Brooks yasası

Sahadan bir an

Cuma öğleden sonra, ilk haftanın sonu. Ilgın'ın tek ara kontrolü masa tabanıydı ve taban bitmedi. Selma kalıbı kurmuş, betonu dökmüş; ama ölçüm masasının oturacağı titreşimsiz tabanın, üreticinin önerdiği bekleme süresi dolmadan yüklenmemesi gerekiyor. Recep Bey, Ilgın ve Selma holün girişinde, kalıbın başında.

Recep Bey: Taban bitmedi. Bakımdan genç teknisyen Fikret'i de verelim, iki kişi daha çabuk bitirir.

Selma: Recep Bey, beton döküldü. Şimdi beklemesi lazım. İki kişi de beklese aynı süre bekler.

Recep Bey: O zaman basınçlı hava bağlantısına iki kişi koyalım, hiç değilse o hızlansın.

Ilgın: Fikret o hattı hiç görmedi. Necati Usta ona anlatacak; anlatırken hattı kendisi bağlayamayacak.

Recep Bey: Bir günde öğrenir.

Ilgın: Öğrenir belki. Ama önce şuna bakalım: gerçekten geciktik mi, yoksa üç gün baştan az mıydı?

Recep Bey'in tepkisi, geciken her işin ilk refleksidir: daha çok el, daha çabuk iş. Kimi işte bu doğrudur. Ama Selma'nın betonu, Recep Bey'in kaç kişi koyduğuna bakmadan kendi süresinde donacak; ve Fikret'in hattı öğrenmesi, hattı bilen tek kişi olan bakımdan Necati Usta'nın zamanından yiyecek. Bu ders, "bir kişi daha" önerisinin hangi işte hız kazandırdığını, hangisinde tam tersine işi yavaşlattığını ayırmayı öğretiyor.

Kavram

Bu gözlemin en bilinen ifadesi, bir yazılım projeleri yöneticisinin kitabından gelir.

Yasanın arkasında üç neden vardır. Birincisi, yeni gelen kişinin işe yetişmesi zaman alır.

İkincisi, kişi sayısı arttıkça iletişim de artar, hem de hızla.

Selma, Ilgın ve Necati Usta üç kişiyken aralarında üç ilişki vardı; Fikret dördüncü olarak katılınca ilişki sayısı altıya çıkar. Her yeni ilişki bir küçük toplantı, bir telefon, bir "sen bunu biliyor muydun?" demektir. Küçük bir projede bu yük dayanılabilir; ama gecikmiş bir projede, tam da zamanın en kıt olduğu anda gelir.

Üçüncü neden, işin ne kadar bölünebildiğidir. Bazı işler parçalara ayrılıp aynı anda birden çok kişiye verilebilir; bir otelin odalarını temizlemek gibi. Böyle işlerde daha çok kişi, insanlar birbirinin ayağına basmaya başlayana kadar, işi kısaltır. Ama bazı işler bölünemez. Kitaptaki ünlü örnek, bir bebeğin dokuz ayda doğduğu ve dokuz kadının onu bir ayda doğuramayacağıdır. Selma'nın betonu da böyle: kürlenme, kaç kişinin başında beklediğine bakmaz.

Bu üç neden, kişi eklemeden önce sorulacak üç soruya dönüşür. İş gerçekten bölünebilir mi, yoksa bir bekleme ya da tek kişilik bir beceri mi onu sınırlıyor? Yeni kişinin ısınma süresi, projenin kalan süresinin ne kadarını yiyecek ve onu kim eğitecek? Yeni kişi kaç yeni iletişim kanalı açacak? Bu soruların cevabı bazen "evet, ekle" olur: iş bölünebiliyorsa, yeni kişi deneyimliyse ve projenin başındaysak, kişi eklemek hızlandırır. Yasa yalnızca gecikmiş projeler için geçerlidir; erken eklenen kişi ısınmak için zaman bulur.

Bir yayınevinin geciken bir kitap çevirisinde de aynı sorular çıkar. Çevirmen teslimi iki ay kaçırmış; yayın yönetmeni kitabı ikiye bölüp ikinci bir çevirmen vermek istiyor. Sayfalar bölünebilir görünüyor, ama iki çevirmenin terimleri ve üslubu birbirini tutmalı. İkinci çevirmen önce birincinin terim listesini öğrenmeli, iki çevirmen her hafta tutarlılık için konuşmalı, sonunda bir editör iki sesi birleştirmeli. Kitap belki yine hızlanır; ama yayın yönetmeninin beklediği kadar değil ve yeni bir iş, birleştirme işi, takvime eklenir.

Perde arkası

Yasanın kaynağı olan kitap telifli ve bu ders için okunamadı. Yasanın ifadesi ve arkasındaki nedenler, Wikipedia'nın "Brooks's law" maddesinden aktarılıyor; maddeyi kitabın yerine değil, kitaba açılan dolaylı bir pencere olarak kullanıyoruz.

Etiketin söylediği, yasanın ölçülmüş bir doğa yasası olmadığı. Kişi eklemenin bir projeyi her durumda geciktirdiğini kimse kanıtlamadı; Brooks'un kendisi de bunu iddia etmiyor. Yasanın değeri, bir kişi eklemeden önce yukarıdaki üç soruyu sormaya zorlamasında. Cevaplar bazen kişi eklemeyi doğrular.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Akşam Ilgın, Recep Bey'e ilk haftanın durumunu yazıyor. Kalıbın başında aklına gelen ilk not ve bakım atölyesine uğrayıp hattın durumunu gördükten sonraki hâli.

Zayıf sürüm

Durum: Masa tabanı gecikti.

Önlem: Bakımdan Fikret projeye katılıyor; taban ve basınçlı hava işine birlikte bakacaklar.

Beklenti: İki kişiyle kaybedilen süre telafi edilir.

Güçlü sürüm

Gerçekten geciktik mi: Tabanın bekleme süresini üç günlük tahmine katmamışız; gecikme değil, eksik tahmin. Bunu tampondan karşılıyoruz: bir haftalık tamponun üç günü gitti, dört günü kaldı.

Taban: Bölünemez bir bekleme. Kimseyi eklemiyoruz; Selma bekleme süresince yeni alanın talimat taslağına geçiyor.

Basınçlı hava: Hattı Necati Usta biliyor; Fikret'i buraya koymak, Necati Usta'nın onu eğitmesi demek. Eklemiyoruz.

Fikret'e uygun iş: Yeni alanın raf etiketleri ve eski alandaki kalıntıların temizliği. Açık tanımlı, bölünebilir, eğitim gerektirmiyor. Bir gününü buna istiyoruz.

Önümüzdeki cuma: Tabanın yüklenebilir olup olmadığını ve tamponun ne kadar kaldığını yazacağım.

Zayıf sürüm gecikmeye refleksle cevap veriyor: bir kişi daha. Ama hangi işe, ne için, kimin zamanı pahasına, sorulmamış. Taban işine eklenen Fikret bir şey hızlandırmayacak; basınçlı hava işine eklenen Fikret ise Necati Usta'nın zamanından yiyecek. Güçlü sürüm önce asıl soruyu soruyor: bu gerçek bir gecikme mi, yoksa eksik bir tahmin mi? Bekleme süresi baştan hesaba katılmamış ve 5.4'te kurulan tampon tam bu iş için var. Ardından her işi Brooks'un sorularıyla ayrı ayrı ele alıyor ve Fikret'i, ısınma ve iletişim yükü gerektirmeyen, bölünebilir bir işe koyuyor. Kişi eklemeyi reddetmiyor; doğru işe yönlendiriyor.

Bağlam notu

Geciken bir projeye kişi eklemek, bir yöneticinin "bir şey yapıyorum" demesinin en görünür yoludur. Kişi eklemek hızlı karar verilen, kolay anlatılan bir önlemdir; üst yönetime de güven verir. Bu yüzden Brooks'un uyarısı, yalnızca bir planlama hatasına değil, bir eylem önyargısına karşı da bir frendir: bazen en iyi önlem, kişi eklememek ve beklemektir.

Neyle bileceğiz, sorusu kişi ekleme kararını sınamaya yarar: eklenen kişinin projeyi gerçekten hızlandırdığını neyle bileceğiz? Ilgın'ın güçlü sürümü bunun ölçüsünü de koyuyor: önümüzdeki cuma tamponun ne kadar kaldığı. Fikret'in bir günü raf etiketlerine gittiyse ve tampon eriyip bitmediyse, karar işe yaramıştır. Tampon hızla eriyorsa, sorun kişi sayısında değil, işin kendisinde ya da tahminde aranmalıdır.

Uygulama

Retro sorusu

Son haftalarda, bir işi hızlandırmak için birini ekleyip sonra onu eğitmekle uğraştığın oldu mu?

Kapanış

1. Brooks yasası, geciken bir projeye insan eklemenin onu daha da geciktirebileceğini söyler; yazarı onu bir basitleştirme olarak nitelese de, kişi eklemeden önce sorulacak soruları hatırlatır.
2. Üç neden vardır: yeni gelenin ısınma süresi ve onu eğitmenin bedeli, kişi sayısıyla hızla büyüyen iletişim yükü ve işin sınırlı bölünebilirliği.
3. Kişi eklemeden önce gecikmenin gerçek olup olmadığına bakılmalı; eklenecekse, bölünebilir ve açık tanımlı bir işe eklenmeli ve etkisi ölçülmelidir.

Beş soru

1. Selma'nın "iki kişi de beklese aynı süre bekler" cümlesi, Brooks yasasının hangi nedenini gösteriyor?
2. Isınma süresi neden yalnızca yeni gelen kişinin değil, projenin de bedelidir?
3. Beş kişilik bir ekibe bir kişi eklendiğinde iletişim kanalı sayısı kaçtan kaça çıkar?
4. Bir aile, taşınma günü geciken ev toparlamasına yardım için üç akrabayı çağırıyor; ama akrabalar hangi kutunun nereye gideceğini bilmiyor. Aile bu yardımı nasıl kullanmalı?
5. Güçlü sürüm, Fikret'i neden basınçlı hava işine değil de raf etiketlerine koyuyor?

Yanıtlar

1. İşin sınırlı bölünebilirliğini. Betonun kürlenmesi bölünemez bir beklemedir; kaç kişi başında beklerse beklesin aynı süre alır. Bu, Brooks'un bebek örneğinin fabrikadaki karşılığıdır.
2. Çünkü yeni kişi öğrenirken onu eğiten deneyimli kişinin zamanı azalır. Fikret basınçlı hava hattını öğrenirken, onu Necati Usta eğitecek ve Necati Usta o sırada hattı bağlayamayacak. Isınma süresi boyunca proje, yeni kişinin henüz vermediği katkıyı beklerken eski kişinin katkısının bir kısmını da kaybeder. Çekici yanlış cevap "yeni kişi yavaş çalışır" olurdu; asıl bedel, deneyimli kişiden alınan zamandır.
3. Beş kişilik bir ekipte kanal sayısı 5 × 4 / 2 = 10'dur; altıncı kişi katılınca 6 × 5 / 2 = 15'e çıkar. Bir kişi eklemek, beş yeni iletişim kanalı açar.
4. Akrabaları, bilgi gerektirmeyen ve bölünebilir işlere vermeli: boş kutuları katlamak, çöpleri indirmek, belli bir odanın kutularını o odaya taşımak. Hangi kutunun nereye gideceği gibi bilgi gerektiren işleri ise aileden biri tek elden yürütmeli; aksi hâlde her akraba her kutu için soru sorar ve iş yavaşlar.
5. Çünkü basınçlı hava hattı Necati Usta'nın bildiği ve Fikret'in öğrenmesi gereken bir iş; Fikret'i oraya koymak, Necati Usta'nın onu eğitmesi ve kendi işinden geri kalması demek. Raf etiketleri ve kalıntı temizliği ise açık tanımlı, bölünebilir ve eğitim gerektirmeyen işler; Fikret orada ilk saatten katkı verebilir ve kimsenin zamanını almaz.

Sonraki derse köprü

Bakım şefi pazartesi bir sorunla geliyor: elinde tek usta var ve iki iş onu bekliyor, Ilgın'ın basınçlı hava bağlantısı ve kalıphanenin arızalı vinci. Hangisi önce yapılmalı? Bu sorunun cevabı, işlerden hangisinin gecikmesinin daha pahalı olduğuna bağlı. 5.6, iki işi gecikmenin maliyetine göre sıralamayı ele alıyor.