İleri edat kullanımı

Kanca

Cem, Meksika'nın Puebla şehrinde küçük bir el sanatları müzesinde çalışıyor. Yeni bir çini sergisi açılmak üzere ve vitrinlerin yanındaki açıklama metinlerini Cem yazdı. Müzenin sergi sorumlusu Lupita metinleri okuyor ve memnun görünüyor: içerik zengin, cümleler akıcı. Ama kalemiyle üç küçük kelimenin altını çiziyor. Üçü de birer edat ve üçü de Türkçeden gelen bir alışkanlığın izini taşıyor.

Edatlar kısa kelimelerdir ama İspanyolcanın en inatçı zorlukları arasındadır, çünkü çoğu zaman bir mantıkla değil, bir alışkanlıkla seçilir. B1'de "por" ile "para"yı, çeşitli derslerde de birçok fiilin edatını görmüştün. C1'de soru, edatın anlamı ne kadar değiştirdiğidir: aynı fiil başka bir edatla bambaşka bir şey söyleyebilir. Bu derste belirli bir edat isteyen fiilleri, kişi nesnesinin önüne gelen "a" edatını, edata göre yeni bir anlam kazanan fiilleri ve resmî yazıda sık kullanılan birkaç edatı göreceksin.

Anlatım

Belirli bir edat isteyen fiiller

Bazı fiiller bir tamamlayıcıya yalnızca belirli bir edatla bağlanır ve bu edat fiille birlikte öğrenilmelidir. "Pensar en" bir şeyi ya da birini düşünmektir: "Pienso mucho en mi familia". "Soñar con" bir şeyi rüyada görmek ya da hayal etmektir: "Anoche soñé con el museo". "Casarse con" biriyle evlenmek, "enamorarse de" birine âşık olmak, "depender de" bir şeye bağlı olmaktır: "Todo depende de los permisos".

Aynı grupta sık kullanılan başka fiiller de vardır. "Consistir en" (-den oluşmak, … içermek), "confiar en" (güvenmek), "fijarse en" (dikkat etmek), "insistir en" (ısrar etmek), "tardar en" (… geç kalmak, … zaman almak) ve "acordarse de" (hatırlamak). Bu fiillerin çoğunda edat, Türkçedeki hâl ekiyle örtüşmez; bu yüzden onları Türkçe üzerinden değil, kendi edatlarıyla birlikte ezberlemek gerekir.

Kişi nesnesinin önündeki "a"

İspanyolcada belirli bir kişiyi gösteren nesnenin önüne "a" gelir: "Vi a Lupita en la entrada" (Lupita'yı girişte gördüm). Bu edatın Türkçede çevrilecek bir karşılığı yoktur; tamamen dil bilgisel bir işarettir. Belirli bir kişi değil de herhangi biri kastediliyorsa "a" genellikle düşer: "Busco a mi hermano" (belirli kişi) ama "Busco un guía" (herhangi bir rehber).

"Tener" fiili ise kişi nesnesiyle bile çoğu zaman "a" almaz: "Tengo dos hermanos". Evcil hayvanlar gibi insanlaştırılan varlıklarda da "a" duyulur: "Paseo a mi perro todas las mañanas".

Edat değişince anlam değişir

Bazı fiillerin anlamı, arkasından gelen edata göre tamamen değişir. "Dar a" bir yöne bakmak demektir: "La ventana da al patio" (Pencere avluya bakıyor). "Dar con" ise aranan bir şeyi bulmaktır: "Por fin di con el catálogo que buscaba". "Contar" anlatmak, "contar con" ise bir şeye sahip olmak ya da birine güvenmektir: "El taller cuenta con cuarenta artesanos", "Cuenta conmigo".

"Tratar de" ile mastar bir şeyi denemektir: "Trato de llegar temprano". "Tratarse de" ise "söz konusu olmak" anlamına gelir ve öznesiz kullanılır: "Se trata de una pieza única" (Söz konusu olan, eşsiz bir parça). "Acabar con" bir şeye son vermek, onu ortadan kaldırmaktır: "Queremos acabar con las colas".

Resmî ve soyut edatlar

Yazı dilinde bazı edatlar gündelik karşılıklarından daha resmî ya da daha soyut bir anlam taşır. "Ante" (karşısında) çoğu zaman soyut bir durum için kullanılır: "ante el problema", "ante el público". Fiziksel bir konum için "delante de" daha doğaldır. "Bajo" (altında) da soyut ya da resmî bağlamlarda sık görülür: "bajo control", "bajo la lluvia"; fiziksel bir konum için "debajo de" tercih edilir.

"Tras" resmî yazıda "después de" ya da "detrás de" anlamında kullanılır: "Tras la reunión, fuimos a comer". "Mediante" (aracılığıyla) bir yöntemi, "según" (göre) ise bir kaynağı gösterir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe, İspanyolcadaki edatların işini büyük ölçüde hâl ekleriyle görür: "-e", "-de", "-den" ve "-le". Bazı fiillerde iki dil güzel bir uyum gösterir. "Biriyle evlenmek" ile "casarse con" aynı "birlikte" fikrini taşır; "bir şeye bağlı olmak" ile "depender de" arasında ise ek ile edat farklıdır ama fikir benzerdir.

Çoğu fiilde ise ek ile edat birbirini tutmaz ve Türkçe konuşan burada kolayca yanılır. Türkçede birine "-e" ile güvenilir, İspanyolcada "en" ile: "Confío en ti". Türkçede birine "-e" ile âşık olunur, İspanyolcada "de" ile: "Me enamoré de ella". Türkçede bir şey "-i" ile hatırlanır, İspanyolcada "acordarse" fiili "de" ister. Bu yüzden Türkçedeki eki İspanyolca edata çevirmek yerine, her fiili kendi edatıyla bir bütün hâlinde öğrenmek gerekir.

Kişi nesnesinin önündeki "a" ise Türkçede doğrudan bir karşılığı olmayan bir işarettir. Türkçe belirli bir nesneyi, kişi olsun olmasın, "-i" ekiyle gösterir: "Lupita'yı gördüm", "kitabı gördüm". İspanyolca ise yalnızca kişiler için ayrı bir işaret kullanır: "Vi a Lupita" ama "Vi el libro".

Örnekler

Örnekler dersin sırasını izliyor: edat isteyen fiiller, kişi nesnesinin "a"sı, edata göre anlamı değişen fiiller ve resmî bir edat. Köşeli parantezlerdeki söyleyiş Puebla'da duyulacak biçimde, "s" sesiyle.

Örnek diyalog

Puebla'daki müzenin sergi salonu. Lupita, Cem'in yazdığı vitrin metinlerini okuyor.

Lupita'nın üç düzeltmesi dersin üç ana başlığını özetliyor: fiilin istediği edat ("pensar en"), edatla anlamı değişen fiil ("contar con") ve kişi nesnesinin "a"sı ("conocer a los artesanos").

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Mañana me caso con Pablo." "El éxito depende de tu esfuerzo." "¿Te acuerdas de mí?" "Siempre insiste en pagar."
2. "Busco a mi profesora." (belirli kişi) "Busco una profesora de piano." (herhangi biri) "Tengo tres primos." ("tener" ile "a" yok)
3. "Oda denize bakıyor" (dar a) / "Sonunda çözümü buldum" (dar con). "Bana bir sır anlattı" (contar) / "Sana güveniyorum" (contar con).
4. "Tras la reunión, compartimos los resultados." "Se trata de una decisión importante."

Özet kartı

1. Edat isteyen fiiller: pensar en, soñar con, casarse con, enamorarse de, depender de, consistir en, confiar en, fijarse en, insistir en, tardar en, acordarse de.
2. "Pensar en" düşünmek, "¿qué piensas de…?" fikir sormak.
3. Kişi nesnesi: belirli kişi önünde "a" (vi a Lupita); herhangi biri için genellikle yok (busco un guía); "tener" ile genellikle yok.
4. Edata göre anlam: dar a (bakmak) / dar con (bulmak); contar (anlatmak) / contar con (sahip olmak, güvenmek); tratar de (denemek) / tratarse de (söz konusu olmak); acabar con (son vermek).
5. Resmî ve soyut edatlar: ante (soyut) / delante de (fiziksel), bajo / debajo de, tras, mediante, según.
6. Türkçedeki hâl ekini edata çevirme; fiili edatıyla birlikte öğren.

Sonraki derse köprü

Sergi açılış gecesi geliyor. Cem önce müze müdürünü ve belediyeden gelen konukları karşılayacak, onlarla resmî ve ölçülü bir dille konuşacak; hemen ardından atölyeden gelen zanaatkârlarla, yıllardır tanıdığı arkadaşlarla sohbet edecek. Tek bir akşamda aynı insan iki ayrı dil düzeyi arasında gidip gelmek zorunda. Sıradaki ders resmî ve samimi dil arasında geçişi ele alıyor: "usted" ile "tú" arasındaki geçişi, iki kayıtta aynı şeyi söylemenin farklı yollarını ve bir konuşmanın tonunu doğru anda değiştirmeyi göreceksin.