0–20 arası sayılar

Kanca

Türkçede "on bir" derken önce onu, sonra biri söylersin. Rusçada ise sıra terstir: "одиннадцать" [a-DİN-na-tsat'] kelimesinin içinde önce "один" (bir) gelir, sonra "на" (üstüne), sonra da "дцать", yani "десять" (on) kelimesinin aşınmış bir biçimi. Kelimesi kelimesine: "bir, on'un üstünde".

On birden on dokuza kadar bütün Rusça sayılar bu gizli kalıpla kurulur. Kalıbı bir kez görünce uzun ve korkutucu görünen bu kelimeler kolayca çözülür. Bu derste sıfırdan yirmiye kadar Rusça sayıları, okunuşlarını, "bir" ve "iki" sayılarının neden cinse göre değiştiğini ve sayıların günlük hayatta en çok nerede karşına çıktığını göreceksin.

Anlatım

Sıfırdan ona

İlk on bir sayı ezberlenmesi gereken temel kelimelerdir. Okunuşlarında vurguya ve "ь" ile biten sayıların yumuşak sonuna dikkat et:

Beşten ona kadar bütün sayılar "-ь" ile biter: "пять", "шесть", "семь", "восемь", "девять", "десять". Son sessiz her birinde yumuşak söylenir. "Восемь", "девять" ve "десять" kelimelerinde ikinci hece vurgusuz olduğu için yazıdaki "е" ve "я" [i]'ye döner.

On birden on dokuza: "на" kalıbı

On birden on dokuza kadar sayılar, birlik sayıya "-надцать" eki getirilerek kurulur. Bu ek "на" (üstüne) ve "дцать" (on) parçalarından oluşur:

Okunuşta iki şey dikkat çekiyor. Birincisi, yazıdaki "дц" harfleri tek bir [ts] sesi gibi okunur: "-надцать" [na-tsat']. İkincisi, on birden on dokuza kadar sayıların çoğunda vurgu "на" hecesine düşer: [dvi-NA-tsat'], [pit-NA-tsat']. İstisnalar "одиннадцать" ve "четырнадцать"tır; bu ikisinde vurgu birlik sayının üstünde kalır.

Bazı birlik sayılar bu kalıpta biraz kısalır: "пять" "пятнадцать" olurken yumuşatma işareti düşer; "четыре" "четырнадцать" olurken sondaki "е" kaybolur. "Шестнадцать" kelimesinde ise yazıdaki "т" okunmaz: [şis-NA-tsat'].

"Двадцать" (yirmi) aynı mantıkla kurulur, ama "на" olmadan: "два" + "дцать", yani "iki on". Bu kalıp sonraki derste kırk ve doksan dışındaki onluklarda da karşına çıkacak.

Bir ve iki cinse uyar

Rusça sayılar arasında "bir" ve "iki" özeldir, çünkü saydıkları ismin cinsine uyarlar. "Bir" sayısı eril isimle "один", dişil isimle "одна" [ad-NA], nötr isimle "одно" [ad-NO] olur: "один брат" (bir erkek kardeş), "одна сестра" (bir kız kardeş), "одно окно" (bir pencere). "İki" sayısı eril ve nötr isimlerle "два", dişil isimlerle "две" [DVE] olur.

Sayılardan sonra ismin kendisi de değişir: "iki kitap" Rusçada "две книги" olur, "beş kitap" ise "пять книг". Bu değişimin kuralları A2.3'te ayrıntısıyla anlatılacak. Bu derste sayıları ya tek başına ya da "номер" (numara) kelimesiyle kullanacağız; böylece ismin değişen biçimleriyle henüz uğraşmamıza gerek kalmıyor.

Sayarken: раз, два, три

Bir şeyi yüksek sesle sayarken Rusça "один" yerine "раз" [RAS] kullanır: "Раз, два, три!" Bu, Türkçedeki "Bir, iki, üç!" sayışmasının karşılığıdır ve sporda, oyunda, fotoğraf çekerken sık duyulur.

Kaç? Сколько?

Bir şeyin sayısını sormak için "Сколько?" [SKOL'-ka] denir: "Kaç?". Bir numarayı sormak için ise "Какой номер?" [ka-KOY NO-mir], yani "Hangi numara?" sorulur. "Номер" kelimesi otel odası, otobüs, telefon ve ev numarası için kullanılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin sayı sistemi son derece düzenlidir: "on bir", "on iki", "on üç" diye ilerler ve on ile birlik sayıyı aynı sırayla yan yana koyar. Rusçada on birden on dokuza kadar sayılar ters sırayla kurulur: önce birlik sayı, sonra "на" (üstüne), sonra "on". Bu sıra İngilizcedeki "thirteen", "fourteen" sayılarına benzer; Türk öğrenci için yeni olan, sıranın Türkçenin tersi olmasıdır.

İkinci fark, sayıların bir kısmının cinse uymasıdır. Türkçede "bir kitap", "bir ev", "bir pencere" derken "bir" hiç değişmez. Rusçada ise "один", "одна", "одно" diye üç biçim vardır. Bu, A1.21'de gördüğün sıfat uyumunun sayılara uzanmış hâlidir.

Üçüncü fark, sayıdan sonra ismin biçimidir. Türkçede sayıdan sonra isim her zaman tekil kalır: "iki kitap", "beş kitap". Rusçada isim sayıya göre değişir ve her sayı grubunun kendi kuralı vardır. Bu Türk öğrencinin Rusçada en uzun süre zorlandığı konulardan biridir; bu yüzden ayrı bir derste, hâller öğrenildikten sonra ele alınacak.

Örnekler

Her örnekteki sayıyı yüksek sesle söyle ve vurgulu heceye dikkat et.

Üçüncü örnek "bir" sayısının üç biçimini yan yana gösteriyor; her biçim isminin cinsine uyuyor. Altıncı örnekteki "Сколько" kelimesinde "л" harfi yumuşak okunur. Yedinci örnek, A1.17'de gördüğün tireli tanım cümlesini bir hesap işleminde kullanıyor. Son örnekte "-надцать" ekinin vurguyu nasıl kendine çektiği açıkça duyuluyor.

Örnek diyalog

Deniz ve arkadaşı Murat, Kazan'da küçük bir otele yerleşiyor. Resepsiyonda bir görevli, Администратор, oda numaralarını veriyor.

Bu konuşmada "номер" kelimesi hem oda numarası hem de doğrudan "oda" anlamında kullanılıyor; Rus otellerinde bir odaya "номер" denmesi çok yaygındır. "В семь" ve "в восемь" ifadeleri "yedide" ve "sekizde" demektir; saatleri A1.25'te ayrıntısıyla göreceksin. "В восемь" ifadesinde "в" ötümlü bir sesten önce geldiği için [v] olarak kalıyor, "в семь" ifadesinde ise ötümsüz "с" yüzünden [f] oluyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. три [TRİ], семь [SEM'], десять [DE-sit'], двенадцать [dvi-NA-tsat'], двадцать [DVA-tsat'].
2. "один" (bir) + "на" (üstüne) + "дцать" (on): "bir, on'un üstünde", yani on bir.
3. один брат, одна сестра, одно окно.
4. "Девять минус четыре — пять."

Özet kartı

1. 0–10: ноль, один, два, три, четыре, пять, шесть, семь, восемь, девять, десять.
2. 5–10 arası sayılar "-ь" ile biter; son sessiz yumuşak söylenir.
3. 11–19: birlik sayı + "-надцать": одиннадцать, двенадцать, пятнадцать.
4. "Дц" tek bir [ts] sesidir; 12–19 arasında vurgu çoğunlukla "на" hecesindedir.
5. 20 = двадцать ("iki on").
6. "Bir" ve "iki" cinse uyar: один / одна / одно, два / две.
7. Sayarken "раз, два, три"; "Kaç?" = Сколько?; numara = номер.

Sonraki derse köprü

Yirmiye kadar sayıları artık sayabiliyorsun. Sıradaki derste bu sayıların üzerine yüzler ve binler inşa edeceğiz: "тридцать" (otuz), "пятьдесят" (elli), "сто" (yüz) ve "тысяча" (bin) gibi kelimeleri, kırk ile doksanın neden kalıp dışında kaldığını ve "yüz yirmi üç" gibi büyük sayıların Rusçada nasıl parça parça kurulduğunu göreceksin.