Aldatıcı harfler: В, Н, Р, С, У, Х

Kanca

1961 yılının nisan ayında Yuri Gagarin, uzaya çıkan ilk insan oldu. Bindiği uzay aracının yan yüzünde büyük harflerle bir ad yazıyordu ve Latin alfabesine alışık bir göz o adı "BOCTOK" diye okur. Bu okuyuşta bir harf bile doğru değildir. Araç "Восток" [vas-TOK] adını taşıyordu ve bu kelime Rusçada "doğu" demektir.

Baştaki harf bir "v", ortadaki iki harf de birer "s" sesidir. Bu derste Kiril alfabesinin en çok yanıltan altı harfini çözeceğiz. Her biri tanıdık bir Latin harfinin kılığında durur ve göz o kılığa kanar. Ders bittiğinde "Восток", "Москва" ve "ресторан" gibi kelimeleri okunuşa bakmadan okuyabileceksin.

Anlatım

Altı harf, altı tuzak

Bu harflerin her biri bir Latin harfinin kılığına girmiştir ve göz, bu kılığa ilk haftalarda defalarca kanar. En sağlam yöntem, her harfi Latin ikiziyle birlikte bir kez bilinçli olarak eşlemektir: "Rusça B görürsem v okuyacağım, H görürsem n okuyacağım."

В: v sesi

"В" Türkçedeki "v" gibi okunur: "вот" [VOT] "işte", "Вера" [VE-ra] bir kadın adı. Rusçada bu ses alt dudağın üst dişlere değmesiyle net bir biçimde çıkar. Ötümsüz bir sessizin önünde ya da kelime sonunda ise "f" sesine döner: "в Москве" ifadesinde [v] kalır, ama "в театр" [f ti-ATR] ifadesinde [f] olur. Bu değişime A1.8'de, ötümsüzleşme dersinde ayrıca bakacağız.

Н: n sesi

"Н" harfinin büyüğü Latin "H"ye, küçüğü küçültülmüş bir "H"ye benzer. Ama sesi her zaman "n"dir: "нет" [NET] "hayır", "он" [ON] "o (erkek)", "она" [a-NA] "o (kadın)". Bu harf ilk günlerde en çok karıştırılanlardan biridir, çünkü Türkçede "h" sesi de sıktır.

Р: r sesi

"Р" Latin "P" gibi görünür ama "r" okunur: "рот" [ROT] "ağız", "Роман" [ra-MAN] bir erkek adı, "сестра" [sis-TRA] "kız kardeş". Rusça "р", dilin ucunun üst diş etine bir ya da birkaç kez hızla vurmasıyla çıkar. Kelimenin sonunda da sesini korur ve yumuşamaz: "сахар" [SA-har] "şeker".

С: s sesi

"С" Latin "C"ye benzer ama hiçbir zaman "c" ya da "k" okunmaz; her zaman "s"dir: "сок" [SOK] "meyve suyu", "нос" [NOS] "burun", "мост" [MOST] "köprü". Türk okurun bu harfte ayrıca durması gerekir, çünkü Türkçede "c" bambaşka bir ses verir: "cam" kelimesindeki "c" sesi Rusçada "дж" diye iki harfle yazılır.

У: u sesi

"У" harfinin küçüğü "у", Latin "y"ye çok benzer. Sesi ise "u"dur: "тут" [TUT] "burada", "утро" [U-tra] "sabah", "рука" [ru-KA] "el". Rusça "у" söylenirken dudaklar Türkçedekinden biraz daha öne uzatılır ve yuvarlanır.

Х: gırtlaktan gelen h

"Х" Latin "X"e benzer ama "ks" okunmaz. Sesi bir tür "h"dir, ama Türkçedeki hafif "h"den daha serttir: dilin arkası yumuşak damağa yaklaşır ve hava aradan sürtünerek geçer. Boğazını hafifçe temizlerken çıkan sese benzer. "Ухо" [U-ha] "kulak", "муха" [MU-ha] "sinek", "хор" [HOR] "koro". Okunuşta bu ses "h" ile yazılır; Türk harfiyle tam karşılanamadığını bilmen yeter.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu altı harfin verdiği seslerin hepsi Türkçede de vardır; yeni olan ses değil, sesin kılığıdır. Türkçe okuyan birinin beyni "P" harfini gördüğünde otomatik olarak "p" sesine uzanır. Rusça okurken bu otomatik bağı bilinçli olarak kırmak gerekir. İlk haftalarda yavaşlamak ve her aldatıcı harfte bir an durmak bu yüzden normaldir.

Seslerin kendisinde de ince farklar var. Türkçede kelime sonundaki "r" çoğu zaman hafifler ve fısıltıya yakın çıkar: "bir", "var" kelimelerinin sonunu dinlersen bunu duyarsın. Rusçada sondaki "р" bu kadar sönmez, açık bir "r" olarak duyulur.

"Х" sesi için Türkçede tam bir karşılık yoktur. Türkçe "h" gırtlağın derininden gelen yumuşak bir nefestir: "hava", "hız". Rusça "х" ise ağzın arkasında, dil ile damak arasında oluşan sürtünmeli bir sestir. Türkçe "h" ile söylersen anlaşılırsın, ama Rus kulağına biraz yumuşak gelir.

"В" konusunda da bir fark var. Türkçede iki ünlü arasındaki "v" bazen iki dudakla, "w"ye yakın söylenir: "tavuk" kelimesini hızlı söylediğinde bunu fark edebilirsin. Rusça "в" ise her zaman alt dudak ile üst dişler arasında, net bir "v" olarak çıkar.

Örnekler

Her kelimede aldatıcı harfleri bul ve Latin ikizinin sesini değil, Rusça sesini oku.

"Восток" kelimesinde üç aldatıcı harf vardır: "В", "С" ve küçük biçimde yine "с". Vurgu son hecede olduğu için ilk "о" [a] okunur. "Сестра" kelimesinde ise vurgusuz "е" [i] sesine kayar: [sis-TRA]. Sekizinci örnek, Rusçada "o" zamirinin cinse göre ikiye ayrıldığını gösteriyor: erkek için "он", kadın için "она". Türkçede ikisi de "o"dur.

Örnek diyalog

Вера (Vera) ile Роман (Roman) Moskova'da bir caddede buluşuyor. Konuşmanın tamamı A1.1 ve bu dersteki harflerle yazıldı.

"Вот" kelimesi bir şeyi göstermek için kullanılır: "işte". Son replikteki "Ура!" ise Rusçada sevinç ve coşku bildiren bir ünlemdir; Türkçeye "Yaşasın!" diye çevrilebilir. Vera'nın son cevabındaki "в ресторане" ifadesinde "ресторан" kelimesinin sonuna bir "-е" eklendiğini görüyorsun. Bu ek "-da" anlamı verir ve bulunma hâlidir; A1.35'te ayrıntısıyla anlatılacak.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "нос" [NOS] burun, "рука" [ru-KA] el, "хор" [HOR] koro.
2. İki farklı aldatıcı harf, üç yerde: "В" bir kez, "С" iki kez (büyük ve küçük biçimiyle). "О", "Т" ve "К" A1.1'in tanıdık harfleridir.
3. "НОС" [NOS] burun demektir; "РАК" [RAK] kerevit ya da yengeç demektir. İkisinde de Latin göz "h", "p" ve "c" görür, ama sesler [n], [r] ve [s]'dir.
4. İki cümle de "O burada" demektir. "Он" bir erkekten ya da eril bir şeyden, "она" bir kadından ya da dişil bir şeyden söz eder.

Özet kartı

1. Sesler: В [v], Н [n], Р [r], С [s], У [u], Х gırtlaktan [h].
2. Her biri bir Latin harfinin kılığındadır; okurken o kılığı bilinçli olarak sök.
3. Küçük "у" Latin "y"ye, küçük "н" küçük bir "H"ye benzer.
4. "В" ötümsüz sessizden önce [f] olur: в театр [f ti-ATR].
5. Rusça "р" kelime sonunda da net duyulur; "х" Türkçe "h"den serttir.
6. "Он" erkek için, "она" kadın için "o" demektir.
7. Okunabilen yeni kelimeler: вот, нет, он, она, тут, сок, нос, мост, рука, ухо, сахар, сестра, Москва, метро, ресторан.

Sonraki derse köprü

İki derste on iki harf öğrendin: altısı tanıdık, altısı aldatıcıydı. Şimdi göz için gerçekten yeni olan biçimlere geçiyoruz. Sıradaki derste Б, Г, Д, З, И, Й, Л, П ve Ф harflerini tanıyacaksın. Bunlardan bazıları Yunan harflerinden tanıdık gelecek: "Г" gamma, "Л" lambda, "П" pi harfine benzer. Bu dokuz harfle "город", "Лондон" ve kendi adının Kiril harfleriyle yazımı gibi kelimelere ulaşacaksın.