Pretérito imperfecto: "-yordum" ve alışkanlıklar

Kanca

Havana'da bir akşam Marisol, Yağmur'a çocukluğunu soruyor: "¿Dónde vivías cuando eras niña?" Çocukken nerede yaşıyordun? Yağmur anlatmaya başlıyor: "Vivía en Trabzon. Todos los veranos íbamos a la casa de mis abuelos. Hacía fresco y llovía mucho." Trabzon'da yaşıyordum. Her yaz dedemlerin evine giderdik. Hava serin olurdu ve çok yağmur yağardı. Bu cümlelerde tek bir olay yok; hepsi bir dönemi, tekrarlanan alışkanlıkları ve bir havayı anlatıyor. Fiillerin sonu da bir önceki derste gördüklerinden farklı: "-aba", "-ía".

İspanyolcanın ikinci basit geçmiş zamanı, geçmişi bir film sahnesi gibi değil, bir fotoğraf ya da bir anı gibi anlatır: nasıldı, ne yapılırdı, ne oluyordu. Bu derste bu zamanın çekimini, yalnızca üç fiilden oluşan küçük düzensiz grubunu ve hangi durumlarda kullanıldığını öğreneceksin.

Anlatım

İki son dizisi, kolay bir çekim

İmperfecto, İspanyolcanın en düzenli zamanlarından biridir. "-ar" ile biten fiiller "-aba" ile, ötekilerin tamamı "-ía" ile çekilir. Aşağıdaki tabloda her gruptan bir fiil var.

"Yo" ile "él" biçimleri aynıdır: "hablaba" hem "konuşuyordum" hem "konuşuyordu" demektir. Kimin kastedildiği bağlamdan anlaşılmazsa özne zamiri eklenir: "Yo hablaba, él escuchaba". "-ía" ile biten biçimlerde "í" harfi her kişide işaretlidir; "-aba" grubunda ise çizgi yalnız "nosotros" biçiminde görünür: "hablábamos".

Şimdiki zamanda kökünü değiştiren fiiller burada kökünü korur: "pensaba", "dormía", "pedía".

Yalnız üç düzensiz fiil

Bu zamanın yalnız üç düzensiz fiili vardır. "Ser": "era", "eras", "era", "éramos", "erais", "eran". "Ir": "iba", "ibas", "iba", "íbamos", "ibais", "iban". "Ver": "veía", "veías", "veía", "veíamos", "veíais", "veían". Öteki bütün fiiller, indefinidoda düzensiz olanlar dahil, burada kurala uyar: "tenía", "hacía", "estaba", "podía".

Ne zaman kullanılır?

İmperfectonun ilk görevi, geçmişteki alışkanlıkları anlatmaktır: "De niño jugaba en la calle" (Çocukken sokakta oynardım), "Siempre desayunábamos juntos" (Hep birlikte kahvaltı ederdik). "Antes" (eskiden), "de niño" (çocukken), "cuando era pequeño" (küçükken), "todos los veranos" (her yaz) gibi kelimeler bu kullanımın işaretleridir.

İkinci görevi, geçmişteki durumları ve betimlemeleri anlatmaktır: hava, saat, yaş, bir yerin ya da bir kişinin nasıl olduğu, duygular. "Hacía frío" (Hava soğuktu), "Eran las diez" (Saat ondu), "Tenía ocho años" (Sekiz yaşındaydım), "La casa era pequeña" (Ev küçüktü), "Estaba cansada" (Yorgundum).

Üçüncü görevi, geçmişte süren bir eylemi, bir arka planı anlatmaktır: "Llovía mucho" (Çok yağmur yağıyordu). Bir hikâyede imperfecto sahneyi kurar, indefinido ise o sahnede olan olayı anlatır: "Llovía cuando salí" (Çıktığımda yağmur yağıyordu). Bu ikisinin bir arada nasıl kullanıldığını sıradaki derste ayrıntılı göreceksin.

Günlük konuşmada imperfecto bir de nezaket için kullanılır: "Quería un café, por favor" (Bir kahve istiyordum, lütfen). Bu cümle "Quiero un café"den daha yumuşak ve kibar duyulur.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu zaman, Türkçe konuşan için geçmiş zamanların en tanıdığıdır, çünkü Türkçede iki yakın karşılığı vardır. Süren bir eylemi anlatan "-yordu" eki ("Yağmur yağıyordu", "Kitap okuyordum") ve geçmişteki alışkanlığı anlatan "-ırdı" eki ("Her yaz köye giderdik", "Çocukken çok oynardım"). İspanyolca bu iki anlamı tek bir zamanda toplar: "Llovía", "Leía", "Íbamos al pueblo cada verano", "De niño jugaba mucho".

Bu yakınlık bir ipucu da verir. Türkçede bir cümleyi "-yordu" ya da "-ırdı" ile kuruyorsan, İspanyolcada büyük ihtimalle imperfecto kullanacaksın. Türkçede "-dı" ile kuruyorsan ("gittim", "yaptım") büyük ihtimalle indefinido. Kural her zaman işlemez; özellikle "idi" ile kurulan betimlemelerde ("Hava soğuktu", "Ev küçüktü") Türkçe "-dı" kullanır ama İspanyolca imperfecto ister: "Hacía frío", "La casa era pequeña". Yine de başlangıç için güvenilir bir rehberdir.

Türkçede "çocukken", "eskiden", "gençken" gibi kelimeler alışkanlık anlatımlarının başında sık durur. İspanyolcanın "de niño", "antes", "de joven" kalıpları aynı işi görür ve arkasından gelen fiillerin imperfecto olacağını önceden haber verir.

Örnekler

Her örnekte imperfectonun bir alışkanlık mı, bir betimleme mi, yoksa süren bir eylem mi anlattığını bul.

Dördüncü örnekte iki düzensiz fiil bir arada: "era" ve "iba". Beşinci örnekte saat ve hava imperfecto ile betimlenmiş. Yedinci örnekte "mientras" (-ken) iki süren eylemi aynı anda gösteriyor. Son örnek nezaket için kullanılan imperfecto: bir isteği yumuşatıyor.

Örnek diyalog

Yağmur ile Marisol, Havana'da Marisol'un balkonunda akşam kahvesi içiyor. Uzun zamandır komşu oldukları için birbirlerine "tú" diyorlar.

Bu konuşmada bir tek olay bile yok; iki kadın çocukluklarını, yani alışkanlıklarla ve betimlemelerle dolu bir dönemi anlatıyor. Bu yüzden bütün fiiller imperfecto: "vivía", "íbamos", "hacía", "jugaba", "cocinaba", "comíamos". "Eras" ve "íbamos", bu zamanın üç düzensiz fiilinden ikisine ait. Karadeniz'in yağmurlu yaz yaylaları ve mısır ekmeği ile Küba'nın siyah fasulyesi, iki farklı iklimin ve mutfağın çocukluk anıları olarak karşılaşıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Yo vivía en Ankara." "Nosotros jugábamos al fútbol." "Ella era muy tímida." "Ellos iban a la escuela a pie."
2. "On yaşındayken ailem küçük bir dairede yaşıyordu." Yaş ("tenía") ve süren bir durum ("vivía") betimleme olduğu için imperfecto kullanılır.
3. "Buscaba una chaqueta."
4. Örnek cevap: "Cuando era niño, pasaba los veranos en Bodrum. Hacía mucho calor. Todos los días nadaba en el mar. Por la noche comíamos pescado con mis tíos."

Özet kartı

1. -ar: -aba, -abas, -aba, -ábamos, -abais, -aban.
2. -er / -ir: -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían (her kişide çizgili "í").
3. "Yo" ve "él" biçimleri aynıdır; gerekirse özne zamiri eklenir.
4. Yalnız üç düzensiz fiil: ser (era), ir (iba), ver (veía).
5. Kullanım: geçmiş alışkanlık, betimleme (hava, saat, yaş, durum), süren arka plan, nezaket (quería).
6. İşaret kelimeleri: antes, de niño, cuando era pequeño, siempre, todos los veranos, mientras.
7. Türkçe rehberi: "-yordu" ve "-ırdı" çoğunlukla imperfecto.

Sonraki derse köprü

Yağmur çocukluğunu anlatırken hiçbir olaydan söz etmedi. Ama bir gün Trabzon'da yağmur yağarken bir şey olduğunu anlatmak istese, iki geçmiş zamanı aynı cümlede kullanması gerekecek: sahneyi kuran biri ve olayı anlatan biri. Sıradaki ders indefinido ile imperfecto arasındaki seçimi, hikâye anlatmanın temel kuralını ele alıyor: arka plan ile olay ayrımını, "mientras" ve "cuando" gibi bağlaçların rolünü ve aynı fiilin iki zamanda nasıl farklı anlamlar kazandığını göreceksin.