Belirli artikeller: el, la, los, las

Kanca

Türkçede "Kahve severim" dersin ve cümle tamdır. Aynı cümleyi İspanyolcaya çevirdiğinde isimden önce küçük bir kelime eklemen gerekir: "Me gusta el café." Bu "el", Türkçede karşılığı olmayan bir kelimedir ve İspanyolca cümlelerin neredeyse hepsinde, isimlerin önünde bir yerde karşına çıkar. Adı belirli artikeldir.

Önceki derslerde bu kelimeyi sık sık gördün ve cinsiyeti tanımak için kullandın: "el libro", "la silla". Ama onun asıl görevini henüz konuşmadık. Bu derste belirli artikelin dört biçimini, ne zaman kullanıldığını, dişi bir isimle neden bazen "el" dendiğini ve "a" ile "de" edatlarıyla nasıl kaynaştığını öğreneceksin.

Anlatım

Dört biçim

Belirli artikel (artículo determinado) ismin cinsiyetine ve sayısına göre dört biçim alır. Erkek tekil isimle "el", dişi tekil isimle "la", erkek çoğul isimle "los", dişi çoğul isimle "las" kullanılır.

Artikel her zaman ismin önüne gelir ve ismin cinsiyeti ile sayısı ona uyar. A1.14'te bir ismin cinsiyetini artikeliyle birlikte öğrenmeni önermiştik; bu tablo o önerinin neden işe yaradığını gösteriyor. "La mano" diye öğrendiğin bir kelimenin çoğulu kendiliğinden "las manos" olur.

Ne zaman kullanılır?

Belirli artikelin ilk görevi, iki tarafın da bildiği belirli bir şeyi göstermektir. "La llave está en el coche" (Anahtar arabada) dendiğinde konuşan da dinleyen de hangi anahtardan ve hangi arabadan söz edildiğini bilir.

İkinci görev Türkçe konuşanı şaşırtır: İspanyolca genel bir şeyden söz ederken de belirli artikel kullanır. "Me gusta el café" (Kahve severim) cümlesinde belirli bir fincan kahve değil, kahvenin kendisi kastedilir. "Los gatos son independientes" (Kediler bağımsızdır) cümlesi de bütün kedilerden söz eder. Türkçede bu cümlelerde artikel yoktur ama İspanyolcada vardır.

Başka birkaç yerde de artikel gelir. Haftanın günlerinde "el" ya da "los", Türkçedeki "-de" anlamını taşır: "El sábado no trabajo" (Cumartesi çalışmıyorum), "Los domingos descanso" (Pazarları dinlenirim). Bir kişiden unvanıyla söz ederken de artikel kullanılır: "El señor Ruiz no está" (Bay Ruiz burada değil). Ama aynı kişiye doğrudan seslenirken artikel düşer: "Buenos días, señor Ruiz". A1.11'deki hitap cümlelerinde artikelin olmamasının sebebi buydu.

Dil adlarında ise tersi olur: "hablar" ve "estudiar" fiillerinden sonra artikel çoğunlukla düşer. A1.10'daki "Hablo turco" cümlesi bunu gösterir; aynı dil bir cümlenin öznesi olduğunda ise artikel geri gelir: "El turco es muy bonito" (Türkçe çok güzel).

"El agua": dişi ama "el"

Bazı dişi isimler tekilde "la" yerine "el" alır. Bunlar vurgulu bir "a" ya da "ha" sesiyle başlayan dişi isimlerdir: "el agua" (su), "el águila" (kartal), "el hacha" (balta). Sebep seste yatar: "la agua" dendiğinde iki "a" sesi çarpışır ve kulağa hoş gelmez, bu yüzden dil "el" biçimini kullanır.

Kelimenin cinsiyeti değişmez; yalnız artikelin biçimi değişir. Bu yüzden sıfat dişi kalır: "el agua fría" (soğuk su). Çoğulda artikel yeniden dişi olur, çünkü "las" ile "a" çarpışmaz: "las aguas". Vurgu ilk hecede değilse kural işlemez: "la amiga" (vurgu "mi" hecesinde) ve "la avenida" doğrudur.

"Al" ve "del": kaynaşan artikel

"A" (-e, -a doğru) ve "de" (-den, -in) edatları "el" artikeliyle yan yana geldiğinde tek kelimede birleşir. "A + el" "al" olur: "Voy al mercado" (Pazara gidiyorum). "De + el" "del" olur: "Es la casa del profesor" (Öğretmenin evi).

Bu kaynaşma yalnız "el" ile olur; "la", "los" ve "las" ile olmaz: "Voy a la playa" (Plaja gidiyorum), "la casa de los abuelos" (dedelerin evi). Çizgili "él" zamiriyle de kaynaşma yapılmaz: "Es de él" (Onun).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede artikel yoktur, ama Türkçe belirliliği başka bir araçla gösterir. "Kitap okuyorum" dediğinde herhangi bir kitabı kastedersin; "Kitabı okuyorum" dediğinde ise belirli, bilinen bir kitabı. Bu "-ı" belirtme eki, İspanyolcadaki "el" artikelinin yaptığı işin bir kısmını yapar. İspanyolcada aynı ayrım "Leo un libro" (bir kitap okuyorum) ve "Leo el libro" (kitabı okuyorum) ile kurulur.

Ama iki dil her durumda aynı yolu izlemez. Türkçe genel bir şeyden söz ederken çoğunlukla hiçbir işaret kullanmaz: "Kahve severim", "Kediler bağımsızdır". İspanyolca ise genel anlamda da belirli artikel ister: "Me gusta el café", "Los gatos son independientes". Türkçe konuşanın en sık hatası bu yüzden genel cümlelerde artikeli atlamaktır: "Me gusta café" İspanyolcada eksik duyulur.

Kaynaşmada da tanıdık bir durum var. Türkçede yan yana gelen ekler bazen birleşir ve ses uyumuyla biçim değiştirir; İspanyolcada "a + el" ve "de + el" birleşmesi de iki kelimenin tek kelimede kaynaşmasıdır. Fark, İspanyolcada bu birleşmenin yazıda da zorunlu olmasıdır: "a el" ya da "de el" yazmak, "el" artikeli söz konusuysa, yanlıştır.

Örnekler

Her cümlede artikelin ismin cinsiyetine ve sayısına uyduğunu kontrol et; genel anlamda da artikelin geldiğine dikkat et.

İkinci ve üçüncü örneklerde Türkçe çeviride artikel ya da belirtme eki yok, ama İspanyolca cümlede var; iki cümle de genel bir şeyden söz ediyor. Dördüncü örnekte "agua" dişi olduğu hâlde "el" alıyor, ama sıfat "fría" dişi kalıyor. Beşinci ve altıncı örneklerde "a" ile "de", "el" ile kaynaşıyor.

Örnek diyalog

Selin, Buenos Aires'te paylaştığı evde ev arkadaşı Martina ile konuşuyor. Martina "ll" harfini bu şehrin alışkanlığıyla "ş" sesine yakın söylüyor ve arabaya, H.2'de gördüğün gibi, "auto" diyor.

Bu kısa konuşmada artikelin dört biçimi de geçiyor: "las llaves", "la mesa", "el paraguas", "los tomates". "Al centro" ve "al mercado" kaynaşmış biçimi gösteriyor. Martina'nın "el agua mineral" demesi, dişi bir ismin vurgulu "a" ile başladığı için "el" aldığını bir kez daha gösteriyor. "Paraguas" tekilde de "-s" ile biten kelimelerden; tekil olduğunu yalnız "el" söylüyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "los libros", "la ciudad", "el problema" (istisna, erkek), "las manos" ("mano" dişi).
2. "Me gusta el té." Genel anlamda da belirli artikel ("el") gelir; Türkçede bu kelimenin karşılığı yoktur.
3. Vurgulu "a" sesiyle başlayan dişi isimler tekilde "el" alır; "la agua" dendiğinde iki "a" çarpışır. Çoğulda artikel yeniden dişi olur: "las aguas".
4. "Voy al banco" ("a + el" = "al"). "Es el coche de la profesora" ("de + la" kaynaşmaz).

Özet kartı

1. Belirli artikelin dört biçimi: el (erkek tekil), la (dişi tekil), los (erkek çoğul), las (dişi çoğul).
2. Belirli, bilinen bir şeyi gösterir: "La llave está en el coche."
3. Genel anlamda da kullanılır: "Me gusta el café", "Los gatos son independientes"; Türkçede burada artikel yoktur.
4. Günlerde "-de" anlamı taşır: el sábado, los domingos; unvanla söz ederken gelir (el señor Ruiz), seslenirken düşer.
5. Vurgulu "a/ha" ile başlayan dişi isimler tekilde "el" alır: el agua fría; çoğulda "las aguas".
6. "A + el = al", "de + el = del"; öteki artikellerle ve "él" zamiriyle kaynaşma olmaz.
7. Türkçedeki "-ı" belirtme eki belirliliği gösterir: kitap / kitabı ≈ un libro / el libro.

Sonraki derse köprü

Karşılaştırma bölümünde "Leo un libro" cümlesini kurduk ama "un" kelimesini açıklamadık. Sıradaki derste belirsiz artikele geçiyoruz: "un" ile sayı olan "uno" arasındaki farkı, çoğul "unos"un "birkaç" ve "yaklaşık" anlamlarını ve Türkçede "Ben bir öğretmenim" derken kullanılan "bir"in İspanyolcada neden düştüğünü göreceksin.