Gelecek zaman: буду + mastar ve bitmiş görünüşün geleceği

Kanca

"Завтра я буду работать" ve "Завтра я закончу работу". İki cümle de yarını anlatıyor, ama biri iki kelimeyle, öbürü tek bir fiille kurulmuş. Birincisi "yarın çalışıyor olacağım", ikincisi "yarın işi bitireceğim" demek. Rusça geleceği de görünüşe göre ikiye böler.

Bu derste iki geleceği kurmayı öğreneceksin: bitmemiş görünüş için "буду" ile bir mastar, bitmiş görünüş için tek kelimelik çekimli biçim. Seçimin mantığı geçmişteki seçimle aynıdır; yalnızca biçimler değişir.

Anlatım

Bitmemiş görünüşün geleceği: буду + mastar

"Быть" fiilinin gelecek biçimleri bir bitmemiş görünüşlü mastarla birleşir:

"Я буду читать" (okuyacağım, okuyor olacağım), "Мы будем жить на даче" (Yazlıkta yaşayacağız). Mastar hiç değişmez; kişiyi "буду" taşır.

Bu yapı süreci, süreyi ve tekrarı anlatır: "Завтра я буду работать весь день" (Yarın bütün gün çalışacağım), "Я буду звонить тебе каждый вечер" (Seni her akşam arayacağım).

Bitmiş görünüşün geleceği: tek kelime

Bitmiş görünüşlü bir fiil şimdiki zaman gibi çekildiğinde anlamı geleceğe kayar: "прочитаю" (okuyup bitireceğim), "сделаю" (yapacağım), "закончу" [za-KON-çu] (bitireceğim), "куплю" (alacağım). Bu biçim tek, belirli bir sonucu vaat eder.

"Буду" bitmiş görünüşle hiç birleşmez. "Я буду прочитать" Rusçada yoktur; ya "буду читать" (süreç) ya da "прочитаю" (sonuç).

Hangisi?

Seçim A2.13'teki ölçütlere uyar:

• Süreç ve süre → "буду" + mastar: "Вечером я буду смотреть телевизор."
• Tekrar → "буду" + mastar: "Я буду ходить в бассейн каждую неделю" (Her hafta havuza gideceğim).
• Tek bir sonuç → bitmiş görünüş: "Я куплю билеты" (Biletleri alacağım).
• Olay zinciri → bitmiş görünüş: "Я приду, поем и лягу спать" (Geleceğim, yemek yiyeceğim ve yatacağım).

Быть kendi başına

"Быть" tek başına da geleceği anlatır ve şimdiki zamanda düşen "olmak" burada geri gelir: "Завтра я буду дома" (Yarın evde olacağım). Hava ve durum bildiren öznesiz cümleler ile "у меня есть" türünden sahiplik cümleleri de geleceğe "будет" ile taşınır: "Завтра будет холодно" (Yarın hava soğuk olacak), "У меня будет время" (Vaktim olacak). A1.46'da öğrendiğin sipariş kalıbı "Я буду борщ" da aslında bu geleceğin kalıplaşmış bir kullanımıdır.

Davet: давай + bitmiş görünüş

"Hadi … yapalım" demek için "давай" ve bitmiş görünüşlü fiilin "мы" biçimi kullanılır: "Давай погуляем!" (Hadi yürüyüşe çıkalım!), "Давай поговорим" (Hadi konuşalım). Kibar ya da çoğul hitapta "давайте" olur.

Когда ile gelecek

Gelecekte bir koşulu ya da zamanı anlatırken "когда" ile kurulan yan cümlede de gelecek zaman kullanılır: "Когда приеду, позвоню маме" (Varınca annemi arayacağım). Türkçede yan cümlede gelecek eki kullanmayız ("varınca", "vardığımda"); Rusçada iki cümle de gelecektedir.

Şimdiki zamanla planlanmış gelecek

Kesinleşmiş bir plan anlatılırken Rusça şimdiki zamanı da kullanır: "Завтра я работаю" (Yarın çalışıyorum), "В субботу мы едем на дачу" (Cumartesi yazlığa gidiyoruz). Bu kullanım bir takvime yazılmış, artık değişmeyecek bir planı bildirir; konuşan kişi o planı neredeyse olmuş gibi görür. Trenler, uçuşlar ve iş saatleri hakkında konuşurken bu biçim özellikle sık duyulur: "Поезд уходит в девять" (Tren dokuzda kalkıyor). Türkçe de aynı şeyi yapar: "Yarın çalışıyorum" cümlesi geleceği şimdiki zaman ekiyle söyler.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede gelecek tek bir ekle kurulur: "-ecek". "Okuyacağım" hem bir süreci hem bir sonucu anlatabilir. Ayrımı yapmak istersek ek araçlara başvururuz: süreç için "okuyor olacağım", sonuç için "okuyup bitireceğim". Rusçanın iki geleceği bu iki Türkçe yapıyla şaşırtıcı biçimde örtüşür: "буду читать" ≈ "okuyor olacağım", "прочитаю" ≈ "okuyup bitireceğim".

Yapıda bir benzerlik daha var. Türkçedeki "okuyor olacağım" kalıbı "olmak" fiilinin geleceğini kullanır; Rusçadaki "буду читать" de "быть" fiilinin geleceğini kullanır. İki dil süreci geleceğe taşımak için aynı yardımcıya başvurur.

Ayrıldıkları yer yan cümledir. Türkçe "geldiğimde", "varınca" derken zaman eki taşımayan bir biçim kullanır. Rusça "когда приеду" derken yan cümleyi de geleceğe koyar. Türk öğrenci bu yan cümlede şimdiki zaman kullanmaya meyillidir: "когда приезжаю" bu bağlamda yanlış duyulur. Kural basittir: yan cümle geleceği anlatıyorsa onu da geleceğe koy.

Örnekler

İkinci örnekte tek bir sonuç vaat ediliyor; birinci örnekte ise bir günlük süreç. Dördüncü örnekteki soru bir planı soruyor ve "будешь делать" bitmemiş görünüşte, çünkü cevap bir etkinlik olacak. Beşinci örnekteki "приеду" "приехать" (taşıtla varmak) fiilinin geleceğidir.

Örnek diyalog

Kaliningrad'da bir cuma akşamı. Женя (Jenya) ve Ozan hafta sonunu planlıyor.

Ozan cumartesiyi bir süreç olarak anlatıyor: "буду убирать" (toplamakla meşgul olacağım). Biletler ve sandviçler ise tek birer sonuç: "куплю", "сделаю". "Встретимся" (buluşacağız) bitmiş görünüşlü dönüşlü bir fiil. Ozan'ın son cevabı kısa bir gelecek: "Не буду" tek başına "yapmayacağım" demektir ve kısa bir vaat olarak çok kullanılır. Kaliningrad, Baltık Denizi kıyısında bir Rus şehridir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. я буду работать, мы будем жить, они будут смотреть.
2. напишу. Mektup yazılıp gönderilecek; olay zinciri ve tek bir sonuç.
3. Завтра я буду дома. Завтра будет тепло (ya da жарко).
4. Давай поужинаем!

Özet kartı

1. Bitmemiş görünüşün geleceği: буду / будешь / будет… + mastar.
2. Bitmiş görünüşün geleceği: çekimli tek kelime: прочитаю, куплю.
3. "Буду" bitmiş görünüşle birleşmez.
4. Süreç ve tekrar → буду + mastar; tek sonuç ve zincir → bitmiş görünüş.
5. Быть tek başına: буду дома, будет холодно, у меня будет время.
6. Давай + bitmiş görünüşün "мы" biçimi: Давай погуляем! Когда + gelecek.

Sonraki derse köprü

Bu modülde geçmişten geleceğe uzanan fiil biçimlerini öğrendin; şimdi onları zaman ifadeleriyle birleştirme sırası. Sıradaki derste "вчера" ve "завтра"nın yanına "на прошлой неделе" (geçen hafta) ve "через час" (bir saat sonra) gibi ifadeleri ekleyecek, her birinin hangi hâlle kurulduğunu göreceğiz.