İşaret sıfatları: este, ese, aquel

Kanca

Oaxaca'daki bir el sanatları pazarında Ela, elindeki boyalı tahta zürafayı satıcıya gösterip soruyor: "¿Cuánto cuesta esta?" Bu kaç para? Satıcı Don Ramiro cevap veriyor: "Esa cuesta doscientos pesos." Ela aynı zürafadan söz ettiklerini biliyor, ama biri "esta", öteki "esa" diyor. Sonra rafın en üstündeki küçük jaguarları gösteriyor ve Don Ramiro bu kez üçüncü bir kelime kullanıyor: "Aquellos son jaguares."

İspanyolcada bir şeyi göstermenin üç kelimesi vardır ve seçim, o şeyin konuşana ve dinleyene ne kadar uzak olduğuna bağlıdır. Bu derste üç gösterme kelimesinin hangi uzaklığı anlattığını, isme göre nasıl biçim değiştirdiklerini, adı bilinmeyen bir şeyi gösteren "esto" ve "eso" kelimelerini ve bu üçlünün zamana nasıl taşındığını öğreneceksin.

Anlatım

Üç uzaklık

"Este" konuşanın yanındaki şeyi gösterir: elindeki, önündeki, yakınındaki. "Ese" dinleyenin yanındaki ya da ikisine de orta uzaklıktaki şeyi gösterir. "Aquel" ise ikisinden de uzaktaki şeyi gösterir. Kancadaki sahne bunu açıkça gösteriyor: zürafa Ela'nın elinde olduğu için Ela için "esta", satıcı için ise dinleyenin elindeki şey olduğu için "esa"dır. Raftaki jaguarlar ikisine de uzak olduğu için "aquellos"tur.

Bu üç kelime üç yer zarfıyla eşleşir: "aquí" (burada), "ahí" (şurada, orada, yakında), "allí" (orada, uzakta). "Este libro de aquí", "ese libro de ahí", "aquel libro de allí". Latin Amerika'nın pek çok yerinde "acá" ve "allá" da çok kullanılır.

İsme uyan dört biçim

Üç kelimenin de sonu, gösterdiği ismin cinsiyetine ve sayısına göre değişir.

Erkek tekil biçimler "-o" ile bitmez: "este", "ese", "aquel". Çoğulda ise "-os" alırlar: "estos", "esos", "aquellos". "Este libro", "esta mesa", "estos libros", "estas mesas" dersin.

İsim olmadan: zamir olarak

İsim tekrar edilmeyecekse işaret kelimesi tek başına kullanılır ve yine göstereceği ismin cinsiyetine uyar: "¿Quieres esta camisa o esa?" (Bu gömleği mi istersin, şunu mu?). Eski yazımda zamir olarak kullanılan biçimler çizgili yazılırdı ("éste", "ésa"); bugünkü yazım kuralı çizgisiz yazmaktır, ama eski metinlerde bu çizgiyi görebilirsin.

Adı bilinmeyen şeyler: "esto", "eso", "aquello"

Bir şeyin adını bilmiyorsan ya da bir fikirden, bir durumdan söz ediyorsan cinsiyetsiz biçimler kullanılır: "esto", "eso", "aquello". Bunlar hiçbir zaman bir ismin önüne gelmez ve çoğul olmaz. "¿Qué es esto?" (Bu ne?), "Eso es verdad" (Bu doğru), "No entiendo aquello" (Onu anlamıyorum). "Estos" ile "esto" arasındaki tek harflik fark önemlidir: "estos libros" çoğul bir ismi gösterir, "esto" ise adı bilinmeyen tek bir şeyi.

Uzaklık zamana da taşınır

Aynı üçlü zamanı da anlatır. "Este año" (bu yıl), "esta semana" (bu hafta) ve "este fin de semana" (bu hafta sonu) şimdiye yakın zamanlardır. "Aquel día" (o gün) ve "en aquella época" (o zamanlar) uzak bir geçmişe işaret eder ve hikâye anlatırken sık duyulur.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin de üç işaret kelimesi vardır: "bu", "şu", "o". Bu yüzden İspanyolcanın üçlü sistemi Türkçe konuşana tanıdık gelir. "Bu" çoğu zaman "este", "o" çoğu zaman "aquel" ile karşılanır. Ancak orta basamaklar tam örtüşmez. Türkçedeki "şu" genellikle bir şeyi işaret ederek gösterir ya da dikkati ona çeker: "Şu kuşa bak!" İspanyolcadaki "ese" ise uzaklığın yanında dinleyeni de hesaba katar: karşındakinin elindeki şey her zaman "ese"dir. Türkçede aynı durumda "o" da "şu" da denebilir.

İkinci fark uyumdur. Türkçede "bu" hiç değişmez: "bu kitap", "bu kitaplar", "bu masa". İspanyolcada ise işaret kelimesi isme göre dört biçimden birini alır: "este libro", "estos libros", "esta mesa", "estas mesas". Türkçe konuşan için burada A1'deki sıfat uyumunun aynısı geçerlidir, yalnızca kelime ismin önündedir.

"Bu ne?" sorusunda ise iki dil yine buluşur. Türkçe cinsiyet bilmediği için bu soru doğaldır. İspanyolca da adını bilmediği bir şey için cinsiyet seçemez ve cinsiyetsiz "esto" biçimini kullanır: "¿Qué es esto?"

Örnekler

Her örnekte gösterilen şeyin konuşana mı, dinleyene mi yakın olduğunu ya da ikisine de uzak olduğunu bul.

İkinci örnekte dergi dinleyenin yanında olduğu için "esa". Dördüncü örnekte ikinci "esos" ismi tekrar etmeden zamir olarak kullanılmış. Beşinci ve altıncı örnekler cinsiyetsiz "esto" ve "eso"yu gösteriyor. Son örnekteki "vivíamos" geçmiş zamandadır; bu zamanı ilerideki derslerde göreceksin, burada yalnız "aquella época"nın uzak geçmişi nasıl işaret ettiğine bak.

Örnek diyalog

Ela, Oaxaca'daki bir el sanatları pazarında satıcı Don Ramiro ile konuşuyor. Satıcıya "usted" ile hitap ediyor; Don Ramiro da ona "usted" diyor.

Aynı zürafa Ela için "esta", Don Ramiro için "esa": biri elindeki şeyi, öteki karşısındakinin elindeki şeyi gösteriyor. Raftaki jaguarlar ikisine de uzak olduğu için "aquellos". Ela'nın ilk sorusundaki "esto", adını henüz bilmediği bir nesne için kullanılıyor. Alebrije, Oaxaca bölgesiyle özdeşleşmiş, parlak renklerle boyanan hayvan figürleridir. Diyalogdaki fiyat bir örnektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "esta ciudad", "esos zapatos", "aquellas casas", "este problema" ("problema" "-a" ile bittiği hâlde erkek bir isimdir).
2. "¿Qué es esto?" ve "Eso no es verdad."
3. "¿Ese teléfono es nuevo?" Telefon dinleyenin elinde olduğu için "ese".
4. "Esta semana trabajo mucho." ve "Aquel día estaba muy feliz."

Özet kartı

1. Este (yakın), ese (orta ya da dinleyene yakın), aquel (uzak).
2. Dört biçim: este / esta / estos / estas; ese / esa / esos / esas; aquel / aquella / aquellos / aquellas.
3. Yer zarflarıyla eşleşir: aquí, ahí, allí (acá, allá).
4. İsim olmadan zamir olarak kullanılabilir; bugünkü yazımda çizgisizdir.
5. Adı bilinmeyen şeyler ve fikirler için cinsiyetsiz biçim: esto, eso, aquello.
6. "Estos" çoğul bir ismi, "esto" adı bilinmeyen tek bir şeyi gösterir.
7. Zamanda: este año, esta semana (yakın); aquel día, aquella época (uzak geçmiş).

Sonraki derse köprü

Don Ramiro "una figura de madera pintada a mano" dediğinde iki küçük kelime kullandı: "de" ve "a". İspanyolcanın en sık kullanılan kelimeleri arasında bu tür edatlar vardır ve Türkçede eklerle yapılan işi görürler. Sıradaki ders altı temel edatı, yani "a", "de", "en", "con", "para" ve "por"u bir arada ele alıyor; her birinin ana görevini ve Türkçe konuşanı en çok zorlayan ikili olan "para" ile "por"un ilk ayrımını göreceksin.