Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Где? (nerede) → в / на + bulunma; у + ilgi (kişi).
- Куда? (nereye) → в / на + belirtme; к + yönelme (kişi).
- Откуда? (nereden) → из / с + ilgi; от + ilgi (kişi).
- Eşleşmeler: в ↔ из, на ↔ с, у ↔ к ↔ от.
- Zarflar: здесь / сюда / отсюда, там / туда / оттуда, дома / домой / из дома.
- Положить на стол (куда) → лежит на столе (где).
Kanca
Türkçede bir yer üç ayrı ek alır: "okula", "okulda", "okuldan". Rusça da aynı üç soruyu sorar: "куда?" [ku-DA] (nereye?), "где?" [GDE] (nerede?), "откуда?" [at-KU-da] (nereden?). Fark, Rusçanın bu üç bilgiyi tek bir eke değil, edatla hâl ekinin ortaklığına emanet etmesidir: "в школу", "в школе", "из школы".
Bu bilgileri son derslerde parça parça öğrendin: bulunma hâlini A1'de, "из" ve "с" edatlarını ilgi hâliyle, "к" edatını yönelme hâliyle. Bu derste hepsini tek bir tabloda toplayacak ve hareket fiilleriyle birlikte kullanacağız.
Anlatım
Üç soru, üç sütun
| Где? (nerede) | Куда? (nereye) | Откуда? (nereden) | |
|---|---|---|---|
| kapalı yer | в + bulunma | в + belirtme | из + ilgi |
| в школе | в школу | из школы | |
| açık yer, etkinlik | на + bulunma | на + belirtme | с + ilgi |
| на работе | на работу | с работы | |
| kişi | у + ilgi | к + yönelme | от + ilgi |
| у врача | к врачу | от врача |
Tablonun gücü satırlarındadır. Bir yer "в" alıyorsa oradan "из" ile gelinir; "на" alıyorsa "с" ile. A1.36'da öğrendiğin "в mı, на mı?" kararı böylece üç soruya birden taşınır: "на почте" diyorsan "на почту" ve "с почты" da dersin.
Kişiler için ayrı bir satır vardır. Birinin yanında olmak "у" (у врача: doktorda), birinin yanına gitmek "к" (к врачу: doktora), birinin yanından gelmek "от" (от врача: doktordan) ile söylenir.
Hangi fiil hangi soruyla?
Hareket bildiren fiiller "куда?" ve "откуда?" sorularıyla gelir: "идти", "ехать", "ходить", "ездить". Durum bildiren fiiller "где?" ile: "быть", "жить", "работать", "стоять" (durmak), "лежать" (yatmak, durmak).
Bir şeyi bir yere koymak da bir harekettir ve "куда?" sorusuna cevap verir: "Положи книгу на стол" (Kitabı masaya koy). Koyduktan sonra kitap "где?" sorusunun cevabıdır: "Книга лежит на столе" (Kitap masada duruyor). Aynı masa iki ayrı hâlde: "на стол" ve "на столе".
Zarflar
Edatsız kısa cevaplar için üç sütunun zarfları da vardır:
| Где? | Куда? | Откуда? | |
|---|---|---|---|
| burada | здесь / тут | сюда [syu-DA] | отсюда [at-SYU-da] |
| orada | там | туда [tu-DA] | оттуда [at-TU-da] |
| ev | дома [DO-ma] | домой [da-MOY] | из дома |
"Дома" (evde) ve "домой" (eve) birbirine çok benzer; ama biri bir yeri, öbürü bir yönü anlatır. "Я дома" (Evdeyim), "Я иду домой" (Eve gidiyorum).
Edatın okunuşu
Bu edatların hepsi sonraki kelimeye yaslanır ve onun ilk sessizine uyar. "С" ötümlü bir sessizden önce [z] olur: "с дачи" [z DA-çi]. "Из" ötümsüz bir sessizden önce [is] olur: "из Турции" [is TUR-tsı-i]. "В" ise ötümsüz sessizden önce [f] duyulur: "в школу" [f ŞKO-lu]. Bu değişimleri yazıda değil, yalnız söyleyişte yaparsın; edat hep aynı harfle yazılır.
Türkçe ile karşılaştırma
Türkçe bu üç soruyu üç hâl ekiyle karşılar: bulunma "-de", yönelme "-e", ayrılma "-den". Rusçanın "где, куда, откуда" soruları bu üç eke birebir denk düşer. Bu, Türk öğrenci için önemli bir avantajdır: soru Türkçede hangi ekle cevaplanıyorsa Rusçada da hangi sütunun seçileceği bellidir.
Fark iki yerdedir. Birincisi, Türkçe ekin biçimini yalnız ünlü uyumuna göre seçer; Rusça ise yerin türüne göre üç ayrı edat takımından birini seçer: kapalı yer, açık yer ya da kişi. İkincisi, Türkçede kişiler de yer gibi ek alır ("doktora", "doktorda"); Rusçada kişiler kendi edatlarını ister. "Doktordayım" demek için "Я у врача" dersin, "Я в враче" değil.
Zarflarda da iki dil yakındır. Türkçenin "burada, buraya, buradan" üçlüsü Rusçadaki "здесь, сюда, отсюда" ile, "orada, oraya, oradan" üçlüsü "там, туда, оттуда" ile örtüşür.
Örnekler
Üçüncü örnekte "идёте" Türkçeye "geliyorsunuz" diye çevriliyor: Rusça bir yerden çıkıp yola düşmeyi de "идти" ile anlatır, çünkü hareketin yönü sorudaki "откуда"dan anlaşılır. Sekizinci örnekte iki sütun yan yana: "домой" (eve, куда) ve "с дачи" (yazlıktan, откуда). "Дача" "на" ile söylendiği için çıkış noktası "с" alıyor.
Örnek diyalog
Nijniy Novgorod'da bir akşam, bir apartman dairesi. Вадим (Vadim) telefonunu bulamıyor; arkadaşı Ilgın ona yardım ediyor.
Konuşma üç sütunun arasında gidip geliyor. "Положил на стол" bir hareket ve "куда" sütunu; "на столе его нет" bir durum ve "где" sütunu. "Откуда ты пришёл?" sorusu "откуда" sütunundan cevap bekliyor: "с работы". Vadim'in "ходил в магазин" cümlesi A2.17'deki gidip gelme; "иду туда" ise tek yönlü bir hareket ve bir yön zarfı. "Может" burada "belki" anlamında kalıplaşmış bir sözdür.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"Я иду в школе"
— Edat doğru, ama hareket fiiliyle bulunma hâli kullanılır. Doğrusu: yön bildiren cümlede belirtme hâli: "Я иду в школу".
Yaygın yanlış"Где ты идёшь?"
— Türkçedeki "nerede"/"nereye" ayrımı unutulur ya da "где" her yer sorusu için kullanılır. Doğrusu: hareket için "Куда ты идёшь?"
Yaygın yanlış"Я иду у врача", "Я в враче"
— Kişi bir yer gibi ele alınır. Doğrusu: kişinin yanına "к врачу", yanında "у врача".
Mini alıştırma
Cevaplar
- в театр; с концерта; к маме.
- Где ты живёшь? Куда ты едешь летом? Откуда этот поезд?
- Я иду домой. Мама дома.
- Книга на столе. Я положил (положила) книгу на стол.
Özet kartı
- Где? (nerede) → в / на + bulunma; у + ilgi (kişi).
- Куда? (nereye) → в / на + belirtme; к + yönelme (kişi).
- Откуда? (nereden) → из / с + ilgi; от + ilgi (kişi).
- Eşleşmeler: в ↔ из, на ↔ с, у ↔ к ↔ от.
- Zarflar: здесь / сюда / отсюда, там / туда / оттуда, дома / домой / из дома.
- Положить на стол (куда) → лежит на столе (где).
Sonraki derse köprü
Bu derste "в машине" ve "с дачи" gibi öbekler geçti. Sıradaki derste ulaşımı konuşacağız ve bir taşıtla gitmeyi anlatmanın en sık yolunu öğreneceğiz: "на" ve bulunma hâliyle kurulan "на метро", "на автобусе" ve hiç taşıt kullanmadan gitmek için "пешком".