Dinleme bölümü: değişkeler ve strateji

Kanca

Deneme sınavında iki arkadaş buluşmak için gün arıyor. İlki «el viernes» diyor, sen hemen cumayı işaretliyorsun; ikincisi «Mejor el sábado, ¿no?» diyor ve ilki kabul ediyor. Üstelik biri «vos» diyor, «yo» kelimesini «sho» diye söylüyor; onu çözmeye çalışırken cümlenin sonunu kaçırıyorsun.

Önce söylenip sonra düzeltilen bilgi ve alışık olmadığın bir söyleyiş, hazırlıksız adayı kolayca yanıltır. Bu derste DELE ve SIELE'nin dinleme bölümlerini, sınavın hangi İspanyolcaları dinlettiğini ve kayıt iki kez çalarken dikkatini nasıl bölüştüreceğini göreceksin.

Anlatım

Bölümün iskeleti

DELE'de bölümün resmî adı Comprensión auditiva'dır (dinlediğini anlama); sayılar Instituto Cervantes'in seviye sayfalarından ve rehberlerinden. C1'de ad «Comprensión auditiva y uso de la lengua» olur. C2'de dinleme ayrı bölüm değildir: okuma ve dil kullanımıyla aynı bölümde, 45 dakikalık bir kısımdır.

DELE rehberlerine göre her kayıt iki kez çalınır; önce ve sonra bırakılan duraklar soruları okuman ve cevabını yazman içindir. Cevaplar ayrı bir cevap kâğıdına (Hoja de respuestas) işaretlenir. Doğru cevap 1, yanlış cevap 0 puandır; yanlış cevap puan götürmez, o yüzden emin olmadığın maddede de bir seçenek işaretle.

A1–C1 arasında dinleme (25 puan) ile konuşma (25 puan) ikinci puan grubunu oluşturur ve bu grupta en az 30 puan gerekir. Dinlemedeki açığı ancak konuşma kapatabilir; öteki gruptaki yüksek puan yardım etmez.

Görev tipleri: B1 ve B2 örneği

B1 rehberine göre maddeler iki biçimde gelir: üç seçenekli çoktan seçmeli (selección múltiple) ve eşleştirme (correspondencias). Kayıtlar gerçek konuşmayı taklit etmek için stüdyoda yapılır; metinler gerçek kaynaklardan gelir, gerekirse seviyeye uyarlanır.

B2'de yük artar: kısa konuşmalar, fikirleri kişilerle eşleştirme, bir röportaj, kısa monologlar ve bir konferans. Rehber röportaj ve konferans görevlerinde «olası çıkarımları» da ölçtüğünü yazar; yani cevap bazen açıkça söylenmez, konuşanın tutumundan çıkarılır.

SIELE'de dinleme: bilgisayarın kuralları

SIELE'de bir göreve girdiğinde ses kendiliğinden iki kez çalar. Kaydın süresi görevin süresini belirler ve cevaplama zamanını da içerir. Kayıt bitince görev kilitlenir, sistem seni sonraki göreve geçirir; biten göreve geri dönülmez.

«Siguiente» düğmesi kaydı bitirmeden ilerletir; yanlışlıkla basmak o görevin kalan süresini kaybettirir. 2, 4 ve 5. görevlerde sorular arasında fareyle gezin, çünkü ok tuşları işaretlerini silebilir. Görevler A1'den C1'e zorlaşır: ilki yavaş ve açık bir konuşma, son ikisi konferans ya da uzun monolog.

Değişke kuralı: resmî ifade

Instituto Cervantes DELE için kuralı tek cümlede verir: «En las pruebas de comprensión se incluyen a partir de nivel B1 las principales variedades del español, y en las de expresión e interacción se considera válida en todos los niveles cualquier variedad del español que utilice el candidato.» Türkçesiyle: anlama bölümlerinde B1'den itibaren İspanyolcanın başlıca değişkeleri yer alır; anlatım ve etkileşim bölümlerinde ise adayın kullandığı her değişke bütün seviyelerde geçerli sayılır.

Rehberler ikinci yarıya bir koşul ekler: geçerli norm, «tutarlı biçimde izlenen» ve geniş eğitimli konuşan kitlelerince desteklenen normdur. Meksika İspanyolcası da konuşabilirsin, İspanya İspanyolcası da; ama aynı kişilere bir cümlede «vosotros», sonrakinde «ustedes» dersen tutarlılık kaybolur.

Rehberdeki seviye tanımları yükün artışını gösterir: B1 adayı «ölçünlü ve aşırı yerel olmayan» değişkeleri anlar, B2'de metinler «çeşitli değişkelerde», C1'de «herhangi bir değişkede» olabilir, C2'de değişke anlamayı etkilememelidir. SIELE kendini «panhispánico» olarak tanımlar ve farklı değişkeleri içerdiğini söyler. Adayın kendi üretimine dair açık bir SIELE cümlesi ise resmî sayfalarda yok; DELE'nin kuralını SIELE'ye taşıma.

Kulağın tanıyacağı işaretler

Değişkeleri tanımak için birkaç işaret yeter; ayrıntılı kulak alıştırması Ders B2.19'da. Bu derste okunuşlar varsayılan olarak Latin Amerika söyleyişiyle (seseo, «z» = s) yazıldı. İspanya söyleyişli örneklerde peltek ses th, Rioplata söyleyişli örneklerde «ll» ve «y» sesi sh ile gösterildi.

İspanya'nın büyük bölümünde «z» ve «ce, ci» peltek söylenir; Latin Amerika'da bu sesler «s» ile birleşir. İspanya'da çoğul «siz» için samimi «vosotros» kullanılır, Latin Amerika'da her durumda «ustedes». Río de la Plata bölgesinde «tú» yerine «vos» gelir («vos tenés», «vos sabés») ve «ll», «y» harfleri «sh» sesine yaklaşır. Gündelik kelimeler de değişir: İspanya'daki «coche», «zumo», «móvil», «ordenador» birçok Latin Amerika ülkesinde «carro» ya da «auto», «jugo», «celular», «computadora» olur.

Bu işaretler cevabı değiştirmez, yalnızca dikkatini dağıtır: «coger el autobús» ile «tomar el colectivo» aynı eylemdir. Alışık olmadığın sese takılma, cümlenin geri kalanını dinle.

Strateji: iki dinleyişi bölüştürmek

Kayıttan önceki duraklarda soruları ve seçenekleri oku, her soruda neyi arayacağını belirle: gün mü, yer mi, neden mi, görüş mü? Bir seçenekte kayıtta geçen bir kelimeyi görmek o seçeneği doğru yapmaz; doğru seçenek aynı fikri başka kelimelerle de söyleyebilir.

Birinci dinleyişte genel fikri ve konuşanları yakala, aday cevapları belirle; ikincide emin olmadığın maddelere odaklan ve düzeltme sinyallerini bekle: «pero», «al final», «mejor», «en realidad», «perdón, me he equivocado». Bir seçeneği ilk duyduğun anda işaretlemek, düzeltmeden önceki bilgiyi seçmek demektir.

Takıldığın maddeyi bırak; kayıt durmaz ve bir sorunun peşinde kalan iki soru kaybeder. DELE'de boş maddelere durakta bir tahmin yaz; SIELE'de görev kilitlenmeden bütün soruları işaretle.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan biri, Karadeniz'den, Ege'den ya da Doğu Anadolu'dan gelen bir konuşmacının farklı söylediğini fark eder, ama bu fark anlamayı durdurmaz; kulak yıllar içinde bu ağızlara alışmıştır. İspanyolca öğrenen Türk adayın kulağı ise çoğu zaman tek bir değişkeyle eğitilmiştir: hangi öğretmenden ya da hangi ülkede öğrendiyse onunla. Sınavda başka bir değişke duyduğundaki şaşkınlık dili bilmemekten değil, dilin genişliğine alışmamaktan gelir.

Türkçede bölgesel farkları çoğumuz «ölçünlü» ve «yerel» diye ayırırız. İspanyolcada böyle tek bir merkez yoktur; Madrid'in, Mexico City'nin ve Buenos Aires'in söyleyişleri eşit ölçüde ölçünlüdür.

Çoktan seçmeli test alışkanlığı da yanıltabilir. Yazılı soruda seçenekleri tek tek elemek işe yarar; dinlemede eleme kayıt akarken yapılır ve kayıt geri sarılmaz. Türkçeye çevirerek anlamaya çalışan aday da çevirisi bitene kadar sonraki cümleyi kaçırır. Hedef her kelimeyi aktarmak değil, sorunun aradığı bilgiyi yakalamaktır.

Örnekler

Her örnekte değişkeyi ve cevabı değiştiren bilgiyi ara.

İkinci ve üçüncü örnekte cevap cümlenin ikinci yarısındadır; «al final» ve «me he equivocado» düzeltme sinyalidir. Dördüncü ve beşinci örnek aynı soruyu İspanya («vosotros», «coger») ve Latin Amerika («ustedes», «tomar») biçiminde sorar. Altıncı örnek peltek İspanya söyleyişini, yedinci Rioplata'nın «sh» sesini gösterir; sonuncu seseo ile okunur.

Örnek diyalog

Selin deneme B1 dinlemesini bitirmiş; Madridli öğretmeni Nuria ile beşinci görevi konuşuyor.

Nuria peltek seslerle İspanya, Selin «decía» ve «entonces» kelimelerindeki «s» sesiyle Latin Amerika söyleyişini kullanıyor. İkisi de geçerlidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Río de la Plata söyleyişi: «tú» yerine «vos» ve ona uyan «tenés» biçimi kullanılmış.
2. La biblioteca. «No, espera, mejor» düzeltme sinyalidir; kafeterya ilk söylenip geri alınan bilgidir.
3. İkisi de geçerlidir. DELE adayın kullandığı her değişkeyi kabul eder; yeter ki seçtiğin normu tutarlı izle.
4. Görev kilitlenir ve sistem seni bir sonraki göreve geçirir; üçüncü göreve geri dönemezsin, işaretlemediğin sorular boş kalır.

Özet kartı

1. DELE B1 ve B2 dinleme: 40 dk, 5 görev, 30 madde. SIELE: en çok 55 dk, 6 görev, 38 soru.
2. DELE'de her kayıt iki kez çalar; duraklar soruları okumak ve cevap yazmak içindir. Yanlış cevap puan götürmez.
3. Dinleme ve konuşma A1–C1'de aynı puan grubundadır; bu grupta en az 30 puan gerekir.
4. Resmî kural: anlama bölümlerinde B1'den itibaren başlıca değişkeler; anlatımda adayın kullandığı her değişke geçerli, tutarlı izlendiği sürece.
5. SIELE'de ses iki kez kendiliğinden çalar, kayıt bitince görev kilitlenir ve geri dönülmez; sorular arasında fareyle gezin.
6. İlk dinleyiş genel fikir, ikinci dinleyiş ayrıntı; düzeltme sinyallerini («pero», «al final», «mejor») bekle.
7. Peltek «z» ve «vosotros» İspanya'yı, «vos» ve «sh» Río de la Plata'yı işaret eder.

Sonraki derse köprü

Dinleme yazmadan sanıldığı kadar ayrı değil: B2'de birinci yazma görevi dinlenen bir metinden alınan notlara dayanır, C1'de birinci görev bir konuşmayı dinleyip ondan metin üretmektir. Ders DS.10 yazma bölümünü ele alıyor: görevlerin türü, resmî kelime aralıkları ve değerlendiricinin baktığı ölçütler. Bunları bilen aday planını sınavdan önce kurar.