İspanyol alfabesi (el abecedario)

Kanca

Mexico City'de bir otelin resepsiyonundasın ve rezervasyonun bulunamıyor. Görevli adını soruyor, sen söylüyorsun, ama ekranda bir türlü çıkmıyor. Sonunda görevli gülümseyip soruyor: "¿Cómo se escribe?" Nasıl yazılıyor? O anda harfleri tek tek söylemen gerekiyor ve "b" mi "v" mi, "y" mi "i" mi derken Türkçedeki harf adlarının burada işe yaramadığını fark ediyorsun.

Adını hecelemek, yeni bir dilde yapacağın ilk pratik işlerden biridir. Otelde, havalimanında, bir formu telefonda doldururken ya da bir e-posta adresini söylerken hep karşına çıkar. Bu derste İspanyol alfabesinin harflerini, adlarını ve iki alfabe arasındaki farkları öğreneceksin.

Anlatım

Yirmi yedi harf

İspanyol alfabesi (el abecedario) bugün 27 harften oluşur: Latin alfabesinin 26 harfine ek olarak "ñ". İspanyolcanın dil kurumlarının ortak yazım kılavuzu, 2010 baskısında bu listeyi kesinleştirdi ve her harf için bir ad önerdi. Aşağıdaki tabloda harfleri, önerilen adlarını ve adların yaklaşık okunuşunu görüyorsun.

Tabloda dikkat çeken birkaç şey var. "h" harfinin adı "hache"dir ama kendisi okunmaz; adındaki "ch" ise Türkçedeki "ç" gibi okunur. "g" harfinin adı [he] diye söylenir, çünkü "e" önündeki "g" gırtlak sesi verir. "q" harfinin adı [ku]'dur. "k" ve "w" İspanyolcada çok az kelimede geçer ve çoğunlukla yabancı dillerden gelen kelimelerde görülür: "kilo", "whisky" gibi.

"ch" ve "ll": harf değil, ikili harf

Eski İspanyolca kitaplarda ya da yaşlıların okul hatıralarında "ch" ile "ll"nin ayrı harfler olarak sayıldığını görebilirsin. 2010 yazım kılavuzu bu iki işareti alfabeden kesin olarak çıkardı, çünkü her biri iki harften oluşup tek bir sesi gösteren bir birleşimdir. Böyle birleşimlere ikili harf (dígrafo) denir.

İkili harfler yazıda aynen kullanılmaya devam eder: "chico" (çocuk, delikanlı) kelimesinde "ch", "calle" (sokak) kelimesinde "ll" durur. Değişen şey, alfabede ayrı harf sayılmamalarıdır. Sözlük sıralaması da 1994'ten beri buna göre yapılır: "ch" ile başlayan kelimeler "c" harfinin içinde, "ll" ile başlayanlar "l" harfinin içinde yer alır. İspanyolcada bunlara ek olarak üç ikili harf daha vardır: "gu", "qu" ve "rr".

Bir harfin birden fazla adı

Bazı harflerin İspanyolca konuşulan dünyada birden fazla adı vardır ve bunları duyduğunda şaşırmaman gerekir. En önemlisi "v" harfidir. Kılavuzun önerdiği ad "uve"dir ve İspanya'da yalnız bu ad kullanılır. Amerika'nın büyük kısmında ise "ve" adı daha yaygındır.

Burada bir sorun doğar: iki harfin sesi zaten ayrışmadığından "be" ile "ve" adları da kulakta birbirine karışır. Bu yüzden "ve" diyenler onu çoğunlukla "ve corta" (kısa ve) ya da "ve chica" (küçük ve) diye söyler ve "b"yi de "be larga" ya da "be alta" (uzun, yüksek be) diye ayırır. Meksika'da bir görevli sana "¿Con be larga o con ve chica?" diye sorarsa, "b" ile mi "v" ile mi yazıldığını soruyordur.

"y" harfinin de iki adı vardır. Geleneksel adı "i griega"dır (Yunan i'si); kılavuz daha kısa ve "i" harfiyle karışmayan "ye" adını önerir. İki adı da duyarsın ve ikisi de doğrudur. Harflerin adları İspanyolcada dişil sayılır: "la a", "la eñe", "la uve". Cinsiyet konusunu bu seviyenin dilbilgisi modülünde ayrıca işleyeceğiz.

Hecelemek

Bir kelimeyi harf harf söylemeye İspanyolcada "deletrear" denir. Telefonda ya da gürültülü bir yerde benzer sesleri ayırmak için insanlar harfi bir kelimeyle birlikte söyler: "be de Barcelona", "uve de Valencia". Kendi adın için böyle bir liste hazırlamak, otelde ya da havalimanında seni birkaç dakikalık bir karışıklıktan kurtarır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türk alfabesi 29, İspanyol alfabesi 27 harftir ve ikisi de Latin harflerini temel alır. Ortak harflerin çoğu aynıdır, ama her iki dilin de ötekinde bulunmayan harfleri vardır. Türkçedeki ç, ğ, ı, ö, ş ve ü İspanyolcada yoktur. İspanyolcadaki ñ, q, w ve x ise Türk alfabesinde bulunmaz. Adında bu harflerden biri geçen biri, İspanyolca bir formda onları en yakın harfle yazmak zorunda kalır: "Yılmaz" çoğu zaman "Yilmaz" olur, "Şahin" ise "Sahin".

Harf adlarında da ilginç bir benzerlik ve bir fark var. Türkçede sessiz harflerin adı hep sessizin sonuna "e" eklenerek kurulur: be, ce, de, fe, le, me, ne. İspanyolcada bu yol bazı harflerde aynıdır (be, ce, de, pe, te), bazılarında ise "e" başa gelir: efe, ele, eme, ene, ese, erre. Türkçe konuşanın ağzı "fe, le, me" demeye alışkın olduğu için ilk günlerde "efe, ele, eme" demek bilinçli bir dikkat ister.

Asıl tuzak, aynı adı taşıyan harflerin farklı okunmasıdır. Türkçede "ce" harfi [c] sesini, yani "cam"daki sesi verir; İspanyolcada "ce" adlı harf "e, i" önünde [s], diğer seslilerin önünde [k] okunur. Türkçedeki "j" "jale"deki sestir; İspanyolcadaki "jota" gırtlaktan gelen sert bir [h] sesidir. Harfin adını bilmek, sesini bildiğin anlamına gelmez ve bu farkları A1.3 ile A1.5'te tek tek çalışacağız.

Örnekler

Bu cümlelerle adını sorabilir, heceletebilir ve bir harfi doğrulayabilirsin.

"Deletrear" kelimesinin içinde "letra" (harf) saklıdır: kelime tam olarak "harf harf söylemek" demektir. Türkçedeki "hecelemek" aslında heceleri ayırmak anlamına gelir, ama gündelik dilde iki iş için de aynı kelimeyi kullanırız.

Örnek diyalog

Burak Yılmaz, Mexico City'de bir otelin resepsiyonunda. Görevli Laura rezervasyonu arıyor.

Burak, "ı" harfi İspanyolcada olmadığı için onu "i" diye heceliyor; pasaportundaki makine okunur satırda da adı böyle yazılıdır. "Be larga" demesi ise Meksika'da "b" ile "v"yi ayırmanın doğal yoludur. İspanya'da aynı cümleyi "con be" diye kurardı.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Cevap adına göre değişir. Örneğin "Özge Şahin": o, zeta, ge, e / ese, a, hache, i, ene. "ö" için "o", "ş" için "s" yazılır; İspanyolca formlarda Türkçeye özgü harfler en yakın harfle karşılanır.
2. h: hache [A-çe], j: jota [HO-ta], ñ: eñe [E-nye], q: cu [ku].
3. Madrid'de "uve". Meksika'da "ve", çoğunlukla "ve chica" ya da "ve corta" diye duyarsın; "uve" de anlaşılır.
4. Çünkü her biri iki harften oluşup tek bir sesi gösteren bir ikili harftir (dígrafo). 2010 yazım kılavuzu onları alfabeden çıkardı; yazıda kullanılmaya devam ederler.

Özet kartı

1. İspanyol alfabesi 27 harftir: Latin alfabesinin 26 harfi ve "ñ".
2. "ch" ve "ll" harf değil, ikili harftir (dígrafo); sözlükte "c" ve "l" içinde sıralanır. Öteki ikili harfler: gu, qu, rr.
3. Dikkat edilecek adlar: h "hache", j "jota", g "ge" [he], q "cu", v "uve", w "uve doble", y "ye", z "zeta".
4. "v" Amerika'da çoğunlukla "ve chica/corta", "b" ise "be larga/alta" diye ayrılır; "y" harfine "i griega" da denir.
5. Türkçedeki ç, ğ, ı, ö, ş, ü İspanyolcada yoktur; İspanyolcadaki ñ, q, w, x Türkçede yoktur.
6. Harf adları dişildir: la a, la eñe. Hecelemek "deletrear"dır; benzer harfleri "be de Barcelona" gibi kelimelerle ayır.

Sonraki derse köprü

Harflerin adlarını öğrendin ama tabloda en sade görünen beş harfi, a, e, i, o ve u'yu, neredeyse hiç konuşmadık. Sıradaki derste onlara döneceğiz: İspanyolcada bir sesli harfin neden hiçbir kelimede sesini değiştirmediğini, vurgusuz hecede bile neden silikleşmediğini ve "bueno", "bien" gibi kelimelerde iki sesli yan yana geldiğinde nasıl tek hecede kaynaştığını göreceksin.