20'den 1000'e sayılar

Kanca

Bir Rus arkadaşın telefon numarasını söylüyor ve sen her rakamı tek tek yazmayı bekliyorsun. Ama o rakamları tek tek söylemiyor: "восемь, девятьсот двенадцать, триста сорок пять…" Yani "sekiz, dokuz yüz on iki, üç yüz kırk beş…" Rusçada telefon numaraları gruplar hâlinde, büyük sayılar olarak okunur. Bu yüzden yüzlere kadar sayıları bilmek, bir Rus'un telefon numarasını not alabilmek için bile gereklidir.

Önceki derste yirmiye kadar saydın. Bu derste yirmiden bine kadar giden yolu kuracağız: onluklar, yüzlükler ve bunların birleşerek "yüz yirmi üç" gibi sayıları nasıl oluşturduğu. İyi haber şu: büyük sayılar, Türkçede olduğu gibi parçaların yan yana dizilmesiyle kurulur.

Anlatım

Onluklar

Onlukların çoğu düzenli bir kalıpla kurulur, ama üç tanesi kendi yolunu izler:

Yirmi ve otuz, A1.23'teki "iki on" kalıbıyla kurulur: "два" + "дцать", "три" + "дцать". Elliden sekizene kadar sayılarda ise sona "десят" (on) eklenir: "пять" + "десят", "семь" + "десят". Kırk ("сорок"), doksan ("девяносто") ve yüz ("сто") bu kalıpların dışında kalır ve ayrı kelimeler olarak öğrenilir.

Okunuşta iki ayrıntı var. "Пятьдесят" ve "шестьдесят" kelimelerinde vurgu sondadır ve yazıdaki "ть" ile "сть" harfleri ardındaki "д"nin etkisiyle ötümlüleşir: [pid-di-SYAT], [şız-di-SYAT]. "Семьдесят" ve "восемьдесят" kelimelerinde ise vurgu baştadır.

Yüzlükler

Yüzlükler de kendi içinde üç gruba ayrılır:

İki yüzden dört yüze kadar yüzlükler "-сти" ya da "-ста" ile, beş yüzden dokuz yüze kadar olanlar "-сот" ile biter. "-сот" ile biten yüzlüklerde vurgu her zaman bu son hecededir: [pit-SOT], [di-vit-SOT]. Bin ise "тысяча" [TI-si-ça] kelimesidir ve dişil bir isim gibi davranır.

Bileşik sayılar: parçaları yan yana dizmek

Büyük sayılar, Türkçede olduğu gibi, büyükten küçüğe doğru dizilerek kurulur ve araya "ve" gibi bir bağlaç girmez. "123" "сто двадцать три" [STO DVA-tsat' TRİ], yani "yüz yirmi üç"; "365" "триста шестьдесят пять", yani "üç yüz altmış beş"; "999" "девятьсот девяносто девять" olur.

Bileşik sayının sonu "bir" ya da "iki" ile biterse, bu son kelime A1.23'te gördüğün gibi ismin cinsine uyar: "двадцать одна книга" (yirmi bir kitap), "двадцать один студент" (yirmi bir öğrenci). Sayıdan sonra ismin hangi biçimde geleceğini ise A2.3'te göreceksin; o zamana kadar örneklerimizde sayılar ya yalnız kalıyor ya da bir numarayı bildiren "номер" kelimesinin yanında duruyor.

Telefon numaraları

Rusya'da cep telefonu numaraları on bir hanelidir ve genellikle "8" ya da uluslararası biçimde "+7" ile başlar. Numara gruplar hâlinde okunur: bir hane, sonra üç hane, sonra yine üç hane, sonra iki ve iki hane. Örneğin "8 912 345-67-89" şöyle okunur: "восемь — девятьсот двенадцать — триста сорок пять — шестьдесят семь — восемьдесят девять". Grupları sayı olarak okumak, bir Rus'un numarasını duyarken anlamanın da anahtarıdır. Numara uluslararası biçimde verildiğinde baştaki "8" yerine "плюс семь" (artı yedi) söylenir.

Türkçe ile karşılaştırma

Büyük sayılarda Türkçe ile Rusça aynı mantığı izler. İki dilde de sayı büyük parçadan küçüğe doğru dizilir ve parçalar arasına bağlaç girmez: "yüz yirmi üç" ve "сто двадцать три". Bu, örneğin Almancaya göre büyük bir kolaylıktır; Almancada "yirmi üç" "üç ve yirmi" diye ters sırayla söylenir. Rusçada 11–19 arasındaki ters sıra ise yirmiden sonra tamamen kaybolur ve bir daha geri gelmez.

Onlukların adlarında Türkçe de düzensizdir: "yirmi", "otuz", "kırk", "elli" kelimeleri birbirinden ve birlik sayılardan bağımsızdır. Rusçada ise onlukların çoğu birlik sayılardan türer: "пять" ve "пятьдесят", "семь" ve "семьдесят". Türk öğrenci için Rusça onluklar, Türkçe onluklardan daha tahmin edilebilir; yalnızca "сорок", "девяносто" ve "сто" ayrıca ezberlenmelidir.

Telefon numaralarını okuma biçiminde de iki ülke birbirine benzer. Türkiye'de de numaralar gruplar hâlinde söylenir: "beş yüz otuz iki, yüz yirmi üç, kırk beş, altmış yedi". Rusçadaki 3-3-2-2 dizilişi bu alışkanlığa çok yakındır; Türk öğrenci için asıl iş, grupları Rusça sayı olarak hızla söyleyebilmektir.

Örnekler

Her sayıyı önce rakamla düşün, sonra Rusçasını vurguyla birlikte söyle.

İkinci ve üçüncü örnekler, onluklar içinde kalıp dışında kalan iki kelimeyi gösteriyor. Dördüncü örnekte üç parça yan yana diziliyor ve hiçbir bağlaç yok. Beşinci örnekte vurgu "-сот" hecesinde; bu, beş yüzden dokuz yüze kadar bütün yüzlüklerde geçerli. Son iki örnek, bir adres verirken ihtiyaç duyacağın iki numarayı gösteriyor: bina numarası ve daire numarası.

Örnek diyalog

Deniz ve Олег (Oleg) bir kafede oturuyor. Oleg, Deniz'in telefon numarasını almak istiyor.

Bu konuşmada telefon numarası bu dersteki 3-3-2-2 grubuyla okunuyor ve her grup tek bir sayı olarak söyleniyor. Oleg anlamakta zorlanınca "медленнее" (daha yavaş) diyor; bunu H.6'da öğrenmiştin. "Номер телефона" ifadesindeki "телефона" biçimi "telefonun" anlamında bir ilgi hâlidir; A2.1'e kadar bu öbeği hazır kalıp olarak kullanabilirsin. Oleg'in son kelimesi "записал" (yazdım) bir geçmiş zaman fiilidir; geçmiş zamanı A2'de göreceksin.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. тридцать, сорок, девяносто, двести, семьсот.
2. "триста шестьдесят пять" [TRİS-ta şız-di-SYAT PYAT'].
3. "восемь — девятьсот шестнадцать — двести двадцать два — тридцать три — сорок четыре."
4. Çünkü onlukların ve yüzlüklerin düzenli kalıplarına uymazlar; birlik sayılardan türemezler.

Özet kartı

1. 20, 30: двадцать, тридцать ("iki on", "üç on").
2. 50–80: birlik sayı + "-десят": пятьдесят, шестьдесят, семьдесят, восемьдесят.
3. Kalıp dışı: сорок (40), девяносто (90), сто (100).
4. Yüzlükler: двести, триста, четыреста; 500–900 "-сот" ile ve vurgu sonda: пятьсот [pit-SOT].
5. 1000 = тысяча [TI-si-ça].
6. Bileşik sayılar büyükten küçüğe, bağlaçsız dizilir: сто двадцать три.
7. Telefon numaraları 3-3-2-2 gruplarla, sayı olarak okunur.

Sonraki derse köprü

Sayılar artık bine kadar elinde. Onları her gün, belki de günde onlarca kez kullanacağın bir alan var: saat. Sıradaki derste "Который час?" ve "Сколько времени?" sorularıyla saati sormayı, "Сейчас три часа" gibi cevapları ve saatin ardından gelen "час", "часа", "часов" kelimelerinin neden değiştiğini göreceksin; bu değişimi şimdilik hazır kalıplar olarak öğreneceğiz.