Edatlar: a, de, en, con, para, por (giriş)

Kanca

Cusco'da bir seyahat acentesinde İpek, Machu Picchu gezisini ayarlıyor. Görevli Julio planı hızlıca anlatıyor: "Sale en tren a las seis, pasa por el Valle Sagrado y llega a Aguas Calientes. ¿El billete es para usted sola o para dos?" İpek cümleyi yavaş yavaş çözüyor ve fark ediyor: anlamın büyük kısmını fiiller değil, araya serpiştirilmiş kısa kelimeler taşıyor. "En", "a", "por", "para": her biri Türkçede bir eke karşılık geliyor, ama bire bir değil.

Bir İspanyolca metinde en çok tekrarlanan kısa kelimelerin önemli bir kısmı edatlardır. Bu derste altı temel edatın ana görevlerini bir arada görecek, A1'de tek tek karşılaştığın kullanımları bir haritaya yerleştirecek ve Türkçedeki "için" kelimesinin neden İspanyolcada iki ayrı edata, "para" ile "por"a bölündüğünü öğreneceksin.

Anlatım

"A": yön, saat ve kişi

"A"nın en bilinen görevi yöndür: "Voy a Cusco" (Cusco'ya gidiyorum). Saat söylerken de kullanılır: "a las seis" (saat altıda). Bu derste yeni olan üçüncü görevidir: fiilin nesnesi bir insansa önüne "a" gelir. "Veo la montaña" (Dağı görüyorum) ama "Veo a mi hermana" (Kız kardeşimi görüyorum). "Llamo a Julio" (Julio'yu arıyorum), "Conozco a tu madre" (Anneni tanıyorum). Bu "a" Türkçeye çevrilmez; yalnız nesnenin bir insan olduğunu işaret eder.

"De": köken, sahiplik, malzeme

"De" birçok ilişkiyi tek başına taşır. Kökeni söyler: "Soy de Esmirna" (İzmirliyim). Sahipliği söyler: "el coche de Ana" (Ana'nın arabası). Malzemeyi söyler: "una mesa de madera" (tahta masa), "un anillo de plata" (gümüş yüzük). İçeriği söyler: "un vaso de agua". Bir aralığın başını da belirler ve "a" ile birlikte kullanılır: "de nueve a cinco" (dokuzdan beşe), "de lunes a viernes" (pazartesiden cumaya).

"En": yer, araç ve zaman

"En" bir şeyin içinde ya da üstünde olmayı söyler: "en casa", "en la mesa". Taşıtla gitmeyi anlatır: "en tren", "en autobús", "en avión". Aylar, yıllar ve mevsimler de "en" ile söylenir: "en marzo", "en verano", "en 2026" ("en dos mil veintiséis"). Günler ise "en" almaz, artikel alır: "el lunes".

"Con": birlikte ve araçla

"Con" birliktelik bildirir: "Viajo con mi amiga" (Arkadaşımla seyahat ediyorum). Bir aracı da gösterir: "Pago con tarjeta" (Kartla ödüyorum), "Escribo con lápiz" (Kurşun kalemle yazıyorum). "Yo" ve "tú" ile birleşince özel biçimler oluşur: "conmigo" (benimle), "contigo" (seninle). "¿Vienes conmigo?" (Benimle geliyor musun?). Öteki kişilerde biçim normaldir: "con él", "con usted", "con nosotros".

"Para" ve "por": "için"in iki yüzü

Türkçedeki "için" kelimesinin İspanyolcada iki karşılığı vardır ve bu ayrım İspanyolcanın en uzun süre alışılan konularından biridir. İlk adım olarak şu resmi aklında tut: "para" ileriye, bir hedefe bakar; "por" geriye ya da içinden geçilen bir şeye bakar.

"Para" amacı söyler: "Estudio para aprender" (Öğrenmek için çalışıyorum). Alıcıyı söyler: "Este regalo es para ti" (Bu hediye senin için). Gidilecek yönü ve bir son tarihi söyler: "Salgo para Lima" (Lima'ya doğru yola çıkıyorum), "Es para el lunes" (Pazartesiye kadar yetişmesi gerek).

"Por" nedeni söyler: "Gracias por la ayuda" (Yardımın için teşekkürler), "No salgo por la lluvia" (Yağmur yüzünden çıkmıyorum). İçinden ya da boyunca geçilen yolu söyler: "Paseamos por el parque" (Parkta dolaşıyoruz), "El tren pasa por el valle" (Tren vadiden geçiyor). Bir iletişim aracını söyler: "Hablo por teléfono". Günün bir bölümünü de söyler: "por la mañana".

Türkçe ile karşılaştırma

İspanyolcadaki edatların çoğu, Türkçede isme eklenen eklerin işini görür. "A" çoğu zaman yönelme ekine (-e, -a), "de" ayrılma ekine (-den, -dan) ve ilgi ekine (-in), "en" bulunma ekine (-de, -da), "con" ise "-le" ekine karşılık gelir. Fark, yerlerindedir: Türkçede ek ismin sonuna eklenir, İspanyolcada edat ismin önüne gelir. "Evden" ile "de casa" aynı bilgiyi taşır, ama biri sondan, öteki baştan.

Karşılıklar her zaman bire bir değildir. İspanyolcanın tek bir edatı bazen Türkçede iki ayrı yapıya karşılık gelir: "Ana'nın arabası" da "tahta masa" da İspanyolcada "de" ile kurulur, ama Türkçede biri ilgi ekiyle, öteki hiç eksiz söylenir. Kişi "a"sı ise Türkçede hiç karşılığı olmayan bir işarettir; Türkçede belirtme eki ("anneni", "evi") nesnenin belirli olduğunu söyler, insan mı eşya mı olduğunu değil.

"Para" ile "por" ayrımı Türkçe konuşan için en yeni fikirdir, çünkü Türkçe tek bir "için" ile yetinir. "Senin için çalışıyorum" cümlesi İspanyolcada iki ayrı anlama gelebilir: "Trabajo para ti" (senin işinde, sana çalışıyorum) ya da "Trabajo por ti" (senin yüzünden, senin yerine çalışıyorum). Türkçe bu farkı bağlama bırakır; İspanyolca edatla söyler.

Örnekler

Her örnekte edatın hangi görevi üstlendiğini bul: yön mü, yer mi, neden mi, amaç mı?

Birinci örnekte nesne insan olduğu için "a" var. Üçüncü örnekte "de…a" bir aralığı çiziyor. Beşinci ve altıncı örneklerde "para" bir amacı ve bir alıcıyı gösteriyor; yedinci ve sekizinci örneklerde "por" bir nedeni ve boyunca geçilen bir yeri.

Örnek diyalog

İpek, Cusco'da bir seyahat acentesinde görevli Julio ile konuşuyor. Bir müşteri ile bir görevli arasındaki konuşma olduğundan hitap baştan sona "usted".

Diyalogda altı edatın hepsi geçiyor. "A Machu Picchu" ve "a Aguas Calientes" yön, "de Cusco" çıkış noktası, "en tren" ve "en autobús" taşıt, "con una amiga" birliktelik, "con tarjeta" araç. "Para dos personas" biletin kimin için olduğunu, "pasa por el valle" trenin içinden geçtiği yeri, "gracias por" ise teşekkürün nedenini gösteriyor. Machu Picchu'ya giden trenler gerçekten Urubamba Irmağı boyunca Kutsal Vadi'den geçerek Aguas Calientes kasabasına varır; saat ve ayrıntılar örnektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Busco a mi perro." (evcil hayvan) "Busco un hotel barato." "Visito Madrid." (yer) "Visito a mis tíos."
2. "Este libro es para ti." "Gracias por tu mensaje." "Estudio para ser médica." "Paseamos por el centro."
3. "Voy al cine contigo." ve "¿Quiere hablar conmigo?"
4. "una silla de madera", "el coche de Ana", "de lunes a viernes".

Özet kartı

1. "A": yön (voy a), saat (a las seis), insan nesne (veo a Ana).
2. "De": köken, sahiplik, malzeme, içerik, aralık başı (de nueve a cinco).
3. "En": yer (en casa), taşıt (en tren), ay ve yıl (en marzo); günler artikelle.
4. "Con": birliktelik ve araç; conmigo, contigo.
5. "Para": amaç, alıcı, yön, son tarih; ileriye bakar.
6. "Por": neden, boyunca geçilen yol, iletişim aracı, günün bölümü; geriye ya da içinden bakar.
7. Türkçedeki "için" iki edata bölünür: para (amaç) ve por (neden).

Sonraki derse köprü

Julio'ya "Tren mi daha hızlı, otobüs mü?" ya da "Hangisi daha ucuz?" diye sorsaydın, iki şeyi birbiriyle karşılaştırman gerekecekti. Sıradaki ders karşılaştırmayı ele alıyor: "más… que" ile "daha fazla", "menos… que" ile "daha az", "tan… como" ile "kadar" demeyi ve "mejor" ile "peor" gibi kalıba uymayan birkaç önemli biçimi göreceksin.