Estar + gerundio: şu anda yapıyorum

Kanca

Medellín'de yaşayan Burcu'nun telefonu çalıyor; arayan arkadaşı Paula. Burcu bir elinde bıçak, öteki elinde soğanla telefonu omzuna sıkıştırıyor. Paula soruyor: "¿Qué estás haciendo?" Şu anda ne yapıyorsun? Burcu cevap veriyor: "Estoy cocinando." Yemek yapıyorum. Arka planda bir gitar sesi var; Burcu açıklıyor: "Mi hermano está tocando la guitarra." Kardeşim gitar çalıyor.

A1'de İspanyolcanın şimdiki zamanının Türkçedeki "-yor" anlamını da taşıdığını ve "-yor" için ayrıca "estar" eklenmediğini öğrenmiştin. Bu doğrudur: "Hablo" hem "konuşurum" hem de "konuşuyorum" demektir. Ama konuşma anında devam eden bir işi vurgulamak istediğinde İspanyolca başka bir araca başvurur. Bu derste o aracın iki parçasını, fiilin "-ando" ya da "-iendo" ile biten yeni biçimini, kurala uymayan birkaç örneği ve bu aracı ne zaman seçip ne zaman seçmeyeceğini öğreneceksin.

Anlatım

Yapının iki parçası

Yapı iki parçadan oluşur: şimdiki zamanda çekilmiş "estar" ve gerundio adı verilen, hiç değişmeyen bir fiil biçimi. "Estoy cocinando" (Yemek yapıyorum), "Estás leyendo" (Okuyorsun), "Están durmiendo" (Uyuyorlar). Kişiyi ve sayıyı "estar" taşır; gerundio her kişide aynı kalır.

Gerundio düzenli fiillerde kolayca kurulur. "-ar" fiilleri mastar sonunu atar ve "-ando" alır: "hablar" → "hablando", "cocinar" → "cocinando". "-er" ve "-ir" fiilleri ise "-iendo" alır: "comer" → "comiendo", "vivir" → "viviendo", "escribir" → "escribiendo".

Düzensiz gerundio biçimleri

İki küçük grup kuralın dışına çıkar. Birincisi, kökü sesli harfle biten "-er" ve "-ir" fiilleridir. İki sesli harf arasında kalan "i", "y" olur: "leer" → "leyendo", "oír" → "oyendo", "traer" → "trayendo". "Ir" fiilinin gerundiosu da bu yüzden "yendo"dur.

İkinci grup, A1.33'te gördüğün kök değiştiren "-ir" fiilleridir. Bunlar gerundioda kökteki "e"yi "i", "o"yu "u" yapar: "pedir" → "pidiendo", "decir" → "diciendo", "servir" → "sirviendo", "seguir" → "siguiendo", "dormir" → "durmiendo". "-Ar" ve "-er" ile biten kök değiştiren fiiller ise gerundioda düzenlidir: "pensar" → "pensando", "volver" → "volviendo".

Ne zaman kullanılır?

Yapının asıl görevi, konuşma anında sürmekte olan bir eylemi anlatmaktır: "No puedo hablar, estoy conduciendo" (Konuşamam, araba kullanıyorum). Basit şimdiki zaman da bu anlamı taşıyabilir ("¿Qué haces?" = Ne yapıyorsun?), ama "estar + gerundio" eylemin tam o anda, devam etmekte olduğunu vurgular.

İkinci görevi, geçici bir dönemi anlatmaktır: "Este mes estoy trabajando en casa" (Bu ay evden çalışıyorum). Konuşan, bunun kalıcı bir alışkanlık değil, bir süreliğine süren bir durum olduğunu gösterir. Kalıcı alışkanlıklar ve genel doğrular ise basit şimdiki zamanla söylenir: "Trabajo en un banco" (Bankada çalışıyorum), "Siempre desayuno a las ocho" (Hep sekizde kahvaltı ederim).

Gelecekteki bir plan için ise bu yapı değil, "ir a" kullanılır: "Mañana voy a trabajar". Bazı dillerde gelecek plan bu yapıyla da söylenir, ama İspanyolcada bu kullanım doğal değildir.

Zamirlerle

Nesne ve dönüşlü zamirler ya "estar"ın önüne gelir ya da gerundionun sonuna bitişir: "Me estoy duchando" ya da "Estoy duchándome" (Duş alıyorum), "Lo estoy leyendo" ya da "Estoy leyéndolo" (Onu okuyorum). Zamir sona bitişince kelime uzar ve vurgu yerinde kalsın diye vurgu işareti eklenir: "duchándome", "leyéndolo".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçedeki "-iyor" eki geniş bir alanı kapsar: hem konuşma anında süren eylemi ("Şu an yemek yapıyorum") hem de bir süredir devam eden durumu ("Bu yıl Madrid'de yaşıyorum") hem de çoğu zaman bir alışkanlığı ("Her sabah koşuyorum") anlatır. İspanyolca bu alanı iki araç arasında paylaştırır. Alışkanlık ve genel durum için basit şimdiki zaman ("Corro cada mañana"), konuşma anında ya da geçici bir dönemde süren eylem için "estar + gerundio" ("Estoy corriendo ahora") kullanılır.

Türkçede bu ikinci anlama en yakın biçim "-mekte" ekidir: "Şu anda yemek yapmaktayım". Bu ek daha resmî ve yazı diline yakın olsa da mantığı aynıdır: süren bir eylemi vurgular. İspanyolcanın "estar" fiili de kelime anlamıyla "bulunmak, olmak"tır; "Estoy cocinando" kabaca "yemek yapar durumdayım" gibi düşünülebilir.

Gerundionun Türkçede bir başka tanıdık karşılığı da vardır: "-arak, -erek". "Aprendo escuchando" (Dinleyerek öğreniyorum) cümlesinde gerundio "estar" olmadan kullanılmış ve bir yolu, bir yöntemi anlatıyor. Bu kullanımı ilerideki derslerde daha çok göreceksin; şimdilik "-ando" ve "-iendo" biçimlerinin "-arak, -erek" anlamını da taşıyabildiğini bilmen yeter.

Örnekler

Her örnekte eylemin konuşma anında mı sürdüğünü, geçici bir dönemi mi anlattığını yoksa bir alışkanlık mı olduğunu bul.

İkinci örnekte "leer" fiilinin "i"si "y" olmuş. Üçüncü ve altıncı örneklerde kök değiştiren "-ir" fiilleri gerundioda "u" ve "i" almış. Dördüncü örnek geçici bir dönemi anlatıyor. Son örnek bir karşılaştırma için konuldu: kalıcı bir durum olduğu için basit şimdiki zaman kullanılmış, Türkçe çeviri yine de "-iyor" ile.

Örnek diyalog

Burcu, Medellín'deki evinde yemek yaparken arkadaşı Paula'yla telefonda konuşuyor. İki yakın arkadaş oldukları için samimi bir dil kullanıyorlar.

Diyalogdaki bütün eylemler konuşma anında sürüyor; bu yüzden hepsi "estar + gerundio" ile. Paula'nın "Oigo música" cümlesinde ise "oír" basit şimdiki zamanla kullanılmış: duymak, süren bir çaba değil, bir algıdır. "Durmiendo", "leyendo" ve "siguiendo" düzensiz gerundio biçimlerine örnektir. Burcu'nun son cümlesinde "la" zamiri "estar"ın önüne geçmiş. Kolombiya'da otobüs için "bus", cep telefonu için "celular" kelimeleri de çok kullanılır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "trabajando", "bebiendo", "abriendo", "leyendo", "durmiendo", "pidiendo".
2. "Estoy leyendo un libro." "Están viendo la tele."
3. "Normalmente voy al trabajo en metro." (alışkanlık) "Ahora mismo está lloviendo mucho." (şu anda süren)
4. "Lo estoy escribiendo ahora." ve "Estoy escribiéndolo ahora."

Özet kartı

1. Yapı: estar (çekimli) + gerundio; gerundio hiç değişmez.
2. -ar → -ando (hablando); -er / -ir → -iendo (comiendo, viviendo).
3. Sesli harfle biten kök: "i" → "y": leyendo, oyendo, trayendo, yendo.
4. Kök değiştiren -ir fiilleri: e → i, o → u: pidiendo, diciendo, siguiendo, durmiendo.
5. Kullanım: konuşma anında süren eylem ve geçici dönem; alışkanlık için basit şimdiki zaman.
6. Gelecek plan için "ir a", bu yapı değil.
7. Zamir: Me estoy duchando / Estoy duchándome; sona bitişince vurgu işareti eklenir.

Sonraki derse köprü

Burcu çorbayı bitirdiğinde Paula ona "¿Ya has comido?" (Yedin mi artık?) diye sorabilir. Bu soru ne şimdiki zamanı ne de uzak bir geçmişi anlatır; bugünün içinde az önce bitmiş bir eylemi yoklar. Sıradaki ders İspanyolcanın ilk geçmiş zamanını ele alıyor: "haber" yardımcı fiiliyle kurulan pretérito perfecto'yu, "he comido" gibi biçimlerin nasıl oluştuğunu ve "hoy", "esta semana", "ya" ve "todavía no" gibi kelimelerin bu zamanla neden birlikte kullanıldığını göreceksin.