Yeni harfler – 2: Ж, Ш, Щ, Ч, Ц, Ы, Э

Kanca

İngilizce bilen bir Rusça öğrencisi "борщ" kelimesini kendi alfabesine aktarmak istediğinde zorlanır: "borshch" yazar, yani tek bir Rus harfi için dört Latin harfi. Türkçe konuşan için aynı kelime çok daha sade görünür: [BORŞŞ]. Türk alfabesinde "ş", "ç" ve "j" sesleri için zaten tek harfler vardır ve Rusçanın bu harfleri Türk okuruna en az zahmetle açılır.

Bu derste alfabenin "en yabancı" görünen harflerine geçiyoruz: Ж, Ш, Щ, Ч, Ц, Ы ve Э. Görünüşleri tuhaftır, ama yedisinden beşinin sesini Türkçe zaten bilirsin. Ders bittiğinde "Ayşe", "Elif" ve "Çiçek" adlarını Kiril harfleriyle yazabilecek, bir Moskova kafesinde çay ve çorba isteyebileceksin.

Anlatım

Yedi harf

Ж ve Ш: kalın j ve kalın ş

"Ж" harfi bir böceğe benzer ve Türkçedeki "j" sesini verir: "журнал" [jur-NAL]. "Ш" harfi üç dişli bir taraktır ve "ş" sesini verir: "школа" [ŞKO-la], "машина" [ma-ŞI-na] "araba". Rusçada bu iki ses her zaman "kalın" söylenir: dilin arkası biraz geriye çekilir ve ses Türkçedeki "ş" ve "j"den bir ton daha koyu çıkar.

Bu kalınlığın yazıya yansıyan bir sonucu var. Rus okullarında öğretilen bir kural, "ж" ve "ш"den sonra "ы" değil "и" yazılmasını ister. Ama okunuşta bu "и", "ı" gibi çıkar: "жить" (yaşamak) [JIT'], "машина" [ma-ŞI-na]. Yazıda "и", seste [ı].

Щ: uzun ve ince ş

"Щ" harfi "Ш"ye benzer, sağ alt köşesinde küçük bir kuyruk taşır. Sesi Türkçede tek bir harfle karşılanmaz: "ş" sesinin daha uzun ve daha ince bir biçimidir, dil damağa daha çok yaklaşır. Okunuşta bunu [şş] ile gösteriyoruz: "борщ" [BORŞŞ], "щи" [ŞŞİ] "lahana çorbası", "площадь" [PLO-şşat'] "meydan".

"Ш" ile "Щ" arasındaki fark ilk başta duyulmayabilir. Bir yol gösterici: "Ш" sesi kalın ve koyudur, "Щ" sesi ince ve gülümser gibi söylenir. İkisini karıştırsan da çoğu zaman anlaşılırsın, ama doğru ayrım kulağının Rusçaya alıştığını gösterir.

Ч: ç

"Ч" harfi ters dönmüş bir "4" rakamına benzer ve Türkçedeki "ç" sesini verir: "чай" [ÇAY], "час" [ÇAS] "saat", "почта" [POÇ-ta] "postane". "Ш"nin tersine "ч" her zaman ince söylenir; Türkçedeki "ç" ile neredeyse aynıdır.

Bir istisnayı şimdiden bilmek iyi olur. Çok sık kullanılan "что" (ne) kelimesinde "ч" [ş] okunur: [ŞTO]. Bu kelimeyi H.6'da da görmüştün.

Ц: ts

"Ц" harfi sağ alt köşesinde kuyruğu olan bir "Ц" kutusudur ve "t" ile "s"nin tek seste birleştiği [ts] sesini verir: "центр" [TSENTR], "цирк" [TSIRK] "sirk", "улица" [U-li-tsa] "sokak". Türkçede bu ses için ayrı bir harf yoktur, ama ses yabancı değildir: "pizza" kelimesini Türkçede çoğu kişi [pitsa] diye söyler. "Ц" de "ж" ve "ш" gibi kalın bir sestir; ardından gelen "и" [ı] okunur: "цирк" [TSIRK].

Ы: ı

"Ы" harfi bir "ь" işareti ile bir "I" çubuğunun yan yana durmasına benzer, ama tek bir harftir ve tek bir ses verir: Türkçedeki "ı". "Ты" [TI] "sen", "мы" [MI] "biz", "вы" [VI] "siz", "сыр" [SIR] "peynir". Bu ses İngilizce ve Almanca konuşanlar için Rusçanın en zor seslerinden biridir; Türk okur için ise hazır bir avantajdır. Rusçada "ы" ile başlayan kelime yok denecek kadar azdır; bu harf neredeyse hep bir sessizden sonra gelir.

Э: yalın e

"Э" harfi tersine dönmüş bir "Є"ye benzer ve yalın bir "e" sesi verir: "это" [E-ta] "bu", "экран" [ek-RAN] "ekran", "эхо" [E-ha] "yankı". A1.1'de "е" harfinin kelime başında [ye] okunduğunu görmüştün. "Э" ise başına "y" almaz; Türkçedeki "e" ile aynıdır. Rusçada bu harf daha çok kelime başında ve yabancı kökenli kelimelerde görülür.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu dersin harflerinden beşi Türk okura neredeyse hazır gelir: "ж" Türkçe "j", "ш" Türkçe "ş", "ч" Türkçe "ç", "ы" Türkçe "ı", "э" Türkçe "e" sesine karşılık gelir. İngilizce okunuşlarda "zh", "sh", "ch", "y" ya da "i" gibi iki harfli ve tartışmalı karşılıklar aranırken Türk alfabesi bu seslerin her birini tek harfle yakalar. Bu, Türk okurun Rusça okunuşlarda yabancı dil öğrencilerinin çoğundan daha az hata yapmasını sağlar.

Fark, seslerin "rengi"ndedir. Türkçede "ş" ve "j" yanındaki ünlüye göre biraz incelir ya da kalınlaşır: "şiş" kelimesindeki "ş" ile "şu" kelimesindeki "ş" aynı değildir. Rusçada "ш" ve "ж" her durumda kalındır. Bu yüzden Türk okur "машина" kelimesinde [ma-Şİ-na] demeye yatkındır; doğrusu kalın bir [ma-ŞI-na]'dır.

Türkçede hiç olmayan ses "щ"dir. "Ş" sesini uzatıp inceltmek, Türk ağzının alışık olmadığı bir harekettir. Burada en iyi yöntem, Rusça bir kaydı dinleyip "борщ" ve "щи" kelimelerini taklit etmektir.

"Ц" ise Türkçede harfi olmayan ama sesi bilinen bir birleşimdir. Türk adlarını Rusçaya aktarırken tersine bir sorunla da karşılaşırsın: Türkçe "c" sesinin Rusçada tek bir harfi yoktur; "д" ile "ж" yan yana konarak kurulur: "Cem" "Джем", "Cengiz" "Дженгиз" olur.

Örnekler

Her örnekte yeni harfleri bul; sonra kelimeyi, okunuşa bakmadan önce kendi ağzında dene.

Altıncı örnekte "ш"den sonra gelen "и" harfi kalın okunur: [ma-ŞI-na]. Sekizinci örnekte üç Türk adı Kiril harfleriyle yazıldı: "ş" için "ш", "ç" için "ч", Elif'in başındaki yalın "e" için "э" kullanıldı. "Э" yerine "е" yazılsaydı ad [YE-lif] diye okunurdu. Son örnekte "что" kelimesi, "ч" harfinin [ş] okunduğu istisnadır.

Örnek diyalog

Ayşe, Moskova'da küçük bir kafede. Garson yanına geliyor. Bu diyalogda okuyamayacağın tek bir harf yok.

Bu diyalogdaki "официант" (garson) kelimesi [a-fi-tsi-ANT] okunur ve bu dersin "ц" harfini taşır. "Без сахара" ifadesinde "без" (-sız) kelimesinin sonundaki "з", ardından gelen ötümsüz "с" yüzünden [s] olur: [bis]. "Хлеб" (ekmek) de kelime sonunda ötümsüzleşir: [HLEP]. "Пожалуйста" kelimesi artık tamamen okunabilir: içindeki "ж" bu dersin harfidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "чай" [ÇAY], "школа" [ŞKO-la], "центр" [TSENTR].
2. "Ш" Rusçada her zaman kalın bir sestir ve ardından gelen "и" harfi [ı] okunur. Yazıda "и" olsa da seste [ı] duyulur.
3. Ayşe = Айше, Elif = Элиф, Cem = Джем. "Ş" için "ш", yalın "e" için "э", Türkçe "c" sesi için "дж" kullanılır.
4. "Ш" kalın ve koyu bir [ş]'dir: школа [ŞKO-la]. "Щ" uzun ve ince bir [şş]'dir: борщ [BORŞŞ], щи [ŞŞİ].

Özet kartı

1. Ж = j, Ш = ş, Щ = uzun ince ş [şş], Ч = ç, Ц = ts, Ы = ı, Э = e.
2. Ж, Ш ve Ц her zaman kalındır; ardlarındaki "и" [ı] okunur: машина [ma-ŞI-na], цирк [TSIRK].
3. Ч her zaman incedir; "что" kelimesinde istisna olarak [ş] okunur: [ŞTO].
4. "Ы" Türkçe "ı" sesidir: ты, мы, вы, сыр.
5. "Э" başına "y" almayan yalın [e]'dir; "е" kelime başında [ye] okunur.
6. Türkçe "c" sesi Rusçada "дж" ile yazılır: Джем.
7. Okunabilen yeni kelimeler: школа, машина, чай, час, борщ, центр, улица, это, сыр, пожалуйста.

Sonraki derse köprü

Artık Rus alfabesinin hemen bütün sessizlerini tanıyorsun. Geriye ünlülerin gizli bir düzeni kaldı. Rusçada ünlüler çift çift yaşar: "а"nın yanında "я", "о"nun yanında "ё", "у"nun yanında "ю", bu derste gördüğün "э"nin yanında "е", "ы"nın yanında "и". Sıradaki derste bu beş çifti tanıyacak ve her çiftin ikinci üyesinin, önündeki sessizi nasıl yumuşattığını göreceksin.