Sınav malzemesi ve kâğıt

Öğrenme hedefi

Bir yetenek sınavına hangi belgeler ve malzemelerle gidileceğini, kılavuzlarda neyin sağlandığını ve neyin adaydan beklendiğini ayırt edebileceksin. Farklı sertlikteki kurşun kalemlerin, kömürün ve silgi türlerinin kâğıtta ne yaptığını bilerek sınav kâğıdına uygun bir malzeme seti seçebilecek, yedek malzeme ve altlık gibi küçük ayrıntıların süreyi nasıl koruduğunu açıklayabileceksin. Ayrıca koyu tonları kurşun kalemle yığmanın yarattığı grafit parlamasının özellikle esmer bir yüzün gölgelerinde neden sorun olduğunu bilerek, teni kurarken kalem ile kömür arasında bilinçli bir seçim yapabileceksin.

Kanca

Sınava hangi malzemeyle girilir?

Açık renkli çam tahtalardan bir duvar. Ortasında, gerilmiş bir tuval gibi duran bir resim; köşesi kıvrılıp düşmek üzere. İçinde, bir taş nişte saman çöpleri arasında bir kafatası, küçük bir kum saati, bir şamdan ve bir sürahi. Ama asıl kalabalık duvarın kendisinde: boyalarla dolu bir palet bir çiviye asılmış; bir bez parçasıyla bağlanmış bir demet fırça, açık bir boya kutusu, ipe takılmış küçük yağ şişeleri, çapraz uzanan kırmızı benekli uzun bir çubuk, bir köşeye sıkıştırılmış bir mektup, çivilenmiş küçük portreler. Bir ressamın elinin altında olması gereken her şey, düzen içinde, görünür bir yerde. Bir sınava girerken senin elinin altında ne olmalı?

Bağlam

Danimarka'nın ulusal sanat koleksiyonunda, Kopenhag'da korunan bu büyük tuval, Flaman ressam Cornelius Norbertus Gijsbrechts'in 1668 tarihli, atölye duvarı ve vanitas natürmortu gösteren göz yanıltmacasıdır; müze kaydına göre yaklaşık 152 × 118 santimetredir. Göz yanıltmaca (trompe l'oeil), resmedilen nesnelerin gerçekten oradaymış gibi görünmesini hedefleyen resim türüdür. Gijsbrechts burada, ressamın kendi araçlarını, paletini, fırçalarını, el dayama çubuğunu ve boya şişelerini, duvara asılı gerçek nesneler gibi boyamıştır.

Önceki derste zamanın nasıl bölüneceğini gördük. Bu derste o zamanı kurtaran ya da tüketen küçük şeylere, malzemeye bakıyoruz.

Ana anlatım

Kılavuz neyi sağlar, neyi senden ister?

Sınava girerken yanında olması gereken ilk şeyler malzeme değil, belgelerdir. Kocaeli Üniversitesi'nin 2026 kılavuzu, ön kayıt sisteminden çıktısı alınan sınav giriş belgesi olmayan adayların sınava giremeyeceğini, geçerli bir kimlik belgesinin de zorunlu olduğunu yazar. Sınav giriş belgesi (exam entry document), adayın bilgilerini ve sınav yerini gösteren, çoğunlukla basılı olarak getirilmesi istenen belgedir. Aynı kılavuz, adayların kâğıttaki kimlik bölümünü tükenmez ya da mürekkepli kalemle doldurduğunu ve bu bölümün gözetmen tarafından katlanıp bantlandığını belirtir; MSGSÜ kılavuzu da kurşun kalemle doldurulmuş kimlik bölümünün kâğıdı geçersiz kılacağını yazar. Bu yüzden çizim kalemlerinin yanında bir tükenmez kalem de bulunmalıdır.

Malzemede okullar arasında önemli farklar vardır. İncelediğimiz örneklerde kâğıt çoğunlukla okul tarafından verilir; Eskişehir'deki fakülte, örneğin, 35 × 50 santimetrelik desen kâğıdının yanında altlığı da salonda dağıtır. Kocaeli'nin 2026 kılavuzunda ise kâğıt verilirken altlığı adayın kendisinin getirmesi istenir. MSGSÜ'nün 2024 kılavuzu, adayların yumuşak uçlu kurşun kalemler, tükenmez kalem ya da dolma kalem, silgi, kalemtıraş ve iki adet klips getirmesini, 50 × 70 santimetrelik sert altlığın ise üniversite tarafından sağlanacağını yazar. Aynı kılavuz, kalabalığı önlemek için adayların çanta ve benzeri eşyalarla binaya gelmemelerini ister. Bu yüzden «sınav çantası», büyük bir çanta değil, kılavuzun izin verdiği birkaç aracın küçük ve düzenli bir setidir.

Hangi kalem ve silgi ne işe yarar?

Kalem sertliği (pencil grade), kurşun kalemin grafit ucunun ne kadar sert ya da yumuşak olduğunu gösteren ölçektir. H harfiyle gösterilen kalemler serttir ve açık, ince, kolay silinen çizgiler verir; B harfiyle gösterilenler yumuşaktır ve sayı büyüdükçe daha koyu, daha geniş ve daha zor silinen izler bırakır. Sınavda çoğu aday için birkaç kalem yeterlidir: ilk yerleştirme çizgileri için sertçe bir kalem, ara tonlar için orta yumuşaklıkta bir kalem ve en koyu tonlar için çok yumuşak bir kalem. Kömür ya da karakalem çubuğu da izin verildiğinde, geniş alanları hızla tonlamak için zaman kazandırır.

Hamur silgi (kneaded eraser), yoğrulabilen, kâğıdı aşındırmadan grafit ve kömürü üzerine alarak kaldıran yumuşak silgidir. Ucunu sivriltip ince bir parlama açmak ya da bastırarak bir tonu hafifçe açmak için kullanılır. Sert plastik silgi ise bir çizgiyi tamamen silmek için işe yarar, ama kâğıdın yüzeyini aşındırabilir ve o bölgede sonradan sürülen tonlar lekeli tutar. Bu yüzden ikisini de yanında bulundurmak ve plastik silgiyi az kullanmak gerekir.

Yedek malzeme, zaman yönetiminin bir parçasıdır. Önceki derste gördüğümüz gibi, bazı kılavuzlar adayların birbirinden kalem ya da silgi almasını yasaklar. Ucu kırılan kalemi bir kenara bırakıp hazır bekleyen bir başkasına uzanmak, sivrilmiş birkaç yedeği önceden kutuya koymak ve ikinci bir silgi bulundurmak, sınavın ortasında dakikalar kazandırır. Altlık (drawing board), kâğıdın altına konan, düz ve sert bir yüzeydir; kılavuz altlığı adaydan istiyorsa, sınav kâğıdının boyutuna uygun, hafif ve taşıması kolay bir altlık seç ve onunla evde önceden çalış.

Koyu bir teni kurşun kalemle kurmak neden parlar?

Grafit parlaması (graphite sheen), yumuşak kurşun kalemle üst üste çok kat sürülen koyu tonların, grafitin pul yapısı yüzünden ışığı yansıtarak parlak, metalik bir görünüm kazanmasıdır. Bu parlama, kâğıda belli bir açıdan bakıldığında koyu alanları grileştirir ve onları olduğundan açık gösterir. Kömür ise mat kalır; ışığı yansıtmaz ve aynı koyuluğu daha az katla verir.

Bu fark, bir portrede en çok esmer ve koyu bir tende hissedilir. Böyle bir yüzde gölgeler ve hatta orta tonlar koyudur; bunları yalnızca kurşun kalemle, kat kat bastırarak kurmaya çalışan bir aday, hem çok zaman harcar hem de jürinin masasında, tepeden gelen ışık altında parlayan, gri görünen bir yüzle karşılaşabilir. Kömür ya da çok yumuşak bir karakalem kullanmak, koyu teni daha az katla ve mat bir derinlikle kurar. Çok açık tenli bir yüzde ise durum tersidir: tonlar açıktır ve ince geçişler gerektirir; burada sertçe ve orta kalemler, kömürden daha kontrollü sonuç verir. Buğday tenli bir modelde iki aracı birlikte kullanmak, gölgeleri kömürle, ışıktan gölgeye geçişleri kalemle kurmak iyi işler. Sınava hangi aracı götüreceğine karar verirken, evde aynı yüzü kalemle ve kömürle çizip ikisini ışık altında farklı açılardan karşılaştırmak, bu seçimi kolaylaştırır.

Uygulama

Bu alıştırmada sınav setini kılavuza göre kurup her aracı bir test kâğıdında deneyeceksin. Hedef okulunun kılavuzu, evdeki kalemler, silgiler, kömür ve sınavda verilecek kâğıda yakın bir kâğıt yeterli.

1. Kılavuzu açıp üç liste çıkar: okulun sağlayacakları, senin getirmen gerekenler ve yasak olanlar; tükenmez kalemi ve belgeleri ayrı bir satıra yaz.
2. Test kâğıdına sertten yumuşağa sıraladığın her kalemle küçük bir ton şeridi çiz ve kömürle aynı şeridi tekrarla.
3. Her şeridin en koyu ucuna ışığı yandan düşürüp kâğıdı eğerek bak; hangisinin parladığını, hangisinin mat kaldığını not et.
4. Hamur silgiyle bir şeridin ortasında ince bir parlama aç, plastik silgiyle başka bir yerde bir çizgiyi sil ve üstüne yeniden ton sür; iki yüzeyin farkını gözle.
5. Seçtiğin araçları küçük bir kutuya yerleştir, her kalemden bir yedek ekle ve kutunun içindekileri ilk listeyle karşılaştır.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Sınava hangi malzemeyle girilir? Önce belgelerle: sınav giriş belgesi, kimlik ve kimlik bölümünü doldurmak için bir tükenmez kalem. Sonra kılavuzun istediği araçlarla: kâğıdı ve kimi zaman altlığı okul sağlar, kalemleri, silgileri ve kalemtıraşı aday getirir; bazı okullar çantayla binaya girilmemesini ister. Sertlikleri farklı birkaç kalem, kömür ve iki tür silgi, yedekleriyle birlikte, sınavın ortasında dakikalar kazandırır. Gijsbrechts'in atölye duvarı, bir ressamın elinin altındaki her aracın düzen içinde ve görünür olması gerektiğini hatırlatır. Esmer bir yüzün koyu tonlarında ise kurşun kalemin parlaması yerine kömürün matlığı seçilir. Ödevde sınav çantanı hazırlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Sınav çantanı hazırla.

1. Hedef okulunun bu yılki kılavuzundan sınav günü istenen belgeleri ve malzemeleri, okulun sağlayacaklarını ve yasak olanları üç ayrı başlıkta yaz.
2. Bu listeye göre küçük bir kutu hazırla: belgeler ve tükenmez kalem bir bölmede; kalemler yedekleriyle, kömür, iki tür silgi ve kalemtıraş öbür bölmede.
3. Kutuyla, sınavda verilecek boya yakın bir kâğıtta kısa bir deneme yap ve eksik kalan ya da gereksiz bulduğun her şeyi not ederek kutuyu düzelt.
4. Sınav gününden bir gün önce kutuyu listeyle son kez karşılaştırmak için bir hatırlatma kur.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Kutun kılavuzun istediği her şeyi içeriyor, yasak olan hiçbir şeyi içermiyor mu?
• Değer: Seçtiğin kalem ve kömür, sınav kâğıdında en açıktan en koyuya kadar bütün tonları veriyor mu?
• Gözlem: Deneme sırasında grafitin parladığı ya da kömürün mat kaldığı yerleri fark edip not ettin mi?
• Kenar ve Ayrıntı: Hamur silgiyle ince parlamalar açabildin ve plastik silgiyi az kullandın mı?

Kendini sına

1. Bazı kılavuzlara göre kâğıttaki kimlik bölümü neyle doldurulmalıdır?

• A) Kurşun kalemle.
• B) Kömürle.
• C) Tükenmez ya da mürekkepli kalemle.
• D) Boyayla.

2. MSGSÜ 2024 kılavuzuna göre 50 × 70 santimetrelik sert altlığı kim sağlar?

• A) Üniversite.
• B) Aday.
• C) Gözetmen.
• D) Kimse; altlık kullanılmaz.

3. Hamur silgi ne işe yarar?

• A) Kâğıdı keser.
• B) Kâğıdı aşındırmadan grafit ve kömürü kaldırır; ince parlamalar açmak için kullanılır.
• C) Kalemi sivriltir.
• D) Kâğıdı nemlendirir.

4. B harfiyle gösterilen kalemler nasıldır?

• A) Sert ve açık iz bırakır.
• B) Yalnızca renklidir.
• C) Silinemez.
• D) Yumuşaktır; sayı büyüdükçe daha koyu ve daha geniş iz bırakır.

5. Esmer bir yüzün koyu tonlarını yalnızca kurşun kalemle yığmak neden sorun olabilir?

• A) Grafit parlayarak koyu alanları gri ve olduğundan açık gösterebilir; kömür mat kalır.
• B) Çünkü kurşun kalem koyu ton vermez.
• C) Çünkü kömür sınavda her yerde yasaktır.
• D) Çünkü kalemle çizilen yüz renkli görünür.

Cevaplar

1. C — Kurşun kalemle doldurulmuş kimlik bölümü bazı kılavuzlarda kâğıdı geçersiz kılar.
2. A — Kılavuz, adaylardan ise kalem, silgi, kalemtıraş ve iki klips getirmelerini ister.
3. B — Sert plastik silgi ise kâğıdın yüzeyini aşındırabilir ve sonraki tonları lekelendirir.
4. D — H harfiyle gösterilen kalemler ise açık, ince ve kolay silinen çizgiler verir.
5. A — Kömür aynı koyuluğu daha az katla ve mat bir derinlikle verir.

Referans görseller

• Gerçek el çekimi: kılavuzdan çıkarılan üç liste ve bunlara göre hazırlanan küçük sınav kutusu.
• Gerçek el çekimi: sertten yumuşağa kalem şeritleri ve kömür şeridi; yandan gelen ışıkta grafitin parlaması ve kömürün matlığı.
• Özgün animasyon: aynı esmer yüzün gölgelerinin yalnızca kurşun kalemle ve kömürle kurulmuş iki hâlinin, jüri masasındaki tepeden ışık altında karşılaştırılması.

Sonraki derse köprü

Bazı bölümler, sınav salonunda tek bir kâğıt yerine, adayın daha önce yaptığı işlerin bir seçkisini görmek ister. Böyle bir başvuruda malzemeden çok seçim önemlidir: hangi işlerin bir araya geleceği, nasıl sıralanacağı ve nasıl sunulacağı. Sonraki derste portfolyo isteyen bölümlere ve bir başvuru portfolyosunun nasıl hazırlandığına bakıyoruz.