Yol sormak ve tarif etmek

Kanca

Can, Bilbao'da ilk gününde Guggenheim Müzesi'ni arıyor ve telefonunun şarjı bitmiş. Bir kavşakta yaşlı bir beye yaklaşıyor: "Perdone, ¿cómo llego al museo Guggenheim?" Adam gülümseyip anlatmaya başlıyor: "Sigue recto por esta calle, en el semáforo gira a la izquierda y luego sigue hasta la ría." Can "izquierda" kelimesini yakalıyor, "semáforo"yu tahmin ediyor, ama "sigue" ile "gira" arasında yolun hangi noktasında olduğunu kaybediyor.

Yol tarifi, hızlı konuşulan ve tekrar istemekten çekindiğimiz bir konuşmadır. Oysa tarifler birkaç kalıptan ve on-on beş kelimeden oluşur. Bu derste yol sormanın yollarını, sağı, solu ve düzü, tarifin ana fiillerini ve bir mesafeyi dakikayla ya da blokla söylemeyi öğreneceksin.

Anlatım

Yol sormak

Bir yabancıya yol sorarken önce dikkatini çekersin: "Perdone" ya da "Disculpe". Sonra üç kalıptan birini kullanırsın. Belirli, var olduğunu bildiğin bir yer için "¿Dónde está…?" dersin: "¿Dónde está la estación?" (İstasyon nerede?). Oraya nasıl gidileceğini sormak için "¿Cómo llego a…?" (… nasıl giderim?) kalıbı kullanılır: "¿Cómo llego al centro?" Var olup olmadığını bilmediğin bir yer için A1.23'teki gibi "hay" ile sorarsın: "¿Hay una farmacia por aquí?" (Buralarda bir eczane var mı?).

Mesafeyi sormak için "¿Está lejos?" (Uzak mı?) ya da "¿Está cerca?" (Yakın mı?) dersin. Cevap çoğu zaman bir süreyle gelir: "Está a diez minutos a pie" (Yürüyerek on dakika). Latin Amerika'da "a dos cuadras" (iki blok ötede) gibi blokla da söylenir; İspanya'da blok için "manzana" kelimesi kullanılır, ama mesafe daha çok dakikayla ya da "calle" (sokak) sayısıyla verilir.

Sağ, sol, düz

Yön kelimeleri kısadır ama karıştırılmaya çok yatkındır: "a la derecha" (sağa, sağda), "a la izquierda" (sola, solda). Düz gitmek İspanya'da "todo recto", Latin Amerika'nın çoğunda "derecho" ya da "todo derecho"dur.

Burada önemli bir tuzak var. "Derecha" (sağ) ile "derecho" (düz) yalnız bir harfle ayrılır. Meksikalı birinin "Sigue derecho" demesi "dümdüz devam et" anlamına gelir, sağa dönmek değil. Bu yüzden tarifi dinlerken son harfe ve önündeki "a la" kelimelerine dikkat et: "a la derecha" hep sağdır, tek başına "derecho" ise düzdür.

Tarifin fiilleri

Tarifte birkaç fiil sürekli döner. "Seguir" (devam etmek) A1.33'teki e→i türündendir: "sigues", "sigue". "Girar" (dönmek) düzenlidir; Latin Amerika'da aynı anlamda "doblar" da çok kullanılır. "Cruzar" (karşıya geçmek) bir caddeyi, bir köprüyü ya da bir meydanı geçmeyi anlatır. "Llegar" (varmak) tarifin sonunu söyler.

İspanyolcada tarif çoğu zaman şimdiki zamanla verilir; bu hem doğal hem de kibardır: "Sigues todo recto, giras a la derecha y llegas a la plaza" (Dümdüz gidiyorsun, sağa dönüyorsun ve meydana varıyorsun). Resmî hitapta aynı biçimlerin "usted" hâli kullanılır: "sigue", "gira", "cruza". Bir de "tener que" ile yol gösterilir: "Tienes que cruzar el puente" (Köprüyü geçmen gerekiyor). Emir kipini ise ilerideki bir derste ayrıca göreceksin.

Yolun işaretleri

Tarifte geçen yer kelimeleri şunlardır: "la calle" (sokak), "la avenida" (cadde), "la esquina" (köşe), "el semáforo" (trafik ışığı), "el cruce" (kavşak), "la plaza" (meydan), "el puente" (köprü), "la parada de autobús" (otobüs durağı), "la estación de metro" (metro istasyonu).

Sıra bildirmek için sayı sıfatları kullanılır: "la primera calle" (birinci sokak), "la segunda" (ikinci), "la tercera" (üçüncü). "Hasta" (-e kadar) bir noktaya kadar gitmeyi anlatır: "Sigue hasta el semáforo" (Işıklara kadar devam et). Bir tarifi adım adım bağlamak için "primero" (önce), "luego" ya da "después" (sonra) kullanılır. Yer kalıplarının kendisi, "al lado de", "enfrente de" ve öteki kalıplar, A1.37'den tanıdığındır.

Türkçe ile karşılaştırma

Yön bildirirken iki dil aynı mantığı kullanır: gidilen yön bir yönelme bildirimiyle söylenir. Türkçe "sağa", "sola" der ve yönelme ekini kelimeye ekler. İspanyolca "a la derecha", "a la izquierda" der ve aynı işi önündeki "a" görür. A1.34'te "Voy a Madrid" cümlesinde tanıdığın "a" burada da "-e, -a" ekinin karşılığıdır.

Tarifin tonunda ise iki dil birbirinden ayrılır. Türkçede tarif çoğunlukla emir kipiyle verilir: "Düz git, sağa dön, köprüyü geç." Bu biçim Türkçede kaba duyulmaz. İspanyolcada da emir kipi kullanılır, ama şimdiki zamanla verilen bir tarif, "Sigues recto, giras a la derecha", hem kolay hem de yumuşak bir seçenektir. Türkçe konuşan için bu bir kolaylıktır: tarif verirken yeni bir çekim öğrenmek zorunda kalmaz, bildiği şimdiki zamanı kullanır.

"Sağ" ile "düz" Türkçede birbirine hiç benzemez; İspanyolcada ise "derecha" ile "derecho" neredeyse aynıdır. Türkçe konuşanın kulağı bu iki kelimeyi ayırmaya alışık olmadığı için, tarif dinlerken "a la" kelimelerini bir çıpa gibi kullanmak işe yarar.

Örnekler

Her örnekte yönü, fiili ve varış noktasını ayrı ayrı bul.

Üçüncü örnekte tarif şimdiki zamanla verilmiş. Altıncı örnekte "todo derecho" düz gitmeyi anlatıyor; sağ değil. Yedinci örnekteki "toma" bir emirdir ve "tomar" (almak) fiilinden gelir; tarifte "sokağa sap" anlamında sık duyulur.

Örnek diyalog

Can, Bilbao'da bir kavşakta yaşlı bir beye yol soruyor. Tanımadığı biri olduğu için "usted" kullanıyor; adam da ona "usted" ile cevap veriyor. Adam İspanya söyleyişiyle "cruza", "izquierda" ve "quince" kelimelerinde dişler arası [th] sesini kullanıyor.

Adam tarifi baştan sona şimdiki zamanla veriyor: "sigue", "gira", "cruza". Can ise duyduğunu kendi ağzından tekrar ederek doğruluyor: "A la izquierda y cruzo la avenida." Tarifi tekrar etmek, hem anladığını gösterir hem de yanlış anladıysan karşındakine düzeltme fırsatı verir. "Ría", Bilbao'dan geçip denize açılan geniş ırmak ağzıdır; müze gerçekten onun kıyısındadır. Tarifin başladığı kavşak ve süre ise bir örnektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "¿Dónde está la estación?" "¿Cómo llego al centro?" "¿Hay una farmacia por aquí?"
2. "Sigues todo recto, giras a la izquierda en la segunda calle y cruzas la plaza. El museo está a la derecha." (Latin Amerika'da "todo derecho" ve "doblas" da doğrudur.)
3. "Todo derecho" düz gitmek, "a la derecha" sağa dönmek ya da sağda olmaktır.
4. "El hotel está a veinte minutos a pie y a cinco minutos en autobús."

Özet kartı

1. Sormak: ¿Dónde está…? (bilinen yer), ¿Cómo llego a…? (yol), ¿Hay un/una… por aquí? (var mı).
2. Yön: a la derecha (sağ), a la izquierda (sol), todo recto (İspanya) / todo derecho (Latin Amerika) (düz).
3. "Derecha" sağdır, tek başına "derecho" düzdür.
4. Fiiller: seguir (sigues), girar / doblar, cruzar, llegar; tarif şimdiki zamanla verilebilir.
5. Yolun işaretleri: calle, avenida, esquina, semáforo, cruce, plaza, puente, parada.
6. Sıra ve sınır: la primera / segunda calle, hasta el semáforo, primero, luego, después.
7. Mesafe: está a diez minutos a pie, a dos cuadras; ¿Está lejos? / ¿Está cerca?

Sonraki derse köprü

Can müzeyi buldu ve akşam otelde gününü not ediyor: önce kahvaltı, sonra müze, akşam yemeği. Sıradaki ders günlük rutini anlatmayı ele alıyor. A1.35'teki dönüşlü fiilleri saatlerle ve "primero", "luego", "después" gibi sıralama kelimeleriyle birleştirmeyi, "siempre", "a veces" ve "nunca" gibi sıklık bildiren kelimelerin cümledeki yerini ve bir günü baştan sona akıcı biçimde anlatmayı göreceksin.