Pretérito indefinido: düzensiz fiiller

Kanca

Havana'da yaşayan Yağmur, hafta sonunu Viñales vadisinde geçirip döndü. Komşusu Marisol merakla soruyor: "¿Adónde fuiste?" Nereye gittin? Yağmur'un cevabı da aynı kelimeyle başlıyor: "Fui a Viñales. ¡Fue increíble!" Viñales'e gittim. İnanılmazdı! Aynı "fui" ve "fue" hem "gitmek" hem de "olmak" anlamında kullanılıyor. Sonra Yağmur ekliyor: "Tuve que madrugar e hice una excursión a caballo." Erken kalkmak zorunda kaldım ve at gezisi yaptım. "Tener" fiili "tuve", "hacer" fiili "hice" olmuş; ikisi de mastarlarına hiç benzemiyor.

Günlük konuşmanın temel fiilleri, şimdiki zamanda olduğu gibi, geçmişte de kendi yollarından gider. Bu derste "ir" ile "ser"in ortak biçimlerini, yeni bir kök alan güçlü fiiller grubunu, "decir" ve "traer" gibi "j" kökünü ve kök değiştiren "-ir" fiillerinin üçüncü kişideki değişimini öğreneceksin.

Anlatım

"Ir" ve "ser": aynı biçimler

"Ir" (gitmek) ve "ser" (olmak) fiilleri bu zamanda tamamen aynı çekilir: "fui", "fuiste", "fue", "fuimos", "fuisteis", "fueron". Hangi fiilin kastedildiğini bağlam söyler. Arkasından bir yer ve "a" geliyorsa genellikle "ir"dir: "Fui a Viñales" (Viñales'e gittim). Bir nitelik ya da tanım geliyorsa "ser"dir: "Fue increíble" (İnanılmazdı), "Fue mi profesor" (Öğretmenimdi).

"Dar" (vermek) ve "ver" (görmek) de küçük birer istisnadır. "Dar", "-ar" fiili olmasına rağmen "-er" sonlarını alır: "di", "diste", "dio", "dimos", "dieron". "Ver" ise düzenli sonları alır, ama tek heceli biçimleri çizgisiz yazılır: "vi", "vio".

Güçlü fiiller: yeni kök, ortak sonlar

Birçok sık fiil bu zamanda yeni bir kök alır ve hepsine aynı son dizisi eklenir: "-e", "-iste", "-o", "-imos", "-isteis", "-ieron". Bu grubun kökleri şunlardır:

Bu biçimlerde vurgu son heceye değil köke düşer: "tuve" [TU-be], "hice" [İ-se], "pudo" [PU-do]. Bu yüzden düzenli fiillerin aksine vurgu işareti yazılmaz. "Hacer" fiilinin üçüncü tekil kişisinde sesi korumak için "c", "z" olur: "hizo".

"J" kökü: "decir", "traer", "conducir"

Üç sık fiil "j" ile biten bir kök alır: "decir" → "dij-", "traer" → "traj-", "conducir" → "conduj-". Sonları güçlü fiillerinkiyle aynıdır, yalnız üçüncü çoğul kişide "i" düşer: "dijeron", "trajeron", "condujeron". "Dije" (dedim), "trajo" (getirdi), "dijeron" (dediler).

Kök değiştiren "-ir" fiilleri

Şimdiki zamanda kökünü değiştiren fiillerin arasından bu zamanda yalnız "-ir" ile bitenler değişir ve bu değişim yalnız üçüncü kişilerde görülür. "E", "i" olur; "o", "u" olur: "pedir" → "pidió", "pidieron"; "sentir" → "sintió", "sintieron"; "dormir" → "durmió", "durmieron". Öteki kişiler düzenlidir: "pedí", "dormimos". "Pensar" ya da "volver" gibi öteki gruplardan olanlar ise indefinidoda hiç değişmez: "pensé", "volvió".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin geçmiş zamanı neredeyse tamamen düzenlidir: hangi fiil olursa olsun "-dı" eki eklenir ve ünlü uyumuna göre biçim alır: "gittim", "oldum", "yaptım", "dedim". İspanyolcada ise en sık kullanılan fiiller, tıpkı şimdiki zamanda olduğu gibi, bu zamanda da kendilerine özgü biçimlere bürünür. Türkçe konuşan için bu, "tuve", "hice", "dije" gibi biçimleri ayrı birer kelime gibi öğrenmek anlamına gelir.

"Fui" biçiminin iki fiile birden ait olması Türkçe konuşana ilk başta tuhaf gelebilir. Türkçede "gittim" ile "oldum" iki ayrı kelimedir ve karışma ihtimali yoktur. İspanyolcada ise ayrımı yalnız cümlenin geri kalanı yapar. İşin iyi tarafı, bu karışıklığın pratikte nadiren sorun çıkarmasıdır: "Fui a la playa" cümlesinde "a la playa" bir yönü, "Fue muy divertido" cümlesinde "muy divertido" bir niteliği gösterir.

Vurgu konusunda ise bu ders bir önceki dersin tersini öğretir. Düzenli fiillerde vurgu sona düşer ve işaretle yazılır ("habló"); güçlü fiillerde ise vurgu kökte kalır ve işaret yazılmaz ("tuvo"). Türkçe konuşan, bu iki grubu vurgu yerinden de ayırt edebilir.

Örnekler

Her örnekte fiilin hangi gruptan olduğunu bul: "ir/ser", güçlü fiil, "j" kökü ya da kök değiştiren "-ir" fiili.

Birinci ve ikinci örnekler aynı kökün iki farklı fiile ait olduğunu gösteriyor: "fuimos" gitmek, "fue" olmak. Üçüncü, dördüncü ve beşinci örneklerde güçlü fiiller var; hiçbirinde vurgu işareti yok. Altıncı örnekte "trajeron" üçüncü çoğulda "i" düşürmüş. Son örnekte "dormir" üçüncü kişide "u" almış.

Örnek diyalog

Yağmur, Havana'da komşusu Marisol ile apartmanın merdivenlerinde karşılaşıyor. Yıllardır komşu oldukları için samimi konuşuyorlar.

Diyalogda düzensiz biçimler her replikte karşına çıkıyor: "estuviste", "fui", "fue", "hicieron", "tuvimos", "hicimos", "pude". Marisol'un "¿Qué hicieron?" ve "¿Vieron?" sorularında "ustedes" biçimi kullanılıyor, çünkü Latin Amerika'da, dolayısıyla Küba'da da, "vosotros" yerine "ustedes" kullanılır. "Pidió" ve "durmieron" kök değiştiren "-ir" fiillerinin üçüncü kişideki değişimini gösteriyor. "Valer la pena" (değmek) kalıbı da bu zamanda sık duyulur. Viñales, tütün tarlaları ve kireçtaşı tepeleriyle tanınan bir Küba vadisidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Yo estuve en casa." "Ella hizo la cena." "Nosotros pudimos salir." "Ellos vinieron tarde."
2. "Fue un día fantástico" ("ser", bir nitelik). "Fueron al cine" ("ir", bir yön). "Fui profesora durante diez años" ("ser", bir meslek).
3. "pidió, pidieron", "durmió, durmieron", "dijo, dijeron".
4. Örnek cevap: "El sábado fui a la playa. Hice muchas fotos. Tuve un poco de frío por la tarde. El domingo estuve en casa todo el día."

Özet kartı

1. "Ir" ve "ser" aynı çekilir: fui, fuiste, fue, fuimos, fuisteis, fueron.
2. "Dar" -er sonları alır: di, dio; "ver" çizgisiz: vi, vio.
3. Güçlü fiiller: tuve, estuve, pude, puse, supe, hice (hizo), quise, vine.
4. Güçlü fiil sonları: -e, -iste, -o, -imos, -isteis, -ieron; vurgu işareti yok.
5. "J" kökü: dije, traje, conduje; üçüncü çoğulda -eron: dijeron.
6. Kök değiştiren -ir fiilleri üçüncü kişilerde değişir: pidió, sintió, durmió.
7. -ar ve -er kök değiştiren fiiller bu zamanda düzenlidir: pensé, volvió.

Sonraki derse köprü

Yağmur hafta sonunu olaylar dizisi olarak anlattı: gitti, yaptı, gördü. Ama bir hikâyenin bir de arka planı vardır: hava nasıldı, vadi neye benziyordu, çocukken her yaz ne yapılırdı? Bu tür betimlemeler ve eski alışkanlıklar için İspanyolca başka bir geçmiş zaman kullanır. Sıradaki ders pretérito imperfecto'yu ele alıyor: "-aba" ve "-ía" sonlarını, Türkçedeki "-yordu" ve "-ırdı" biçimleriyle olan yakınlığını ve bu zamanın neden sadece üç düzensiz fiili olduğunu göreceksin.