Portfolyo hazırlamak

Öğrenme hedefi

Hedefe uygun bir portfolyo seçkisi hazırlayabileceksin. Bir portfolyonun kime ve ne için hazırlandığını bir başvuru çağrısının koşullarından çıkarabilecek; aynı eser havuzundan farklı hedeflere göre farklı seçkiler kurabilecek; en zayıf eser ilkesiyle seçkini daraltabilecek; bir açılış görseli, bir kapanış ve aradaki ritimle eserleri sıralayabilecek; eksiksiz bir eser listesi hazırlayabilecek ve figür ya da portre çalışıyorsan farklı ten tonlarını ele alış biçimini seçkide açık ve tutarlı biçimde gösterebileceksin.

Kanca

Neden en iyi 20 eser değil, en iyi 12 eser?

Yıllar içinde biriken çalışmalarının arasından bir sergi başvurusu, bir okul ya da bir galeri için seçki yapman gerektiğinde, çoğu ressamın içgüdüsü mümkün olduğunca çok şey göstermektir: farklı teknikler, farklı konular, farklı dönemler. Ama bir portfolyoya bakan kişi, çoğu zaman yüzlerce başvurunun arasında her birine birkaç dakika ayırır. O kısa sürede senin kim olduğunu, hangi alanda güçlü olduğunu ve hangi soruların peşinde olduğunu anlaması gerekir. Fazla eser bu soruların cevabını bulanıklaştırır; iyi seçilmiş az sayıda eser ise onları netleştirir. Seçmek, üretmek kadar zor ve onun kadar önemli bir beceridir.

Bağlam

İngiliz ressam John Constable, 1821'de Londra'daki Kraliyet Akademisi'nin yaz sergisinde bir tuval gösterdi: 130,2 × 185,4 santimetrelik yağlı boya bir manzara. Constable resmi o yıl Manzara: Öğle adıyla sergiledi; bugün Saman Arabası adıyla National Gallery'nin koleksiyonundadır. Suffolk'taki Stour Nehri'nin sığ bir yerinde, iki atın çektiği bir saman arabası suyun içinden geçer; solda bir çiftlik evi, kıyıda bir köpek, arkada güneşli tarlalar ve bulutlarla dolu geniş bir gökyüzü uzanır.

Resim, Constable'ın akademinin kalabalık sergi salonlarında fark edilmek için bilerek büyük boyutta boyadığı ve sonradan «altı ayaklıklar» diye anılan manzara dizisinin bir parçasıdır. Resim Londra'da ilk sergilendiğinde alıcı bulamadı; ama 1824'te Paris Salonu'nda sergilendiğinde büyük ilgi uyandırdı ve bir altın madalya kazandı. Aynı eser, farklı bir bağlamda ve farklı bir izleyici önünde bambaşka bir karşılık bulmuştu.

Ana anlatım

Portfolyo kime ve ne için hazırlanır?

Portfolyo, bir sanatçının belirli bir amaçla seçtiği eserlerin düzenli bir sunumudur; ama «portfolyo» tek bir nesne değildir. Bir sanat okuluna başvuru, bir karma sergi çağrısı, bir galeriyle ilk görüşme, bir sanatçı rezidansı ya da portre siparişi almak için hazırlanan bir web sayfası, her biri farklı bir seçki ister.

Başvuru çağrısı (open call), bir kurumun belirli bir sergi, ödül, burs ya da rezidans için sanatçıları başvurmaya davet ettiği ve başvurunun koşullarını, istenen eser sayısını, görsel biçimini ve değerlendirme ölçütlerini açıkladığı duyurudur. Bir portfolyo hazırlamanın ilk adımı, bu çağrıyı dikkatle okumaktır. Çağrı on eser istiyorsa on iki eser göndermek, çağrı son iki yılın işlerini istiyorsa eski işleri eklemek, çoğu zaman başvurunun değerlendirilmeden elenmesine yol açar.

Constable'ın altı ayaklıkları bu açıdan öğreticidir. Akademinin sergisinde duvarlar yüzlerce resimle yan yana, üst üste doldurulurdu; küçük bir manzara bu kalabalıkta kolayca kaybolurdu. Constable bu ortamı bilerek büyük boyutlu tuvaller hazırladı. Bir portfolyo da aynı soruyla başlar: bu eserler nerede, kimin önünde ve hangi eserlerin arasında görülecek?

Aynı eserlerden farklı seçkiler nasıl kurulur?

Hedefe göre seçki (targeted selection), aynı eser havuzundan, başvurulan kurumun amacına, izleyicisine ve koşullarına göre farklı eserlerin seçilmesi ve farklı biçimde sıralanmasıdır. Örneğin bir sanat okulu için hazırlanan seçki, gözlemden çizim becerisini, teknik çeşitliliği ve öğrenmeye açıklığı gösterir; eskizler ve defter sayfaları burada değerlidir. Bir galeri için hazırlanan seçki ise tutarlı bir dili ve bitmiş, birbirine bağlı eserleri öne çıkarır; orada eskizler çoğu zaman yer almaz.

Bir portre siparişi almak için hazırlanan seçki de kendi mantığına sahiptir. Olası bir müşteri, kendi yüzünün ve teninin senin elinde nasıl görüneceğini merak eder. Seçkinde yalnızca tek bir ten tonunu, ışığı ve yaşı gösteren portreler varsa, farklı bir tene sahip bir müşteri kendini o portfolyoda göremez. Açık, orta ve koyu tenleri, farklı ışıklarda ve farklı yaşlarda ele aldığın çalışmaları, aynı özen ve aynı fotoğraf kalitesiyle göstermek, bu soruya dürüst bir cevaptır. Burada amaç rastgele bir çeşitlilik değil, gerçekten yapabildiğini açıkça göstermektir.

Hangi eserin hangi seçkiye gireceğine karar vermek için her eseri kendine sorarak değerlendirebilirsin: bu eser bu hedef için neyi gösteriyor ve seçkideki başka bir eser aynı şeyi zaten gösteriyor mu? İkinci sorunun cevabı evetse, iki eserden yalnızca daha güçlü olanı kalır.

Neden daha azı daha güçlüdür?

En zayıf eser ilkesi (weakest-work principle), bir seçkinin izleyicide bıraktığı genel izlenimin en güçlü esere göre değil, çoğu zaman en zayıf esere göre biçimlendiği gözlemine dayanan seçme ilkesidir. Bir değerlendirici on iki güçlü eserin arasında zayıf bir tane gördüğünde, «bu sanatçı neyin iyi olduğunu ayırt edemiyor» diye düşünebilir. Bu yüzden bir seçkiden bir eseri çıkarmak, çoğu zaman bir eser eklemekten daha çok şey kazandırır.

Kancadaki on iki sayısı bir kural değildir; birçok başvuru çağrısı on ile yirmi arası eser ister ve sayı çağrıya göre değişir. Ama sayının altındaki mantık geneldir: seçki, bir değerlendiricinin birkaç dakikada kavrayabileceği kadar dar ve tutarlı olmalıdır. Farklı tekniklerde, farklı konularda ve farklı dönemlerde yapılmış yirmi eser, çoğu zaman birbirine bağlı on iki eserden daha zayıf bir izlenim bırakır.

Daraltmanın pratik bir yolu, bütün adayları yere serip ya da bir panoya iğneleyip önce açıkça zayıf olanları, sonra birbirinin tekrarı olanları, en sonda da seçkinin geri kalanıyla konuşmayanları çıkarmaktır. Bu aşamada güvendiğin birinin gözü, senin bağlandığın ama seçkiye katkı vermeyen eserleri görmende yardımcı olur.

Bir başka yardımcı yöntem, adayları üç yığına ayırmaktır: kesinlikle girecekler, kesinlikle girmeyecekler ve kararsız kaldıkların. Kararsız yığın çoğu zaman en kalabalık olanıdır ve asıl emek orada harcanır. Bu yığındaki her eseri tek tek, kesin girecekler yığınının yanına koyup onlarla birlikte bir bütün kurup kurmadığına bakmak, kararı duygudan çok gözleme dayandırır. Bir eser, tek başına güzel olsa bile seçkinin geri kalanıyla aynı dili konuşmuyorsa, başka bir hedef için hazırlanacak başka bir seçkiye saklanabilir.

Seçki nasıl sıralanır ve tamamlanır?

Bir seçkinin sırası, bir sergi duvarının ya da bir kitabın sırası gibi bir anlatı kurar. Açılış görseli (lead image), bir seçkinin ilk sırasına konan ve izleyicinin sanatçı hakkındaki ilk izlenimini belirleyen, seçkinin en güçlü ve en temsil edici eseridir. Birçok çevrimiçi başvuru sisteminde ilk görsel küçük bir önizleme olarak görünür; değerlendirici diğerlerini açıp açmayacağına çoğu zaman ona bakarak karar verir. Seçkinin sonu da güçlü olmalıdır; son eser, izleyicinin aklında kalan görüntüdür.

Aradaki eserler bir ritim kurar. Büyük ve küçük, yoğun ve sakin, renkli ve sade eserleri dönüşümlü dizmek, gözün yorulmasını önler; birbirine çok benzeyen iki eseri yan yana koymak ise tekrar izlenimi verir. Bir dizi ya da seri gösteriyorsan, onun kendi içindeki sırasını bozmadan bütün olarak yerleştirmek gerekir.

Seçkinin biçimi de hedefe göre değişir. Çevrimiçi bir başvuru sistemi belirli piksel boyutlarında ve dosya büyüklüğünde görseller isteyebilir; bir galeri görüşmesi için yazdırılmış bir dosya ya da tek bir PDF daha uygun olabilir; bir web sayfasında ise izleyici eserleri kendi hızında, istediği sırayla gezebilir. Her biçim için seçkiyi ayrı hazırlamak ve güncel tutmak gerekir: yıllar önce yapılmış ama artık bugünkü işlerini temsil etmeyen eserleri zamanla çıkarmak, portfolyonun senin şimdiki hâlini göstermesini sağlar.

Seçki, eser listesiyle tamamlanır. Eser listesi (image list), bir portfolyodaki her eserin sıra numarasını, adını, yapım yılını, tekniğini ve malzemesini, boyutlarını ve gerekirse kısa bir açıklamasını, görsellerle aynı sırada veren belgedir. Görsel dosyaların adları bu listeyle aynı numaraları taşımalıdır. Bütün fotoğrafların aynı ışıkta, aynı renk dengesiyle çekilmiş olması da seçkinin bir parçasıdır: bir önceki derste gördüğün gibi, özellikle portrelerde farklı fotoğraf koşulları tenleri birbirinden kopuk ve tutarsız gösterebilir.

Uygulama

İki seçki arasındaki farkı gerekçeleriyle açıklayabildiğinde, portfolyonun eserlerinin bir listesi değil, bir hedefe verilmiş bir cevap olduğunu kendi elinle görmüş olursun.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Neden en iyi 20 eser değil, en iyi 12 eser? Çünkü bir portfolyonun gücü eserlerin sayısında değil, bir hedefe ne kadar net cevap verdiğinde yatar; en zayıf eser genel izlenimi belirler ve dar, tutarlı bir seçki birkaç dakikada kavranabilir. İyi bir portfolyo, bir başvuru çağrısının koşullarından yola çıkar, hedefe göre seçilir, güçlü bir açılış görseli ve düşünülmüş bir ritimle sıralanır ve eksiksiz bir eser listesiyle tamamlanır. John Constable'ın 1821 tarihli Saman Arabası'nın Londra'da alıcı bulamayıp Paris'te altın madalya alması, aynı eserin farklı bağlamlarda farklı karşılık bulabileceğini hatırlatır. Ödevde kendi portfolyonu hazırlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Portfolyonu hazırla.

1. Kendin için gerçek ya da olası bir hedef seç, örneğin bir sanat okulu, bir karma sergi çağrısı ya da bir portre sipariş sayfası, ve varsa çağrının koşullarını madde madde yaz.
2. Bu hedef için, çağrının istediği sayıda ya da en fazla on iki eserden oluşan bir seçki kur; her eser için «bu eser bu hedef için neyi gösteriyor?» sorusuna bir cümlelik cevap yaz.
3. Seçkiyi bir açılış görseli ve güçlü bir kapanışla sırala ve bütün eserleri aynı ışıkta ve aynı renk dengesiyle fotoğraflanmış hâle getir.
4. Eser listesini hazırla ve dosya adlarını listedeki numaralarla eşleştir; seçkiyi güvendiğin birine göster ve onun en zayıf bulduğu eseri çıkarıp çıkarmamaya karar ver.

Kendini değerlendir

• Kompozisyon: Seçkinin sırası güçlü bir açılış, dengeli bir ritim ve akılda kalan bir kapanış kuruyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Görseller tutarlı ışıkta çekilmiş ve eser listesiyle eksiksiz eşleşiyor mu?
• Teknik ve Malzeme: Eser listesinde her eserin tekniği, malzemesi ve boyutları doğru yazılmış mı?
• Seçkiden çıkarmaya en çok zorlandığın eser hangisiydi ve neden?

Kendini sına

1. Bir portfolyo hazırlamanın ilk adımı nedir?

• A) Bütün eserleri fotoğraflamak.
• B) En pahalı çerçeveleri seçmek.
• C) En eski eserleri başa koymak.
• D) Başvuru çağrısının ya da hedefin koşullarını dikkatle okumak.

2. Hedefe göre seçki neyi anlatır?

• A) Aynı eser havuzundan, başvurulan kurumun amacına ve izleyicisine göre farklı eserlerin seçilip sıralanmasını.
• B) Her başvuruya aynı eserleri göndermeyi.
• C) Yalnızca en yeni eserleri seçmeyi.
• D) Eserleri boyutlarına göre sıralamayı.

3. En zayıf eser ilkesine göre bir seçkiye ne olur?

• A) Genel izlenim en güçlü esere göre biçimlenir.
• B) Eser sayısı arttıkça izlenim her zaman güçlenir.
• C) Genel izlenim çoğu zaman en zayıf esere göre biçimlenir, bu yüzden bir eseri çıkarmak seçkiyi güçlendirebilir.
• D) Zayıf eserler seçkiyi dengeler.

4. Açılış görseli neden özellikle önemlidir?

• A) En büyük dosya boyutuna sahip olduğu için.
• B) İzleyicinin ilk izlenimini belirlediği ve çoğu zaman diğer görsellerin açılıp açılmayacağına karar verdirdiği için.
• C) Eser listesinde yer almadığı için.
• D) Her zaman en eski eser olduğu için.

5. Portre siparişi için hazırlanan bir seçkide farklı ten tonlarını göstermek neden önemlidir?

• A) Olası müşteriler kendi tenlerinin senin elinde nasıl görüneceğini görmek ister; yalnızca tek bir ten tonu gösteren seçkide kendilerini göremezler.
• B) Seçkiyi daha kalabalık yapmak için.
• C) Fotoğraf çekmeyi kolaylaştırmak için.
• D) Eser listesini kısaltmak için.

Cevaplar

1. D — Eser sayısı, tarih aralığı ve görsel biçimi çağrıya göre belirlenir.
2. A — Okul, galeri ve sipariş sayfası farklı seçkiler ister.
3. C — Bu yüzden seçkiden çıkarmak çoğu zaman eklemekten daha çok şey kazandırır.
4. B — Birçok başvuru sisteminde ilk görsel önizleme olarak görünür.
5. A — Bunu aynı özen ve aynı fotoğraf kalitesiyle göstermek gerekir.

Referans görseller

• Özgün animasyon: yirmi eserlik dağınık bir havuzun adım adım on iki eserlik, açılış ve kapanışı belirgin bir seçkiye dönüşmesi.
• Özgün animasyon: aynı eser havuzundan bir sanat okulu, bir galeri ve bir portre siparişi için kurulmuş üç farklı seçkinin yan yana gösterilmesi.
• Özgün animasyon: farklı ten tonlarını ele alan portrelerin, önce farklı fotoğraf koşullarında tutarsız, sonra aynı ışıkta tutarlı biçimde dizilmesi.

Sonraki derse köprü

Bir portfolyo eserlerin kendisiyle konuşur; ama çoğu başvuru, sergi ve galeri, eserlerin yanında sanatçının kendi sesini de duymak ister. Birkaç paragrafta ne yaptığını, neden yaptığını ve nasıl yaptığını anlatmak, pek çok ressam için resim yapmaktan daha zor gelir. Sonraki derste sanatçı beyanını ve onu açık ve samimi bir dille yazmanın yollarını ele alıyoruz.