Geçmiş bir tatili anlatmak

Kanca

"Я ездил в Казань" ile "Я ехал в Казань" arasında yalnızca birkaç harf fark var, ama ikisi bambaşka hikâyeler anlatır. Birincisi "Kazan'a gidip geldim" demektir: yolculuk bitmiş, sen de evine dönmüşsün. İkincisi yolun ortasında kalmış bir sahnedir: "Kazan'a giderken…" ve ardından bir şey olur. Tatil anlatmak, A2 boyunca öğrendiğin hareket fiillerini, geçmiş zamanı ve görünüşü aynı anda kullanmayı gerektirir.

Tatil, insanların en çok anlattığı konulardan biridir. Bir arkadaşın "Как ты провела лето?" (Yazı nasıl geçirdin?) diye sorduğunda üç şey söylemen beklenir: nereye gittin, orada ne yaptın ve nasıldı. Bu derste bu üç parçayı Rusça kurmayı öğreneceksin.

Anlatım

Nereye gittin?

Tatil sorusu çoğu zaman şu kalıplardan biriyle gelir: "Где ты отдыхал?" (Nerede tatil yaptın?), "Как ты провёл отпуск?" (İznini nasıl geçirdin?). Bir kadına "отдыхала", "провела" denir. "Провести" (geçirmek) fiilinin geçmiş zamanı düzensizdir: "провёл", "провела", "провели".

Cevapta en doğal fiil, gidip gelmeyi anlatan çok yönlü fiildir: "Мы ездили в Сочи" (Soçi'ye gidip geldik). A2.17'de gördüğün gibi "ездить" ve "ходить" geçmiş zamanda bir gidiş-dönüşü anlatır; bu yüzden "Я ездил в Казань" ile "Я был в Казани" (Kazan'daydım) aynı olayı söyler. İkisinin hâllerine dikkat et: "ездил" ile yön bildiren belirtme hâli ("в Казань"), "был" ile yer bildiren bulunma hâli ("в Казани") gelir.

Yolculuğun aracını söylemek için A2.19'daki kalıp kullanılır: "на поезде" (trenle), "на машине" (arabayla). Kaç gün kaldığını söylemek için süre, edatsız belirtme hâliyle verilir: "неделю" (bir hafta), "две недели" (iki hafta), "десять дней" (on gün).

Orada ne yaptın?

Tatil anlatmanın asıl incelikli yeri burasıdır, çünkü her cümlede görünüş seçmen gerekir. Kural A2.13'teki kuralın aynısıdır, ama tatil anlatısında çok net görünür.

Tekrarlanan, her gün olan işler bitmemiş görünüştedir. "Каждый день мы купались и загорали" (Her gün denize girdik ve güneşlendik). Bu cümle tatilin arka planını, sıradan günlerini çizer. "Часто", "каждый вечер", "обычно" gibi kelimeler bu görünüşü çağırır.

Sırayla olan tek seferlik olaylar bitmiş görünüştedir. "Мы приехали, оставили вещи и пошли на пляж" (Vardık, eşyalarımızı bıraktık ve plaja gittik). Her fiil bir adımı bitirir ve hikâyeyi bir sonraki adıma taşır. Bir anı anlatırken olay örgüsü bu fiillerle ilerler.

Bir tatil anlatısı genellikle bu iki katmanın karışımıdır. Önce arka plan çizilir, sonra o arka planın üstünde bir olay olur: "Мы гуляли по парку, и вдруг начался дождь" (Parkta yürüyorduk ve birden yağmur başladı). "Вдруг" (birden) kelimesi hemen hemen her zaman bitmiş bir fiil getirir.

Nasıldı?

İzlenimi söylemenin en kısa yolu "было" ile kurulan kişisiz cümledir: "Было здорово!" (Harikaydı!), "Было очень интересно" (Çok ilginçti), "Было жарко" (Sıcaktı). Bu cümleler A2.5'teki durum kelimelerinin geçmiş zamanıdır; "было" nötr biçimdedir, çünkü ortada bir özne yoktur.

Bir şeyin hoşuna gittiğini söylemek için A1.50'deki "нравиться" fiilinin bitmiş eşi "понравиться" kullanılır. Fiil, hoşa giden şeyle cins ve sayıca uyar: "Мне понравился город" (Şehir hoşuma gitti), "Мне понравилась река" (Nehir hoşuma gitti), "Мне понравилось море" (Deniz hoşuma gitti), "Мне понравились люди" (İnsanlar hoşuma gitti). Hava için ise "Погода была отличная" (Hava harikaydı) gibi bir sıfat cümlesi daha doğaldır.

Tatilin kelimeleri

Rusçada "tatil" için üç ayrı kelime var. "Отпуск" çalışanın yıllık iznidir, "каникулы" öğrencilerin okul tatilidir, "отдых" ise genel olarak dinlenme ve tatil demektir. "Каникулы" yalnızca çoğul kullanılır: "летние каникулы" (yaz tatili). Yer bildiren kalıplar da sabittir: "на море" (denizde, deniz kenarında), "в горах" (dağlarda), "на даче" (yazlıkta).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe "Soçi'ye gittik" dediğinde dönüp dönmediğinizi söylemez; bağlamdan anlaşılır. Rusça bunu fiilin kendisinde söyler: "ездили" dönüşü de içerir, "поехали" ise yalnızca yola çıkışı anlatır. Türkçedeki "gidip geldik" Rusçadaki "ездили"ye en yakın karşılıktır, ama Türkçe bunu her seferinde söylemek zorunda değildir.

Görünüş seçimi Türkçede de vardır, yalnızca başka bir araçla yapılır. Türkçe her gün tekrarlanan bir işi geniş zamanın hikâyesiyle anlatır: "Her gün denize girerdik." Sırayla olan olayları ise "-dı" ile verir: "Vardık, eşyaları bıraktık, plaja gittik." Rusçadaki "купались" Türkçedeki "girerdik"e, "приехали" ise "vardık"a karşılık gelir. Bir Türk öğrenci "-ardı" mı yoksa "-dı" mı diyeceğini sezgiyle seçer; Rusçada aynı sezgi görünüş seçimine taşınabilir.

İzlenim cümleleri iki dilde şaşırtıcı biçimde benzer kurulur. Türkçe "çok hoşuma gitti" der ve beğenen kişiyi bir yönelme ekiyle verir; Rusça "мне понравилось" der ve beğeneni yönelme hâline sokar. Hoşa giden şey iki dilde de cümlenin öznesidir. Türkçedeki "harikaydı" ile Rusçadaki "было здорово" de aynı kişisiz yapıdadır.

Örnekler

İkinci örnekte "в" edatı sert "с" sesinden önce [f] okunur. Altıncı örnekteki "дождь" kelimesinin sonu ötümsüzleşir ve [DOŞ'] gibi duyulur; "вдруг" kelimesinin sonundaki "г" de [k] olur. Sekizinci örnekteki "город" kelimesinde de son ses ötümsüzleşir: [GO-rat].

Örnek diyalog

Oleg'in doğum günü, cumartesi akşamı. Masada Merve, arkadaşı Света (Sveta) ve Oleg yaz tatillerini konuşuyor.

Sveta tatilin arka planını bitmemiş fiillerle çiziyor: "купались", "гуляли". Merve ise Kazan'daki ilk gününü bitmiş fiillerle, adım adım anlatıyor: "приехала", "пошла", "увидела". "Мы с сестрой" (kız kardeşimle ben) Rusçada çok sık bir yapıdır: "biz" denir, ama kastedilen iki kişidir. "Куда-нибудь" (herhangi bir yere) sorularda kullanılan belirsiz bir kelimedir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Прошлым летом я ездила в Сочи. (ya da: Прошлым летом я была в Сочи.)
2. Каждый вечер мы гуляли по набережной.
3. Мы приехали, оставили вещи и пошли на пляж.
4. Было здорово! Мне очень понравилось море.

Özet kartı

1. Soru: Где ты отдыхал(а)? Как ты провёл (провела) отпуск / лето?
2. Gidip gelme: Мы ездили в Сочи = Мы были в Сочи (belirtme hâli / bulunma hâli).
3. Süre edatsız belirtme hâlinde: неделю, две недели, десять дней.
4. Tekrar ve arka plan bitmemiş (купались, гуляли); sıradaki olay bitmiş (приехали, пошли, увидели).
5. İzlenim: Было здорово / интересно / жарко. Мне понравился город, понравилась река, понравилось море.
6. Kelimeler: отпуск (yıllık izin), каникулы (okul tatili), отдых; на море, в горах, на даче.

Sonraki derse köprü

Bu derste A2'de öğrendiğin parçaların neredeyse hepsi tek bir anlatıda bir araya geldi. Sıradaki ders A2 seviyesinin tekrarı ve sınavı: altı hâlin tamamı, görünüş çiftleri ve seçimi, hareket fiilleri ve emir kipi bir arada sınanacak; sınavdan sonra hangi konuyu yeniden okuman gerektiğini de göreceksin.