Zaman ifadeleri: ayer, la semana pasada, antes

Kanca

Kosta Rika'nın başkenti San José'de bir turizm şirketinde çalışan Hande, yeni iş arkadaşı Mariela ile öğle yemeğinde. Mariela soruyor: "¿Cuánto tiempo hace que vive en Costa Rica?" Ne zamandır Kosta Rika'da yaşıyorsunuz? Hande "İki yıldır" demek istiyor ve Türkçedeki "-dır" ekini İspanyolcada nasıl kuracağını düşünürken hikâyesini anlatmaya başlıyor: iki yıl önce geldi, ondan önce İstanbul'da altı yıl çalıştı, taşınmadan bir yıl önce de ilk kez buraya tatile gelmişti. Hikâyenin fiillerini biliyor; zorlandığı şey, olayları doğru zamana yerleştiren küçük ifadeler.

Geçmişi anlatmak için zamanları bilmek yetmez; olayları zaman çizgisine yerleştiren ifadelere de ihtiyaç vardır. Bu derste geçmişteki bir anı işaret eden ifadeleri, bir hikâyenin içinde olaylar arasındaki sırayı kuran kalıpları, bir sürenin başını ve sonunu söylemenin yollarını ve Türkçedeki "-dır" ekinin İspanyolca karşılığını öğreneceksin.

Anlatım

Geçmişte bir anı işaret etmek

A2.11'de "ayer", "anoche" ve "hace + süre" gibi temel ifadeleri görmüştün. Bunlara geçmişteki bir anı ya da dönemi işaret eden başka kalıplar eklenir. "Pasado" ve "pasada" kelimeleri "geçen" anlamı taşır ve isme uyar: "el mes pasado" (geçen ay), "la primavera pasada" (geçen bahar), "el verano pasado" (geçen yaz). Yıllar ve aylar "en" ile söylenir: "en 2019", "en marzo". Bir yaştan söz ederken "a los" kalıbı kullanılır: "A los dieciocho años empecé la universidad" (On sekiz yaşında üniversiteye başladım).

Hikâyenin içinde sıra kurmak

Bir hikâye anlatırken olayları konuşma anına değil, birbirine göre yerleştirmek gerekir. Bunun için "anterior" (önceki) ve "siguiente" (sonraki) kelimeleri kullanılır: "el día anterior" (bir gün önce), "la noche anterior" (önceki gece), "al día siguiente" (ertesi gün), "al año siguiente" (ertesi yıl). Bir süreyle de sıra kurulabilir: "dos días después" (iki gün sonra), "una semana antes" (bir hafta önce).

"Hace dos días" ile "dos días antes" arasındaki farka dikkat et. "Hace dos días", konuşma anından iki gün önceyi, yani bugünden geriye doğru sayılan bir anı söyler. "Dos días antes" ise hikâyedeki başka bir olaydan iki gün önceyi anlatır: "Llegué el lunes; mi hermana llegó dos días antes" (Pazartesi vardım; kız kardeşim iki gün önce varmıştı).

Bir süreyi anlatmak

Bir eylemin ne kadar sürdüğünü söylemek için "durante" (boyunca) kullanılır: "Trabajé allí durante seis años" (Orada altı yıl boyunca çalıştım). Bir sürenin başlangıcı "desde" (-den beri), bitişi "hasta" (-e kadar) ile söylenir: "desde las ocho hasta las cinco", "desde 2020 hasta 2023". A1'den tanıdığın "de… a…" kalıbı da aynı işi görür.

Türkçedeki "-dır"ın karşılığı

Geçmişte başlayıp hâlâ süren bir durumu anlatırken İspanyolca şimdiki zaman kullanır ve süreyi iki kalıptan biriyle ekler. Birincisi "hace + süre + que + şimdiki zaman"dır: "Hace dos años que vivo aquí" (İki yıldır burada yaşıyorum). İkincisi "şimdiki zaman + desde hace + süre"dir: "Vivo aquí desde hace dos años". Soru biçimi: "¿Cuánto tiempo hace que vives aquí?" (Ne zamandır burada yaşıyorsun?). Eylem hâlâ sürdüğü için geçmiş zaman kullanılmaz.

Zaman ifadesi ve geçmiş zaman

Zaman ifadeleri çoğu zaman hangi geçmiş zamanın seçileceğini de haber verir. "Anoche", "el verano pasado", "hace un mes", "al día siguiente" gibi kapanmış anları işaret eden ifadeler indefinido ile gelir. "Antes" (eskiden), "de niño", "siempre", "a menudo" gibi alışkanlık ve dönem bildiren ifadeler imperfecto ile gelir. "Hoy", "esta semana", "ya", "todavía no" ise İspanya İspanyolcasında pretérito perfecto ile gelir.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu dersin en önemli karşılaştırması, Türkçedeki "-dır" ekidir. Türkçe "İki yıldır burada yaşıyorum" derken şimdiki zamanı kullanır ve süreyi "-dır" ekiyle ekler. İspanyolca da aynı mantıkla çalışır: fiil şimdiki zamandadır ("vivo"), süre ise "hace… que" ya da "desde hace" kalıbıyla eklenir. Bu benzerlik işi epey kolaylaştırır; bu kalıpta geçmiş zamana kaçmamak yeter.

Olaylar arasında sıra kurarken iki dil yine yakındır. Türkçedeki "ertesi gün" "al día siguiente", "bir gün önce" "el día anterior", "iki gün sonra" "dos días después" olur. Fark, kelimelerin sırasındadır: Türkçe süreyi önce, "sonra" kelimesini arkaya koyar ("iki gün sonra"); İspanyolca da burada aynı sırayı izler ("dos días después"). Ama "hace" kalıbında sıra tersine döner: "iki gün önce" "hace dos días" olur.

Yaş söylerken ise Türkçe bulunma ekini kullanır: "on sekiz yaşında". İspanyolca bu anlamı "a los … años" kalıbıyla verir: "a los dieciocho años". Türkçeyi kelime kelime çeviren biri "en dieciocho años" der; bu cümle "on sekiz yıl içinde" gibi bambaşka bir anlama gelir.

Örnekler

Her örnekte zaman ifadesinin bir anı mı, bir sırayı mı, yoksa bir süreyi mi gösterdiğini bul.

İkinci örnekte yaş "a los … años" ile söylenmiş. Üçüncü ve dördüncü örneklerde "siguiente" ve "anterior" olayları birbirine göre yerleştiriyor. Yedinci ve sekizinci örnekler "-dır" anlamının iki kalıbını gösteriyor; ikisinde de fiil şimdiki zamanda.

Örnek diyalog

Hande, San José'deki şirketin kantininde yeni iş arkadaşı Mariela ile konuşuyor. Kosta Rika'da arkadaşlar arasında bile "usted" sık kullanılır; Mariela da Hande'ye böyle hitap ediyor.

Mariela'nın ilk sorusu "hace… que" kalıbıyla, Hande'nin hâlâ Kosta Rika'da yaşadığını bildiği için şimdiki zamanla kurulmuş. Hande'nin hikâyesinde kapanmış anlar indefinido ile ("llegué", "trabajé", "visité", "abrió"), eski yaşamı ise imperfecto ile ("vivía") anlatılıyor. "Al año siguiente" olayları birbirine bağlıyor, "desde entonces" (o zamandan beri) ise bugüne uzanan bir süreyi açıyor. Kosta Rika'da tanıdıklar arasında da "usted" kullanılması yaygındır; bu yüzden Mariela'nın hitabı soğukluk değil, bölgenin alışkanlığıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Hace tres años que vivo en Ankara." ve "Vivo en Ankara desde hace tres años."
2. "Llegué el martes. Al día siguiente visité el museo." "Me casé a los treinta años."
3. "Terminé la universidad hace cinco años." "Salí de casa a las ocho; mi hermano salió una hora antes."
4. Örnek cevap: "A los doce años empecé a tocar la guitarra. Terminé el instituto en 2015 y al año siguiente empecé la universidad. Estudio español desde hace un año."

Özet kartı

1. Geçmişte bir an: el mes pasado, la semana pasada, en 2019, en marzo, a los veinte años.
2. Hikâyede sıra: el día anterior, la noche anterior, al día siguiente, al año siguiente, dos días después, una semana antes.
3. "Hace dos días" konuşma anından geriye, "dos días antes" hikâyedeki bir olaydan geriye sayar.
4. Süre: durante tres años; başlangıç ve bitiş: desde… hasta…
5. "-dır" anlamı: Hace dos años que vivo aquí / Vivo aquí desde hace dos años (şimdiki zaman).
6. Kapanmış an → indefinido; alışkanlık ve dönem → imperfecto; hoy, ya, esta semana → pretérito perfecto (İspanya).
7. Desde entonces: o zamandan beri.

Sonraki derse köprü

Hande'nin şirketinde yeni gelenlere her gün talimat verilir: şu formu doldur, bu kapıdan gir, müşteriyi bekle. Birine bir şey yapmasını söylemek için İspanyolcanın emir kipine ihtiyaç vardır. Sıradaki ders olumlu emri ele alıyor: "tú" ve "usted" ile emir biçimlerinin nasıl kurulduğunu, "habla" ile "hable" arasındaki farkın neden "-ar" ve "-er" sonlarının yer değiştirmesine dayandığını ve "ven", "haz", "pon" gibi kısa düzensiz biçimleri göreceksin.