Okuma bölümü: görev tipleri ve strateji

Kanca

Selin evde bir DELE B1 deneme sınavı çözüyor. Süre bittiğinde dördüncü görevde üç madde boş kalmış; uzun metni iki kez, kelime kelime okumuştu. B1 rehberine göre okuma bölümündeki metinlerin toplam uzunluğu 1.490 ile 1.820 kelime arasında ve bunun için 70 dakika var. Bu bölüm İspanyolca okumayı ölçtüğü kadar, okumanın hangi görevde ne kadar derin olması gerektiğini bilip bilmediğini de sınar.

Bu derste okuma görevlerini, neyi ölçtüklerini resmî rehberlerin tanımlarından alarak dört aileye ayırıyoruz. Süreyi bölmeye dair öneriler ise genel sınav tekniğidir; Instituto Cervantes'in ya da SIELE'nin koyduğu bir kural değildir.

Anlatım

Bölümün çerçevesi

Okuma bölümünün resmî adı «Comprensión de lectura»dır (okuduğunu anlama). DELE satırları Instituto Cervantes'in seviye sayfalarından, SIELE satırı siele.org'daki sınav sayfasından alındı.

Görev ayrıntıları için kullandığımız DELE B1 rehberi 2014 tarihli; yapı güncel web sayfasıyla örtüşse de sınavdan önce en son sürüme bakmak iyi olur. B1'in bütün bölümlerini Ders DS.3'te, SIELE'nin puan mantığını Ders DS.7'de görmüştük.

DELE'de okuma ve dinleme aynı kitapçıkta gelir. Cevaplar ayrı bir cevap kâğıdına (Hoja de respuestas) işaretlenir. SIELE ise bilgisayarda yapılır ve 60 dakika dolunca bölüm kilitlenip sınav kendiliğinden sonraki bölüme geçer.

Dört görev ailesi

Rehberler görev biçimlerini dört türle anlatır: çoktan seçmeli (selección múltiple), eşleştirme (correspondencias), tamamlama (completar) ve kapalı boşluk doldurma (cloze cerrado). Seviyeler değişse de aileler değişmez; metinler uzar, seçenekler artar.

Eşleştirme. B1'in birinci görevinde ilanlar, mesajlar, duyurular var, her biri 40–60 kelime; rehbere göre ölçülen şey ana fikri çıkarmak ve belirli bilgiyi bulmak. B1'in üçüncü görevinde üç metin (her biri 100–120 kelime) altı soruyla eşleşir; burada amaç belirli bilgiyi bulmak. B2'nin ikinci görevi bunu bir adım ileri taşır: dört metin, on ifade ve rehberin deyişiyle «duyguları, tutumları, değerlendirmeleri çıkarmak». SIELE'nin üçüncü görevi B1 düzeyindedir: üç metin, sekiz ifade.

Uzun metin, çoktan seçmeli. Tek bir metin ve üç seçenekli sorular. B1'in ikinci görevi 400–450 kelimelik bilgilendirici bir metin ve altı soru; B2'nin birinci görevi aynı uzunlukta ama «karmaşık» bilgilendirici bir metin. SIELE'nin ilk iki görevi de bu ailedendir: birincisi beş kısa metin ve beş soru (A1), ikincisi 250–300 kelimelik bir mektup ya da e-posta ve beş soru (A2).

Parça yerleştirme. B1'in dördüncü görevi 400–450 kelimelik bir metindir ve rehber ölçülen beceriyi «metni bağlantı öğelerinden yola çıkarak yeniden kurmak» diye tanımlar. B2'nin üçüncü görevinde 15–20 kelimelik altı ifade sekiz seçenek arasından seçilir; yani iki seçenek artar. SIELE'nin dördüncü görevinde iki metin, her birinde dört boşluk ve beşer parça vardır.

Boşluk doldurma. B1'in beşinci görevi 150–200 kelimelik bir mektup, e-posta ya da okur mektubudur; altı boşluk, üçer seçenek ve ölçülen şey dilbilgisi yapılarını seçmek. B2'nin dördüncü görevinde 400–450 kelimelik edebî, tarihî ya da biyografik bir metin ve on dört boşluk var. SIELE'nin beşinci görevi C1 düzeyindedir: on iki boşluğun dördü dilbilgisi, dördü sözcük bilgisi, dördü bağlantı öğeleri üzerinedir.

Puanlama neyi söylüyor

DELE rehberine göre okuma bölümünde doğru cevap 1, yanlış cevap 0 puan alır ve yanlış cevap cezalandırılmaz. Ham puan 25'lik ölçeğe çevrilir: doğru sayısı × 25 ÷ madde sayısı. SIELE'de de formül benzer: doğru sayısı × 250 ÷ madde sayısı. İki formül de yalnız doğruları sayar. Bundan çıkan sonuç bir kural değil, basit bir hesaptır: boş bırakılan madde ile yanlış işaretlenen madde aynı puanı getirir, tahmin ise bir şans daha verir.

Süreyi görev türüne göre bölmek

B1'de 70 dakikayı 30 maddeye bölersen madde başına iki dakikadan biraz fazla düşer; SIELE'de 38 soruya 60 dakika, bir buçuk dakikadan biraz fazla eder. Bu ortalama bizim hesabımız ve yalnız bir başlangıç. Asıl iş, süreyi metin uzunluğuna ve görevin istediği okumaya göre eşitsiz dağıtmaktır.

Eşleştirmede metne değil, ifadelere başlamak iş görür; kimin ne aradığını bilirsen metinleri tarayarak okursun. B2'nin tutum maddelerinde tuzak, ifadedeki kelimenin metinde aynen geçmesidir. Uzun metinli çoktan seçmeli görevde soruları önce okumak, metne bir amaçla girmeni sağlar. Parça yerleştirmede boşluğun önündeki ve arkasındaki cümle anahtar: «sin embargo», «por eso», «además» gibi bağlaçlar, zamirler ve zaman ifadeleri parçanın nereye oturduğunu gösterir. Boşluk doldurmada cümle düzeyinde karar verip ilerlersin.

Bir örnek plan, B1 için ve tamamen kişisel: birinci göreve 10, ikinciye 17, üçüncüye 12, dördüncüye 17, beşinciye 8 dakika ve cevap kâğıdına aktarma ile son kontrole 6 dakika. Uzun metinli iki görev en büyük payı, kısa mektuplu boşluk doldurma en küçüğünü alıyor. Kendi planını deneme sınavlarında ölçerek kur.

SIELE'de bir kısıt daha var. Rehbere göre okuma bölümünde görevler arasında gezinilmez: bir görevi bitirince sonrakine geçilir ve geri dönülemez. Birinci görevde sorular arasında ileri geri gidilebilir, dördüncü görevde metinler arasında dolaşılabilir. Rehber birinci ve ikinci görevde sorular arasında klavye okları yerine fareyi kullanmayı öğütler, çünkü oklar işaretlenmiş seçenekleri silebilir. Kalan süre ekranda hep görünür. «Sonra dönerim» diye madde bırakmak burada işe yaramaz.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe eğitimden gelen aday çoktan seçmeli sınava yabancı değildir; seçenek eleme alışkanlığı burada da işe yarar. Ama her okuma görevi çoktan seçmeli değildir. Eşleştirmede seçenekler bir soruya değil, bütün görevin maddelerine ortaktır: bir metni yanlış kişiye verirsen doğru kişiye verecek metnin eksilir, yani hata zincirleme yayılır. Bu yüzden en emin olduğun maddeyi önce işaretleyip havuzu küçültmek mantıklıdır.

Parça yerleştirmede Türkçeyle İspanyolca arasındaki yapı farkı doğrudan sınav konusu olur. Türkçede cümleler arasındaki bağı çoğu zaman eklerle ve fiilin sondaki biçimiyle kurarsın: «geldiği için», «gelmesine rağmen». İspanyolcada bu bağ cümlenin başına konan ayrı kelimelerle gelir: «porque», «aunque», «sin embargo», «por eso». Türkçe düşünen göz cümlenin sonuna bakar, oysa parçanın yerini gösteren işaret çoğu zaman İspanyolca cümlenin ilk iki kelimesindedir. Boşluk doldurmada da Türkçede ekle çözülen ayrımlar, İspanyolcada edat seçimine («por» mu «para» mı) ya da fiil kipine dönüşür.

Örnekler

Okunuşta Latin Amerika seseo'su esas alındı: «c» (e ve i önünde) ve «z» s gibi okunur. İlk cümleler yönerge türünden kalıplar, sonrakiler parça yerleştirmede yön gösteren bağlaçlar.

«Lea», «conteste», «seleccione» resmî «usted» emir biçimleridir. Dördüncü örnek, B2'nin parça yerleştirme görevindeki hesabı kendine söylemenin yolu. Bağlaçlı üç örnekte «sin embargo» karşıtlık, «por eso» sonuç, «además» ekleme getirir. Sonuncusu çoktan seçmeli maddede sorman gereken soru: seçenek metinde yazanı mı söylüyor, yoksa yalnız aynı kelimeleri mi kullanıyor?

Örnek diyalog

Selin, deneme sınavından sonra İspanyolca öğretmeni Nuria ile cevaplarına bakıyor. Nuria yanlış cevaplardan çok boş kalan maddelere takılıyor.

Nuria'nın ilk öğüdü parça yerleştirmenin rehberdeki tanımından, ikincisi puanlama kuralından, üçüncüsü SIELE'nin geri dönüşe izin vermeyen düzeninden geliyor. Selin bilgisayar için İspanya'da yaygın olan «ordenador» kelimesini kullanıyor; Latin Amerika'nın çoğunda «computadora» duyarsın.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) eşleştirme, (b) kapalı boşluk doldurma, (c) parça yerleştirme, (d) uzun metin ve çoktan seçmeli.
2. (b). Önceki cümle otelin olanaklarını sayıyor; «además» bu sayıma bir ekleme getiriyor. (a)'daki «sin embargo» karşıtlık kurar; bu cümleden sonra ekleme daha doğal akar.
3. 21 × 25 ÷ 30 = 17,5 puan (25 üzerinden).
4. Hayır. SIELE rehberine göre okuma bölümünde bitmiş göreve geri dönülemez; görevden çıkmadan her soruyu işaretlemek gerekir.

Özet kartı

1. Okuma bölümünün çerçevesi: DELE B1 70 dakika, 5 görev, 30 madde; DELE B2 70 dakika, 4 görev, 36 madde; SIELE 60 dakika, 5 görev, 38 soru.
2. Dört görev ailesi var: eşleştirme, uzun metin ve çoktan seçmeli, parça yerleştirme, kapalı boşluk doldurma.
3. Eşleştirmede tarama, uzun metinde amaçlı okuma, parça yerleştirmede bağlantı öğeleri, boşluk doldurmada cümle düzeyinde karar.
4. Yanlış cevap puan götürmez; formül yalnız doğruları sayar, bu yüzden hiçbir madde boş bırakılmaz.
5. Süre metin uzunluğuna ve görev türüne göre eşitsiz bölünür.
6. DELE'de cevaplar ayrı kâğıda işaretlenir, aktarmaya zaman ayır. SIELE'de bitmiş göreve dönülmez ve bölüm 60 dakikada kilitlenir.

Sonraki derse köprü

Okumada hangi metne ne kadar zaman vereceğine sen karar verirsin. Dinlemede bu denetim kayda geçer: metni kaydın hızında ve izin verdiği kadar duyarsın. Bir sonraki derste dinleme görevlerine nasıl hazırlanacağını ve sınavda karşına çıkabilecek farklı İspanyolca değişkelerini (variedades del español) nasıl tanıyacağını konuşacağız.