Sunum yapmak

Kanca

Sunumdan iki gün önce Zeynep, boş bir seminer odasında provaya giriyor. Tek dinleyicisi Nuria. İlk denemede Zeynep kahve bilmecesiyle açıyor; Nuria gülüyor, sonra kaşlarını kaldırıyor: gürültü üzerine bir köşe yazısını anlatacak birinin kahveden söz etmesi sınıfı nereye götürecek? Zeynep bilmeceyi çıkarıyor ve baştan düşünüyor. Asıl sorun açılışta da değil: slaytları hazır, cümleleri kafasında, ama bir bölümden ötekine her geçtiğinde "bueno… y… eh…" diye takılıyor.

Bir iş toplantısındaki kısa sunumun iskeletini daha önce gördün: konuyu tanıtmak, sıralama belirleyicileriyle ilerlemek, grafiğe işaret etmek ve soru davet etmek. Bu derste o iskeletin üstüne bir sınıf sunumunun ayrıntılarını ekleyeceksin: konuya bağlanan bir açılış, dinleyiciye verilen yol haritası, zengin geçiş ifadeleri, slaytı okumadan anlatmak, dinleyiciye doğru hitap etmek ve en zor bölüm olan soru-cevap.

Anlatım

Konuya bağlanan açılış

Sunumun ilk otuz saniyesi dinleyicinin dikkatini ya kazanır ya kaybeder. İspanyolcada bu açılışa "gancho" (kanca) da denir. İyi bir açılış dikkat çekmekle kalmaz, dinleyiciyi doğrudan konuya taşır. Sık kullanılan dört açılış vardır.

Dinleyiciye soru sormak: "¿Cuántos de vosotros habéis dormido mal esta semana?" (Aranızda bu hafta kötü uyuyan kaç kişi var?). Kısa bir kişisel anekdot: "Anoche, mientras intentaba dormir, una moto pasó bajo mi ventana…". Konuyla ilgili bir sahne ya da görüntü tarif etmek: "Imaginad una calle estrecha a medianoche…" (Gece yarısı dar bir sokak düşünün…). Bir de konuyla ilgili bir veri ya da alıntı; ama yalnızca kaynağını gösterebileceğin bir sayı ya da söz. Espri de olur, yeter ki konuya bağlansın.

Yol haritası

Açılıştan hemen sonra dinleyiciye sunumun planı verilir: "Mi presentación tiene tres partes" (Sunumum üç bölümden oluşuyor). Ardından bölümler sayılır: "Primero os presentaré el contexto; después analizaré los recursos del texto; y, para acabar, os daré mi valoración". Bu plana İspanyolcada "hoja de ruta" da denir. Okur içindekiler tablosuna dönebilir, dinleyici dönemez; yol haritası ona nerede olduğunu gösterir.

Geçiş ifadeleri

Sunumun kalitesini en çok belirleyen şey, bölümler arasındaki geçişlerdir. "Bueno… y… eh…" ile yapılan bir geçiş dinleyiciye yolun kaybolduğunu hissettirir; açık bir geçiş ise bir bölümün bittiğini ve yenisinin başladığını duyurur.

Bir bölümü kapatıp yenisini açmak için: "Una vez visto el contexto, pasemos al análisis" (Bağlamı gördüğümüze göre çözümlemeye geçelim), "Esto nos lleva a la segunda idea" (Bu bizi ikinci fikre götürüyor), "Dicho esto, veamos…" (Bu söylendiğine göre, … bakalım). Bir noktada durmak için: "Me gustaría detenerme un momento en…" (… üzerinde biraz durmak istiyorum). Daha önce söylenene dönmek için: "Volviendo a lo que decía al principio…" (Başta söylediğime dönersek…). Bir ayrıntıyı ertelemek için: "Sobre esto volveré más adelante" (Buna daha sonra döneceğim).

Konuşma dili yazı dilinden farklıdır: sunumda kısa cümleler, tekrarlar ve "es decir" (yani, başka bir deyişle) ile yapılan yeniden ifadeler bir kusur değil, dinleyiciye yardımdır. Yazıda gereksiz görünen "Repito:" (Tekrar ediyorum) ya da "Lo importante aquí es…" (Burada önemli olan…) gibi vurgular, sunumda ana fikrin kalmasını sağlar.

Slaytı anlatmak, okumamak

Slayt sunumun metni değil, onun görsel desteğidir. Bir paragrafın tamamını slayta koyup okuyan konuşmacı dinleyiciyi ikiye böler: bir yandan okur, bir yandan dinler, ikisinde de geride kalır. Daha iyisi, slayta tek bir anahtar cümle ya da görsel koyup onu anlatmaktır.

Dinleyicinin gözünü yönlendirmek için şu kalıplar kullanılır: "En esta diapositiva aparece…" (Bu slaytta … görülüyor), "Fijaos en la frase subrayada" (Altı çizili cümleye dikkat edin), "Arriba a la izquierda tenéis…" (Sol üstte … var), "Lo que quiero que veáis aquí es…" (Burada görmenizi istediğim şey …). "Diapositiva" İspanyolca konuşulan her yerde anlaşılır; Şili gibi bazı ülkelerde "lámina" da duyulur.

Dinleyiciye hitap

Birden çok kişiye hitap ederken İspanya ile Latin Amerika ayrılır. İspanya'da sınıf arkadaşlarına ya da tanıdık bir gruba "vosotros" ile seslenilir: "como veis", "fijaos", "imaginad". Resmî bir dinleyiciye, örneğin bir konferans salonuna ya da bir jüriye ise "ustedes" kullanılır: "como ven", "fíjense", "imaginen". Latin Amerika'da ise çoğul hitap her durumda "ustedes"tir; sınıf arkadaşlarına da "Como ven en la diapositiva…" denir.

Kapanış ve soru-cevap

Kapanışta ana fikir tek cümleye indirilir: "Si tuviera que quedarme con una sola idea, sería esta…" (Tek bir fikir seçmem gerekse, bu olurdu…). Açılıştaki soruya ya da sahneye geri dönmek sunumu bir çember gibi kapatır: "Volvamos a la pregunta del principio". Ardından sorular davet edilir.

Soru-cevapta dört kalıp çok işe yarar. Soruyu yeniden ifade etmek hem doğru anladığını kontrol eder hem de düşünmek için zaman kazandırır: "Si te he entendido bien, me preguntas si…" (Doğru anladıysam, … diye soruyorsun). Zaman istemek: "Déjame pensarlo un momento" (Bir saniye düşüneyim). Cevabı bilmediğini dürüstçe söylemek: "No lo sé con seguridad, pero lo miro y os lo cuento" (Emin değilim, ama bakıp size söylerim). Konu dışı bir soruyu nazikçe ertelemek: "Es una cuestión interesante, pero daría para otra presentación" (İlginç bir soru, ama başka bir sunumun konusu olur).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede sınıf sunumunun kalıpları İspanyolcadakilere çok benzer: "Sunumum üç bölümden oluşuyor", "Şimdi ikinci bölüme geçelim", "Bu slaytta görüldüğü gibi", "Sorularınızı alayım". Bu kalıplar iki dilde neredeyse birebir karşılık bulur; "Una vez visto el contexto, pasemos al análisis" cümlesi Türkçedeki "Bağlamı gördükten sonra çözümlemeye geçelim" ile aynı iki parçalı yapıya sahiptir.

Asıl fark hitaptadır. Türkçede bir gruba her durumda "siz" denir; sınıf arkadaşlarına da, bir jüriye de "Bu slayta bakın" diye seslenilir. İspanya'da ise aynı cümle dinleyiciye göre iki biçim alır: sınıf arkadaşlarına "Mirad esta diapositiva", resmî bir dinleyiciye "Miren esta diapositiva". Türkçe konuşan biri İspanya'da sunum yaparken dinleyicisini önceden belirlemeli ve bütün fiilleri, emirleri ve zamirleri ("os", "vuestro" ya da "les", "su") buna göre seçmelidir. Latin Amerika'da bu seçim ortadan kalkar: "ustedes" Türkçedeki "siz" gibi her gruba uyar.

Örnekler

Örnekler sunumun akışını izliyor: açılış, yol haritası, geçiş, slayt, kapanış ve soru-cevap. Valencia'daki bir sınıfta, sınıf arkadaşlarına "vosotros" ile seslenen bir konuşmacının cümleleri; köşeli parantezlerde [th] sesi var.

Örnek diyalog

Valencia'da üniversitede boş bir seminer odası. Zeynep projektörün önünde duruyor; Nuria arka sırada oturmuş, bütün sınıfı canlandırıyor.

Prova dersin bütün adımlarını tek tek sınıyor: konuya bağlanan bir soruyla açılış, üç bölümlü yol haritası, iki parçalı bir geçiş, tek cümleye indirilmiş slayt ve yeniden ifadeyle başlayan bir cevap. "Lo vas a bordar" (kelimesi kelimesine: onu işleyeceksin) İspanya'da "harika yapacaksın" demenin gündelik yoludur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Una vez visto el problema, pasemos a las soluciones." ya da "Esto nos lleva a las soluciones."
2. Valencia: "Como veis en la diapositiva…"; Meksika: "Como ven en la diapositiva…".
3. "Si te he entendido bien, me preguntas por qué elegí este texto. Lo elegí porque…"
4. Örnek cevap: "Es una buena pregunta. No lo sé con seguridad, pero lo miro y os lo cuento en la próxima clase."

Özet kartı

1. Açılış (gancho): soru, anekdot, sahne tarifi ya da kaynağı belli bir veri; espri ancak konuya bağlanıyorsa.
2. Yol haritası (hoja de ruta): Mi presentación tiene tres partes; primero…, después…, y, para acabar…
3. Geçiş ifadesi (transición): Una vez visto X, pasemos a Y; Esto nos lleva a…; Dicho esto, veamos…; Me gustaría detenerme en…; Volviendo a…
4. Sözlü anlatımda tekrar ve yeniden ifade (es decir, Repito, Lo importante aquí es…) bir yardımdır.
5. Slaytı anlat, okuma: En esta diapositiva aparece…; Fijaos en…; Lo que quiero que veáis aquí es…
6. Hitap: İspanya'da tanıdık grup vosotros (veis, fijaos), resmî dinleyici ustedes (ven, fíjense); Latin Amerika'da her zaman ustedes.
7. Kapanış: Si tuviera que quedarme con una sola idea…; Volvamos a la pregunta del principio.
8. Soru-cevap: Si te he entendido bien…; Déjame pensarlo un momento; No lo sé con seguridad, pero…; daría para otra presentación.

Sonraki derse köprü

Perşembe günü sunum iyi geçiyor. Dersin sonunda profesör sınıfa yeni bir görev veriyor: herkes kendi çözümlemesini iki sayfalık yazılı bir rapora dönüştürecek. Zeynep sunumdaki cümleleri olduğu gibi yazıya aktarmayı düşünüyor, ama "Fijaos en esta frase" ya da "Repito" gibi ifadelerin bir raporda yerinin olmadığını hemen fark ediyor. Sıradaki ders rapor ve analiz yazmayı ele alıyor: bir raporun bölümlerini, bulguları kişisel olmayan bir dille sunmayı ve veriden sonuca giden cümleleri göreceksin.