İttifak kopması ve onarım

Açılış sahnesi

Tunceli'nin Pertek ilçesinde, feribot iskelesine inen caddenin başında bir kargo acentesi. Rafların arasında koli bandı kokusu, tezgâhta tartı, duvarda Elazığ'a geçen feribotun saat çizelgesi. Hacer acenteyi dokuz yıldır işletiyor. Karşı sıradaki parfümeri dükkânının sahibi Tuncay, internetten sattığı her şişeyi bu tezgâhtan yollar; dokuz yılda neredeyse her sabah gelmiştir.

Üç haftadır gelmiyor. Hacer onu iki kez iskelede, elinde kolilerle feribota binerken gördü. Karşıya geçip Elazığ'daki şubeden gönderiyor olmalı.

Neden gelmediğini aslında biliyor. Bayram öncesi Tuncay'ın on iki kolisi uzun hafta sonu boyunca depoda kalmış, müşterilerin yarısı siparişi iptal etmişti. Tuncay sormaya geldiğinde Hacer ekranı göstermiş, "Aktarma merkezi sistemi çökmüş, elimden bir şey gelmez" demişti. Sonradan kolileri yanlış rafa kendisinin koyduğunu bulmuş, bunu kimseye söylememişti.

Öğle arasında caddeyi geçiyor. Tuncay tezgâhta şişeleri kâğıda sarıyor; başını kaldırmadan "Hoş geldin" diyor.

"Kolilerin depoda kalması sistemden değildi. Ben yanlış rafa koymuşum. Sana sistem dedim."

Tuncay elindeki şişeyi bırakıyor. "Koliler değildi beni kızdıran. Dokuz yıl. Bana ekranı gösterdin, yabancı müşteriye gösterir gibi."

Hacer bir şey diyecek oluyor, vazgeçiyor. "Haklısın. Utandım, ekranın arkasına saklandım."

Tuncay bir süre kâğıtla oynuyor. "Feribot da pahalıya geliyor zaten," diyor. "Yarın sabah dokuzda hazır olur mu kolilerim?"

Bu derste ne olacak

Önceki dersin kenarında kalan gevşeme anlarının kendisine bakıyoruz. Terapi Akademisi'nde kurulan kopma dilini kısaca anıp psikanalitik okumanın ona eklediğine geçeceğiz: kopmayı aktarım ile karşıaktarımın ortak sahnesi olarak okumak, sessiz uzaklaşmayı uyumun arkasında aramak. Ardından Safran ile Muran'ın onarım modelini Kohut'un ve bebek araştırmasının mirasıyla birlikte tartacak, onarımın tutmadığı yerlere ve terapistin savunmalarına geleceğiz.

Sıfır noktası

Kopmanın ekoller üstü dili Terapi Akademisi'nde hazır: iş birliğindeki gerilme olarak kopmanın kendisi, uzaklaşan ve itiraz eden iki biçimi (S02-P01-D10), derecesi, kaçırılanı ve ilk kopmanın kötü ele alınmasından doğan ikincisi (S02-P02-D08), onarımın doğrudan ve keşfedici yolları (S02-P02-D09). Psikanalitik katmanın sorusu şudur: kopma anında odada kim kimdir? Danışan terapiste eski bir figürün yerini mi veriyor, terapist o rolü farkında olmadan mı oynuyor, yoksa terapist gerçekten bir hata mı yaptı? Çoğu zaman üçü birden.

Açılıştaki tezgâhta işaret üç haftalık yokluktu; asıl kırılma, ekranın gösterildiği gündü.

Mekanizma

Kopma bir sahnedir

Klasik teknikte danışanın uzaklaşması ya da öfkesi aktarımın malzemesiydi; çözümlenecek olan danışanın tepkisiydi (Brenner'in çizgisi, M23-D07). İlişkisel dönüşten (M19-D01) sonra soru genişledi: danışanın öfkesi terapistin gerçek bir hamlesine de cevap veriyor olabilir, terapistin hamlesi de danışanın davet ettiği bir rolün içinden gelmiş olabilir. Canlandırma (M23-D06) bu iki yönlü sahneye verilen addı; kopma, sahnenin görünür hâle geldiği andır. Safran ile Muran'ın çalışmaları bu noktada psikanalitik ve kişilerarası geleneği birleştirdi: kopmayı danışanın uyumsuz ilişki şemalarını odada inceleme fırsatı saydılar.

Safran ile Muran'ın ekibi kopma ve onarımı kayıtlardan kodlayan bir sistem de geliştirdi.

Uyumun arkasındaki uzaklaşma

Geri çekilen danışan her zaman susmaz; bazen fazlasıyla katılır ve Safran ile Muran'ın ekibi bu duruma ayrı bir ad verdi. Psikanalitik okur burada Winnicott'un boyun eğme ve sahte kendilik kavramlarını (M16-D08) tanıyacaktır: kendi jesti karşılanmayan çocuk ötekinin jestine uyar. Bu derste soru gelişimsel kökenle sınırlı kalmıyor; odadaki uyumun terapiste neyi rahat ettirdiği de soruluyor.

M23-D07'deki kusursuz danışan bunun bir örneğiydi; aşağıdaki iki vakada sahte ittifak başka kapılardan giriyor.

Onarımın adımları

Safran ile Muran kopmanın çözüldüğü seansları kayıtlardan tek tek çözümleyip bir süreç modeli kurdular. Modelde onarım terapistin kopmayı fark edip adlandırmasıyla başlar. Sonra danışanın olumsuz duygusunu dile getirmesine yer açılır ve terapist kendi payını savunmadan kabul eder. Ardından danışanın bu duyguyu söylemekten nasıl kaçındığı birlikte incelenir. Son adımda altta yatan istek ya da ihtiyaç ortaya çıkar. Geri çekilmede bu çoğu zaman kendini öne koyma isteğidir; karşı çıkmada öfkenin arkasındaki kırılganlık.

Modelin temel aracı, terapistin içerikten çıkıp ikisinin arasında olanı konuşmaya getirmesidir. Bu hamle üstkonuşma (Terapi, S02-P02-D09) ve meta-iletişim (İlişki, M22-D02) adlarıyla tanımlandı. Kohut analistin kaçınılmaz yanlış anlamalarını empatik başarısızlık diye adlandırmış ve bu anların anlaşılıp konuşulmasını iyileşmenin taşıyıcısı saymıştı (M18-D01). Bebek araştırması da sağlıklı anne-bebek çiftlerinin zamanın büyük kısmını uyumsuz geçirdiğini, gelişimi besleyenin uyumsuzluğun yokluğu olmadığını, onarımın sıklığı olduğunu gösterdi (M16-D06).

Terapistin savunması ve onarımın sınırı

Kopma anında terapistin en doğal tepkisi kendini korumaktır: açıklamak, haklı çıkmak, hemen yorumlamak. Karşıaktarımın bu anlarda nasıl davranışa döndüğü M23-D05'te, terapistin danışanın olumsuz kendilik tutumunu doğrulayan davranışı M23-D06'daki kartta görüldü. Kopma sahnesinde savunma çoğu zaman ikinci bir kopmayı doğurur. Terapist danışanın kendisine biçtiği role uyumlu ya da tamamlayıcı biçimde özdeştiğinde (M23-D04) savunma ona yalnız haklılık gibi görünür.

Usta katmanı

Onarım öğretilebilir mi? Safran ile Muran'ın ekibi terapistin kendi iç yaşantısını izlemesini ve ilişkideki anı konuşmaya getirmesini hedefleyen bir ittifak odaklı eğitim geliştirdi; video kaydı ve farkındalık alıştırmaları eğitimin parçasıydı.

Bu bulgu ile M19-D01'de kartlaşan meta-analiz birlikte okunmalı: onarım ile sonuç arasındaki bağ orta düzeyde bulunmuştu, ama onarım eğitiminin danışan sonucuna etkisi belirsiz kalmıştı. Eğitimin danışanın hayatına ne kadar taşındığı açık bir sorudur.

Onarımı tekniğe çevirmek onu yeni bir canlandırmaya dönüştürebilir. Her kopmayı hemen konuşmaya getiren terapist, danışanın bir süre kızgın kalma ya da kendi başına toparlanma hakkını elinden alabilir. Klasik yazarların ittifakı fazla kollamanın aktarımı dokunulmaz kılacağı uyarısı (M23-D07) bu bağlamda yeniden önem kazanır. Hangi kopmanın o an konuşulacağına, hangisinin bekleyeceğine dair yargı en çok terapistin kendi kayıtlarını başkasıyla yeniden izlemesiyle olgunlaşır; bu dersteki modeller o yargıya bir harita verir, yerine geçemez.

Kanıtın sınırı

Kopma ve onarım alanındaki çalışmaların çoğu New York'taki aynı ekipten, onun geliştirdiği modelden ve ölçüm araçlarından geliyor; modeli kuranların kendi modellerini sınaması, bulguları yorumlarken akılda tutulması gereken bir sınırdır. Çalışmalar çoğunlukla kısa bilişsel davranışçı terapilerde yapıldı; uzun süreli psikanalitik tedavide kopmanın nasıl seyrettiği çok daha az biliniyor. Kopmayı aktarım ve canlandırma olarak okumak klinik olarak verimli bir çerçevedir, ama bu yorumun onarımı daha etkili kıldığı ayrıca sınanmadı. Bulguların çoğu gözlemseldir; zaten iyi giden süreçlerde onarımın kolaylaşıp kolaylaşmadığı ayrılamıyor. Geri çekilme işaretleri hem gözlemci hem terapist için daha zor yakalanıyor ve bu tür kopmaların ölçümü tartışmalı kalıyor. Kültürel bağlam da işaretleri değiştirebilir: terapiste hoca ya da büyük gözüyle bakılan, itirazın saygısızlık sayıldığı ortamlarda uyum ile geri çekilmeyi ayırmak güçleşir ve New York'ta geliştirilmiş kodlama ölçütlerinin bu ortamlara nasıl genelleneceği bilinmiyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kopma işareti çoğu zaman küçüktür: değişen bir konu, fazla hızlı bir onay, bir iptal, bir sitem; uzaklaşan türünü gözlemci bile zor yakalar.

Psikanalitik okumada kopma iki kişinin ortak eseridir; danışanın aktarımı ile terapistin gerçek hamlesi çoğu zaman aynı anda işlerdedir.

Sahte ittifakta uyum gerilimin üstünü örter ve iki tarafı da rahatlatır; Winnicott'un boyun eğme kavramı bu uyumun gelişimsel kökenine işaret eder.

Safran ile Muran'ın modelinde onarım fark etmeyle başlar, terapistin kendi payını kabul etmesiyle derinleşir ve altta yatan ihtiyacın dile gelmesiyle tamamlanır; Kohut'un empatik başarısızlık anlayışı ve bebek araştırmasındaki onarım döngüsü aynı yöne bakar.

Savunma ikinci bir kopma üretir; aşırı onarım da danışanı terapistin duygusunu taşımaya zorlayabilir. Onarım eğitimi terapist davranışını değiştiriyor, danışan sonucuna etkisi ise henüz belirsiz.

Sonraki derse köprü

Bu dersin ilk vakasında danışan babasına yaklaştığı her an başka bir konuya geçiyordu ve terapist bu geçişi önce kendi payıyla okudu. Klasik teknik aynı davranışa başka bir ad verirdi: danışanın kendi iç çatışmasından doğan, bilinç dışında işleyen bir karşı koyuş. Uzaklaşma ilişkinin gerilmesinden mi doğuyor, yoksa danışanın kendi içinde yaklaşılması zor bir şeyden mi korunuyor? M23-D09 bu ikinci okumayı, Direnç kavramını ve onunla çalışmanın psikodinamik yollarını merkeze alıyor.