Say, tell, speak, talk

Merak sorusu

Salı akşamı dükkânın telefonu çalıyor. Hattın öbür ucunda bir otelin resepsiyonisti var ve İngilizce konuşuyor: "Hello, can I speak to the owner? We'd like to talk about an order for fifty boxes." Ali Usta "Yes, I am the owner" diyor, ama kafası karışık: "speak" ve "talk" ikisi de "konuşmak" değil mi?

Telefonu kapattıktan sonra torununa dönüyor. Türkçede bir tek "konuşmak" fiili ve bir tek "söylemek" fiili var. İngilizcede ise "say", "tell", "speak" ve "talk" diye dört fiil karşısına çıkıyor. Bu dört fiili birbirinden nasıl ayıracak?

Anlatım

Dört fiil, iki çift

Sıklık listesinde "say" "sey" otuzuncu, "tell" "tel" yüz üçüncü, "talk" "tok" yüz otuz yedinci, "speak" "spiik" ise iki yüz seksen dördüncü sıradadır. Dört fiili ayırmanın kolay yolu, onları iki çift olarak düşünmektir. "Say" ve "tell", söylenen sözlerle ilgilidir; Türkçede çoğu zaman "söylemek" ya da "anlatmak" diye çevrilir. "Speak" ve "talk" ise konuşma eylemiyle ilgilidir; Türkçede "konuşmak" diye çevrilir.

Say ve tell: kısa bir hatırlatma

"Say" ile "tell" arasındaki farkı seviye derslerinde ayrıntılı görmüştük: "say" söylenen söze, "tell" dinleyen kişiye odaklanır. "Tell" fiilinin arkasından neredeyse her zaman bir kişi gelir: "Tell him thank you." "Say" fiilinde kişi gerekirse "to" ile eklenir: "Say thank you to him." Bu derste bu ikiliye yalnızca dükkânda sık duyulan kalıplarla bakıyoruz: "say hello" "sey helou", merhaba demek; "say sorry", özür dilemek; "tell the truth", doğruyu söylemek; "tell a story", bir hikâye anlatmak.

Speak: dil ve resmî konuşma

"Speak" fiili iki durumda özellikle sık kullanılır. Birincisi bir dili konuşmaktır: "Do you speak English?" "du yu spiik ingliş", "I speak a little English". Bir dil için "talk" kullanılmaz; "Do you talk English?" yanlıştır. İkincisi resmî ya da tek yönlü konuşmadır: telefonda birini istemek, "Can I speak to the owner?"; bir kalabalığa konuşmak, "The mayor spoke at the festival."

"Speak" fiili, konuşmanın biçimini anlatan sözcüklerle de sık gelir: "speak slowly", yavaş konuşmak; "speak louder", daha yüksek sesle konuşmak. Ali Usta bir turisti anlamadığında bu kalıp işine yarar.

Talk: karşılıklı sohbet

"Talk" ise genellikle iki ya da daha fazla kişi arasındaki karşılıklı, daha gündelik bir konuşmayı anlatır. Kiminle konuşulduğu "to" ya da "with" ile, ne hakkında konuşulduğu "about" ile söylenir: "talk to the hotel", otelle konuşmak; "talk about the order", sipariş hakkında konuşmak. "Let's talk" "lets tok", konuşalım, bir sohbete ya da bir görüşmeye davettir.

Resepsiyonistin cümlesinde iki fiil birden vardı. İkisi de yerindeydi: "Can I speak to the owner?" telefonda resmî bir istekti; "We'd like to talk about an order" ise sipariş hakkında karşılıklı bir görüşme önerisiydi.

Türkçe köprüsü

Türkçede "konuşmak" hem bir dili konuşmayı, hem bir sohbeti, hem de resmî bir konuşmayı karşılar: "İngilizce konuşuyorum", "Arkadaşımla konuştum", "Belediye başkanı konuştu". İngilizcede bu alan "speak" ve "talk" arasında bölünür; dil ve resmî konuşma çoğu zaman "speak", gündelik sohbet çoğu zaman "talk" alır. Ama bu bir kesin çizgi değil, bir eğilimdir; "talk to someone" ile "speak to someone" birçok durumda ikisi de kullanılır, "speak" biraz daha resmî duyulur.

"Söylemek" ile "say" ve "tell" arasında da benzer bir bölünme vardır. Türkçede "Ona söyle" denir ve kişi "-a" ekiyle gelir; İngilizcede aynı anlam "Tell him" ile kurulur, kişi doğrudan fiilin arkasına gelir. "Say him" demek yanlıştır.

Gerçek hayattan örnekler

Ertesi gün otelin resepsiyonisti yeniden arıyor. Ali Usta bu kez hazırlıklı: "Hello, this is Ali. Yes, let's talk about the order." Resepsiyonist hızlı konuşunca Ali Usta kibarca araya giriyor: "Sorry, could you speak a bit slower, please?" Resepsiyonist gülerek yavaşlıyor.

Görüşme bitince Ali Usta torununa bir mesaj yazdırıyor: "Tell the hotel the boxes will be ready on Friday." Torunu ona bir soru soruyor: "Say mı, tell mi?" Ali Usta düşünüp cevap veriyor: "Tell, çünkü arkasında otel var." Torunu başparmağını kaldırıyor.

Sık yapılan hata

Telefonda bir yetkiliyi isterken "Can I talk the owner?" cümlesi de sık duyulur. Oysa kişi her zaman "to" ile eklenir: "Can I speak to the owner?" Bu küçük edat atlandığında cümle anlaşılır, ama kulağa kırık gelir.

Mini alıştırma

1. NGSL'de say, tell, talk ve speak kaçıncı sıradadır?
2. Bir dili konuşmak için hangi fiil kullanılır?
3. "Tell" ile "say" fiilinde kişi nasıl eklenir?
4. "Sipariş hakkında konuşalım" İngilizcede nasıl söylenir?
5. "Can I speak to the owner?" sorusunda neden "speak" kullanılmıştır?

Cevaplar

1. Say otuzuncu, tell yüz üçüncü, talk yüz otuz yedinci, speak iki yüz seksen dördüncü sırada.
2. Speak: Do you speak English?
3. Tell fiilinde kişi doğrudan gelir: tell him; say fiilinde to ile eklenir: say thank you to him.
4. Let's talk about the order.
5. Telefonda resmî bir istek olduğu için; speak biraz daha resmî duyulur.

Sesli tekrar görevi

Ardından bir mesaj bırak ve iki fiili ayır. "Please tell her I called." cümlesinde kişi fiilin hemen arkasında, "Please say hello to her from me." cümlesinde ise to ile geliyor. En sonda kendi dillerini anlat: "I speak Turkish and a little English."

Özet kartı

1. Say otuzuncu, tell yüz üçüncü, talk yüz otuz yedinci, speak iki yüz seksen dördüncü sırada.
2. İki çift: say ve tell söylenen sözler, speak ve talk konuşma eylemi.
3. Tell + kişi: Tell him thank you; say + söz, kişi to ile: Say thank you to him.
4. Speak: diller ve resmî konuşma: Do you speak English?, Can I speak to the owner?, speak slowly.
5. Talk: karşılıklı sohbet: talk to, talk with, talk about, Let's talk.
6. Bir dil için talk kullanılmaz; kişiden önce to unutulmaz.

Sonraki derse köprü

Sipariş görüşmesinde resepsiyonist bir soru daha soruyor: "Do you know a good restaurant near your shop? We want to see the old town too." Ali Usta düşünüyor: "I think…", ama "know", "think", "see", "look" ve "want" fiillerinin her biri ona biraz farklı geliyor. Sıradaki derste bu zihin ve algı fiillerini birbirinden ayırıyoruz.