Şirketin yapısı

Açılış sahnesi

Salı sabahı saat yedide Elif, Çıra Film'in ofisinde ilk ışığı yakan kişi. Bilgisayarında üç pencere açık: Kınalı Fırın çekiminin günlük programı, ekibi sete götürecek iki minibüsün şoförleriyle yazışma ve Bursa'daki otelin rezervasyonu. Programın en üstüne kırmızıyla bir satır ekliyor: «Makyaj 05:30. Oyuncu testleri 06:00.»

Sekizde Serdar geliyor, kahvesini almadan Elif'in ekranına bakıyor. «Akşam ekibi altı kişi,» diyor. «Işıkçılardan ikisi sabah ekibiyle döner.» Elif programı düzeltiyor.

Dokuzda Nuran Hanım muhasebe odasından çıkıp Kaan'ın masasına bir kâğıt bırakıyor. «Dünkü avans,» diyor. «Mekân sahibine ödenen. Teklifte yazandan biraz fazla.»

Kaan kâğıda bakıyor, sonra Serdar'a. «Bunu sen mi onayladın?»

Serdar başını iki yana sallıyor. «Ben Elif onayladı sandım.»

Elif ekranından başını kaldırıyor. «Ben de seni.»

Bu derste ne olacak

Önceki derste Kaan'ı Gül'le pazarlık ederken ve Aras'la akşam sahnesini konuşurken gördük. Ama Kaan'ın vardığı her karar Çıra Film'in içinde başka birinin masasında bir işe dönüşüyor. Bu ders o masaları tek tek dolaşıyor: kararı veren, onu sete çeviren, lojistiğini yürüten ve parasını izleyen kişiler nasıl ayrışıyor ve iş bölümü net olmadığında ne olur? Mekân avansını kimin onayladığını bilmeyen üç kişi, dersin asıl sorusunu soruyor. Rol belirsizliğine dair bulguları tek bir havuzda toplayan bir meta-analiz ile film projelerinde rollerin nasıl öğrenildiğini inceleyen bir saha çalışması, bu soruyu tartmamıza yardım edecek. Proje yönetiminde rol ve sorumluluk tanımları için PMI'ın PMBOK kılavuzu yaygın bir başvuru kaynağı; burada yalnızca adı geçiyor, aktarılan bulgular ondan değil.

Kanıt ne diyor

Bir çalışanın işinin sınırları belirsiz olduğunda bu performansına yansır mı? Bu soruyu soran onlarca çalışmanın sonuçlarını birleştiren bir meta-analiz, iki ayrı rol sorununu birbirinden ayırıyor.

Bir yapım şirketinin küçük kadrosu rollerini nereden öğreniyor? Film projelerini inceleyen bir saha çalışması, rollerin tek bir şirketin içinde değil, projeden projeye taşınan bir düzenin içinde öğrenildiğini gösteriyor.

İki çalışmadan bir yapım şirketine kalan şu: işin kimde olduğu belirsiz kaldığında performans zarar görebiliyor, ve roller şirketin duvarları içinde değil, projeler ve kariyerler boyunca öğreniliyor.

Sahada

Dört masa

Belirsiz kalan iş

Para ve kariyer

Gri alan

Bir yapım şirketindeki rollerin sınırı her şirkette aynı yerden geçmiyor. Bazı şirketlerde yapım müdürü aynı zamanda yürütücü yapımcının yardımcısı gibi çalışır; bazılarında koordinatör bütün sözleşmeleri de yürütür; küçük şirketlerde muhasebe dışarıdan bir büroya verilir. Türkiye'deki reklam yapım şirketlerinde bu unvanların içeriğini karşılaştıran bir ölçüme ulaşılamadı; unvanların aynı adla farklı işleri anlatması da mümkün. Tubre ve Collins'in meta-analizi rol belirsizliği ile performans arasındaki ilişkinin işin türüne göre değiştiğini söylüyor; yapım şirketi gibi proje temelli ve kısa süreli işlerde bu ilişkinin ne kadar güçlü olduğu belirsiz. Çalışma korelasyonel ve yalnızca performansa bakıyor; rolleri netleştirmenin performansı artırıp artırmadığını doğrudan sınamıyor. Bechky'nin saha çalışması setteki ekiplerle yapıldı; bir yapım şirketinin ofis kadrosunda rollerin aynı biçimde öğrenilip öğrenilmediği ayrı bir soru. Rolleri yazılı tanımlarla mı, yoksa sette kurulan alışkanlıklarla mı netleştirmenin daha iyi işlediği de bir yargı meselesi olarak kalıyor.

Senin işinde

Bir yapım şirketinde çalışıyorsan, şirketin her tekrar eden işi için bir sahip yaz: teklifin onayı, avansların onayı, otel ve ulaşım rezervasyonu ile iptali, ekipman kirası, mekân izni, oyuncu sözleşmesi, maliyet raporu. Bir kişi birden fazla işin sahibi olabilir; ama her işin bir ve yalnız bir sahibi olsun. Bir çekim kaydığında ya da iptal edildiğinde, iptal edilecek her şeyin ve kimin iptal edeceğinin listesini o gün çıkar. Maliyet raporunu yapım sırasında, her gün ya da her iki günde bir güncelle ve aşılan satırı o gün yapımcıya bildir. Her avansın ve ödemenin yanında onaylayan kişinin adı olsun. İki ayrı kişiden çelişen talepler aldığında kararın kimde olduğunu bil ve talepleri bedeliyle birlikte ona götür. Günlük programda makyaj ve oyuncu testlerine, filmde görünecek farklı ten tonları için yeterli zaman ayrılsın; bu satırın sahibi koordinatördür. Genç ekip üyelerini bir rolün yanına oturt ve hangi kararı izleyerek öğreneceklerini söyle.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir yapım şirketinde yapımcı kararı verir, yapım müdürü kararı bütçeye ve sete çevirir, koordinatör lojistiği yürütür, muhasebe harcamayı teklife karşı izler. Rol belirsizliği, yani işin kimde olduğunun bilinmemesi, iş performansıyla olumsuz ilişkilidir; iki kişiden çelişen talepler gelmesinin performansla ilişkisi ise ihmal edilebilir bulunmuştur. Her işin bir sahibi olmalı. Maliyet raporu yapım sırasında tutulur. Roller şirketin içinde değil, projeler ve kariyerler boyunca öğrenilir.

Sonraki derse köprü

Kınalı Fırın işi bir telefonla başladı ve bir faturayla bitecek. Arada Kaan'ın teklifi, Serdar'ın listeleri, Elif'in programları ve Nuran Hanım'ın raporları var. Ama bu işler hangi sırayla geliyor? M01-D04, Teklif isteğinden teslime, bir işin teklif isteğinden kazanılmasına, yapımdan teslime ve kapanışa uzanan şirket içi yolculuğunu soruyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Tubre ve Collins'in meta-analizine göre rol belirsizliği ile iş performansı arasında nasıl bir ilişki bulundu?

• A) Güçlü ve olumlu bir ilişki.
• B) Olumsuz bir ilişki; bu ilişki işin türüne ve performansı kimin puanladığına göre değişiyordu.
• C) Hiçbir ilişki bulunmadı.
• D) Yalnızca yöneticilerde bir ilişki bulundu.

Cevap: B. Yazarlar rol belirsizliğinin iş performansı alanında önemsiz bir değişken sayılmaması gerektiği sonucuna varıyor.

Soru 2 · Tuzak

Bir yapım şirketi yöneticisi, çalışanlara iki ayrı kişiden çelişen talepler gelmesini en büyük sorun sayıyor ve işlerin kimde olduğunu yazmaya gerek görmüyor. Tubre ve Collins'in bulguları açısından bu yaklaşımın eksiği nedir?

• A) Hiçbir eksiği yoktur.
• B) Rol çatışması performansı her zaman çok güçlü biçimde düşürür.
• C) Meta-analizde rol çatışmasının performansla ilişkisi ihmal edilebilirdi, rol belirsizliğininki ise olumsuzdu; işlerin sahibini belirsiz bırakmak performans açısından daha belirgin bir riske işaret ediyor.
• D) Rol belirsizliği yalnızca büyük şirketlerde önemlidir.

Cevap: C. Bu, çatışmanın zararsız olduğunu göstermez; ama önce her işin bir sahibi olmasının neden önemli olduğunu gösterir.

Soru 3 · Senaryo

Bir çekim bir gün kayıyor ve ertesi sabah iptal edilmeyen bir otel faturası geliyor; koordinatör de yapım müdürü de iptalin ötekinde olduğunu düşünmüş. En yerinde düzeltme hangisidir?

• A) Bir çekim kaydığında iptal edilecek her şeyin ve her birini kimin iptal edeceğinin listesini o gün çıkarmak ve tekrar eden işlerin sahiplerini yazılı hale getirmek.
• B) Koordinatörü uyarmak ve devam etmek.
• C) Otelle bir daha çalışmamak.
• D) İptal işlerini yapımcının üstlenmesi.

Cevap: A. Sorun iki kişinin çatışması değil, işin hiç kimsenin olmaması; çözüm işin sahibini belirlemektir.

Soru 4 · Uygulama

Bir yapım şirketi muhasebesini yalnızca çekim bittikten sonra faturaları kesmek için kullanıyor. En yerinde değişiklik hangisidir?

• A) Muhasebeyi tamamen dışarıya vermek.
• B) Maliyet raporunu yapım sırasında düzenli güncellemek, aşılan satırı o gün yapımcıya bildirmek ve her avansın yanına onaylayan kişinin adını yazmak.
• C) Maliyetleri yalnızca çekim sonunda toplamak.
• D) Avansları yapım müdürünün sözlü onayına bırakmak.

Cevap: B. Teklif aşılırsa farkı yapım şirketi öder; aşımı erken görmek onu başka bir satırdan karşılama fırsatı verir.