Merhaba, günaydın, hoşça kal

Kanca

Madrid'de bir ofiste saat on üç buçuk. İçeri giriyorsun ve güneşli bir öğleden sonra olduğu için "Buenas tardes" diyorsun. Resepsiyondaki kadın gülümseyip "Buenos días" diye karşılık veriyor. Yanlış mı söyledin? Aslında ikiniz de haklısınız sayılır, ama o, İspanya'nın saatine göre konuşuyor: orada öğle yemeği geç yendiği için "günaydın" dönemi öğleden sonraya kadar uzar.

Selam, yeni bir dilde söyleyeceğin ilk kelimedir ve ilk izlenimi o bırakır. İspanyolcada selam günün saatine, karşındaki kişiye ve bulunduğun ülkeye göre biraz değişir. Bu derste günaydından iyi geceye kadar bütün selamları, "hola"nın nerede yetip nerede eksik kaldığını ve bir konuşmayı bitirmenin birkaç yolunu öğreneceksin.

Anlatım

Günün saatine göre selam

İspanyolcada günün her bölümünün kendi selamı vardır ve hepsi çoğul kurulur. Sabahtan öğle yemeğine kadar "buenos días" (günaydın, iyi günler) denir. Öğle yemeğinden hava kararana kadar "buenas tardes" (iyi günler, tünaydın) söylenir. Hava karardıktan sonra ise "buenas noches" (iyi akşamlar, iyi geceler) kullanılır.

Sınırlar saatle değil, günün ritmiyle çizilir. Latin Amerika'nın çoğunda "buenos días" öğle saatine, yaklaşık on ikiye kadar sürer. İspanya'da öğle yemeği genellikle daha geç yendiği için sabah selamı öğleden sonra ikiye kadar uzayabilir ve akşam selamı da daha geç başlar. Kancadaki resepsiyonist tam olarak bu ritme göre konuştu.

Konuşma dilinde bu üç selam sık sık tek kelimeye iner: "¡Buenas!" Günün her saatinde, dükkâna girerken ya da bir tanıdığa rastladığında söylenen, kısa ve sıcak bir selamdır. Arjantin ve Uruguay'da ise sabah selamı çoğunlukla tekil kurulur: "Buen día".

"Hola" ne zaman yeter?

"Hola" (merhaba) her saatte kullanılabilen, sıcak ve yaygın bir selamdır. Arkadaşına, bir kafedeki garsona, bir dükkândaki satıcıya "hola" demek doğaldır. Pek çok konuşan onu bir gün selamıyla birleştirir: "Hola, buenos días." Bu birleşim hem sıcak hem kibar duyulur ve emin olamadığın her durumda güvenli bir seçimdir.

Daha resmî bir ortamda, örneğin bir doktorla, yaşlı bir komşuyla ya da bir iş görüşmesinde, yalnız "hola" biraz rahat kaçabilir. Orada gün selamını tek başına ya da bir hitapla birlikte kullanmak daha uygundur: "Buenos días, señora" (Günaydın hanımefendi), "Buenas tardes, doctor". Hitap kelimelerinin ve samimi-resmî ayrımının ayrıntısını bu modülün ilerleyen derslerinde göreceksin.

"¿Qué tal?" ve cevabı

Selamın hemen ardından çoğunlukla hâl hatır sorulur. En yaygın soru "¿Qué tal?" (Nasılsın?, Ne var ne yok?) sorusudur; hem samimi hem nötr durumlarda işe yarar. Arkadaşa "¿Cómo estás?" (Nasılsın?), resmî biri için "¿Cómo está?" (Nasılsınız?) de denir.

Cevap da kısa tutulur: "Bien, gracias" (İyiyim, teşekkürler), "Muy bien" (Çok iyiyim), "Más o menos" (Şöyle böyle). Kibarlık, soruyu geri döndürmeyi ister: "¿Y tú?" (Ya sen?) ya da resmî konuşmada "¿Y usted?" (Ya siz?). Türkçedeki gibi, bu sorular çoğu zaman gerçek bir durum raporu beklemez; karşılıklı bir nezaket turudur.

Vedalaşmak

İspanyolcada vedanın en bilinen kelimesi "adiós"tur. Gündelik hayatta ise daha sık "hasta luego" (sonra görüşürüz) duyarsın; karşındakini gerçekten yakında göreceğini düşünmesen bile söylenir ve "hoşça kal"ın en yaygın karşılığıdır. "Adiós" bazen daha kesin bir ayrılık hissi taşır, ama İspanya'da sokakta birinin yanından geçerken selam gibi de söylenir.

Ertesi gün görüşeceğin birine "hasta mañana" (yarın görüşürüz), belirsiz bir yakın zamana "hasta pronto" (yakında görüşürüz) dersin. Arkadaşlar arasında "nos vemos" (görüşürüz) ve kısa "chao" çok yaygındır; Arjantin ve Uruguay'da bu kelime "chau" diye yazılır. Vedaya iyi dilek eklemek de sık görülür: "Que te vaya bien" (Yolun açık olsun, işlerin iyi gitsin).

"Buenas tardes" ve "buenas noches" vedada da kullanılır. Akşamüstü bir dükkândan çıkarken "buenas tardes", gece ayrılırken ya da yatmaya giderken "buenas noches" demek doğaldır.

Telefonda

Telefonu açarken İspanyolca konuşulan ülkeler farklı sözler kullanır. İspanya'da "¿Diga?" ya da "¿Dígame?" (Buyurun, söyleyin), Latin Amerika'nın pek çok yerinde "¿Aló?", Meksika'da ise "¿Bueno?" denir. A1.2'de söyleyişini çalıştığın "bueno", Meksika'da telefon selamı olarak da karşına çıkacak.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe ile İspanyolcanın selam sistemi birbirine sandığından daha yakındır. Türkçedeki "iyi günler" ve "iyi akşamlar" hem karşılaşmada hem ayrılırken söylenir; İspanyolcadaki "buenas tardes" ve "buenas noches" de öyle. "İyi geceler" ise Türkçede yalnız ayrılırken ya da yatmadan önce kullanılır; İspanyolcada "buenas noches" gece bir yere girerken de söylenebilir. Akşam saat dokuzda bir restorana girip "Buenas noches" demek tamamen doğaldır.

Asıl fark vedada ortaya çıkar. Türkçe, ayrılan ile kalan kişiye ayrı sözler verir: giden "hoşça kal", kalan "güle güle" der. İspanyolcada böyle bir ayrım yoktur. Giden de kalan da aynı kısa listeden seçer, "hasta luego", "chao" ya da "adiós"; iki taraf aynı sözü birbirine söyleyebilir. Türkçe konuşan, "güle güle"nin karşılığını aradığında bulamaz; en yakın söz, iyi dilek taşıyan "que te vaya bien"dir.

Bir de dilbilgisi farkı var: İspanyolca bu selamları çoğul kurar. Türkçede "günaydın" tek kelimedir; İspanyolcada kelime kelime "iyi günler" ve "iyi geceler" gibi çoğul biçim kullanılır: "buenos días", "buenas noches". Tekil "buen día" yalnız bazı ülkelerde yaygındır.

Örnekler

Her selamı söylerken saati ve karşındaki kişiyi düşün; resmî durumlarda gün selamını, samimi durumlarda "hola"yı öne çıkar.

"Hasta luego" ile "hasta mañana" arasında küçük bir fark var: ilki belirsiz bir "sonra"yı, ikincisi kesin olarak ertesi günü anlatır. "Que te vaya bien" ise kalıplaşmış bir iyi dilektir; kelimelerin ayrı ayrı anlamını ileride öğreneceksin, şimdilik onu bir bütün olarak ezberle.

Örnek diyalog

Kerem, Monterrey'deki bir şirkette ilk haftasını geçiriyor. Sabah ofise giriyor, akşamüstü çıkıyor.

Diyalogda sabah ile akşamüstü arasında bir gün geçiyor. Sabah "buenos días" ve "¿qué tal?" ile açılan konuşma, akşamüstü "hasta mañana" ve "buenas tardes" ile kapanıyor. Kerem'in "Bueno, me voy" (Peki, ben çıkıyorum) cümlesi, bir ortamdan ayrılırken çok sık duyacağın bir kalıptır; "bueno" burada bir konuşmayı toparlayan "peki" anlamındadır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Saat 10.00'da "buenos días", 16.00'da "buenas tardes", 21.00'de hava karardıysa "buenas noches". Her birinin önüne istersen "hola" ekleyebilirsin: "Hola, buenos días."
2. Komşuna: "Buenos días, señora" ya da "Buenos días, señor". Arkadaşına: "¡Hola!" ya da "¡Buenas!", istersen "¿Qué tal?" ile devam ederek.
3. Örneğin: "Bien, gracias. ¿Y tú?" ya da "Muy bien. ¿Y tú?" Resmî biriyle konuşuyorsan "¿Y usted?".
4. "Hasta mañana." İstersen "Que te vaya bien" ekleyebilirsin. "Hasta luego" da doğrudur ama "mañana" ertesi günü açıkça söyler.

Özet kartı

1. Gün selamları çoğuldur: buenos días (sabah), buenas tardes (öğleden sonra), buenas noches (akşam ve gece).
2. Sınır günün ritmine bağlıdır; İspanya'da sabah selamı öğleden sonra ikiye kadar sürebilir.
3. "Hola" her saatte kullanılır; resmî durumda gün selamı ve hitapla birlikte daha uygundur: "Buenos días, señora."
4. "¿Qué tal?" hâl hatır sorar; cevap kısadır ve soru geri döndürülür: "Bien, gracias. ¿Y tú?"
5. En yaygın veda "hasta luego"dur; "hasta mañana" ertesi gün, "nos vemos" ve "chao" samimi durumlar içindir.
6. "Buenas tardes" ve "buenas noches" hem selam hem vedadır; Türkçedeki "hoşça kal / güle güle" ayrımı İspanyolcada yoktur.
7. Telefonda: İspanya'da "¿Diga?", Latin Amerika'da çoğunlukla "¿Aló?", Meksika'da "¿Bueno?".

Sonraki derse köprü

Selamı verdin, hâl hatır sordun; şimdi sıra kim olduğunu söylemekte. Sıradaki derste kendini tanıtmanın üç yolunu karşılaştıracağız: "me llamo", "soy" ve "mi nombre es" arasındaki ince farkı, tanışmanın sonundaki "mucho gusto" ile "encantado, encantada" sözlerinin kim tarafından nasıl söylendiğini ve adını sorana soru nasıl iade edilir, onu göreceksin.