Get: tek fiil, on anlam

Merak sorusu

Bir cumartesi öğleden sonra dükkân kalabalık. Bir turist "Can you get me a box?" diyor; bir başkası "It's getting hot in here" diye gülüyor; kapıdan giren bir kadın "How do I get to the castle?" diye soruyor. Bir çocuk ise annesine "I get it!" diye bağırıyor ve elindeki baklavayı gösteriyor.

Ali Usta dört cümlede de aynı fiili duyuyor: "get" "get". Ama her seferinde anlamı başka: biri bir şey istiyor, biri havadan yakınıyor, biri yol soruyor, biri bir şeyi anlamış. Sözlükte "get" sözcüğünün karşısında uzun bir anlam listesi var. Bu listeyi ezberlemeden, duyduğun anda doğru anlamı nasıl bulursun?

Anlatım

Listenin işçisi

"Get", sıklık listesinde 43. sıradadır ve gündelik İngilizcenin en çok çalışan fiillerinden biridir. Bu kadar sık kullanılmasının nedeni, birçok başka fiilin yerine geçebilmesidir: almak, olmak, varmak, getirmek, anlamak. Seviye derslerinde "get" fiilinin beş temel anlamını görmüştük. Bu derste o anlamları ezberlemek yerine, onları cümlenin içinde nasıl tanıyacağını çalışıyoruz.

Anlamı arkasındaki sözcük söyler

"Get" fiilinin anlamını çoğu zaman kendisi değil, hemen arkasından gelen sözcük belirler. Bu yüzden anlamı bulmanın en kolay yolu tek bir soru sormaktır: "get" sözcüğünden sonra ne geliyor?

Arkasından bir nesne, yani bir isim gelirse, "get" çoğu zaman almak, edinmek ya da getirmek demektir: "get a box" "get ı boks", bir kutu almak; "get a taxi", taksi tutmak. Arkasından bir sıfat gelirse, bir değişimi, bir hâle gelmeyi anlatır: "get hot", ısınmak; "get tired" "get tayırd", yorulmak. Arkasından bir yer ya da "to" gelirse, varmak demektir: "get home", eve varmak; "get to the castle", kaleye varmak.

Kim için, kimin elinden

"Get" fiilinin arkasından iki şey gelebilir: bir kişi ve bir nesne. Bu durumda anlam çoğu zaman "birine bir şey getirmek ya da almak"tır. "Can you get me a box?" sorusu, "Bana bir kutu getirir misiniz?" demektir. Turistin sorusu bu kalıptadır.

Bir şeyi bir hâle getirmek

Bir başka sık kalıpta "get" fiilinin arkasından önce bir nesne, sonra bir sıfat gelir. Bu kalıp, bir şeyi bir hâle getirmeyi anlatır: "get the tray ready", tepsiyi hazırlamak; "get the shop clean", dükkânı temizlemek. Ali Usta sabahları çırağına bu kalıpla seslenebilir.

Get ile sonuç: evlenmek, giyinmek

"Get" fiilinin arkasından fiilin üçüncü biçimi gelirse, bir sonuca, bir duruma geçişi anlatır: "get married", evlenmek; "get dressed", giyinmek; "get lost", kaybolmak. Bu kalıplar gündelik konuşmada çok sık duyulur ve Türkçede çoğu zaman tek bir fiille karşılanır.

Konuşmada get, yazıda başka fiiller

"Get" gündelik konuşmanın fiilidir. Resmî bir yazıda, örneğin bir e-postada ya da bir raporda, onun yerine daha kesin fiiller tercih edilir: "get" yerine "receive", "obtain", "become", "arrive" ya da "understand". "I got your email" konuşmada doğaldır; resmî bir yazıda "I received your email" daha uygun durur. Ali Usta için bu fark şimdilik küçüktür, ama bir gün bir turizm şirketine e-posta yazarsa işine yarayacak.

Türkçe köprüsü

Türkçede "get" fiilinin tek bir karşılığı yoktur; her anlamı için ayrı bir fiil kullanılır: almak, olmak, varmak, getirmek, anlamak. Bu yüzden Türkçe konuşanlar bir İngilizce cümlede "get" duyduklarında önce ilk öğrendikleri anlamı, çoğu zaman "almak"ı, düşünürler. "It's getting hot" cümlesini "sıcak alıyor" diye anlamaya çalışmak, cümleyi çözülmez kılar.

Türkçede bir sıfattan fiil yapan "-laş", "-leş" ve "-al", "-el" ekleri, "get" ile kurulan bir yapının akrabasıdır: "ısınmak", "soğumak", "kararmak", "yaşlanmak". İngilizcede bu fiillerin birçoğu "get" ve bir sıfatla kurulur: "get hot", "get cold", "get dark", "get old". Türkçede bir sıfatın fiile dönüştüğünü gördüğün yerde, İngilizcede "get" ile bir sıfat arayabilirsin.

Gerçek hayattan örnekler

Ali Usta torunuyla bir oyun oynuyor. Torun "get" ile bir cümle söylüyor, Ali Usta ise arkasından gelen sözcüğe bakıp anlamı tahmin ediyor. "Get a coffee": arkasında bir isim var, almak. "Get cold": arkasında bir sıfat var, soğumak. "Get to the bus station": arkasında "to" var, varmak. Ali Usta beş cümlenin beşini de doğru tahmin ediyor.

O akşam dükkânı kapatırken çırağına İngilizce bir cümle söylüyor, sırf denemek için: "Get the shop clean, and then you can go home." Çırak gülerek cevap veriyor: "Got it, Usta!" Ali Usta da gülüyor; artık bu kısa cevabın da "anladım" demek olduğunu biliyor.

Sık yapılan hata

Resmî bir yazıda her şeyi "get" ile anlatmak da sık görülür. Konuşmada doğal olan "I got your email", bir iş e-postasında "I received your email" olarak daha uygun durur.

Mini alıştırma

1. NGSL'de get kaçıncı sıradadır?
2. Get fiilinin anlamını bulmak için hangi soruyu sormak işe yarar?
3. "It's getting dark" cümlesinde get ne anlama gelir ve neden?
4. "Can you get me a box?" sorusu ne ister?
5. Resmî bir e-postada "I got your email" yerine ne yazılabilir?

Cevaplar

1. 43. sırada.
2. Get sözcüğünden sonra ne geliyor?
3. Kararmak; arkasından bir sıfat, dark, geliyor ve bir hâle gelmeyi anlatıyor.
4. Birinin kendisine bir kutu getirmesini.
5. I received your email.

Sesli tekrar görevi

Ardından her gruptan birer cümleyi sesli dene; cümleyi söylerken get sözcüğünden sonra gelen sözcüğe hafifçe vurgu yap. En sonda bir arkadaşının sana söylediği bir şeyi anladığını kısa bir cevapla göster: "Got it!" "got it".

Özet kartı

1. Get NGSL'de 43. sıradadır ve birçok fiilin yerine geçer.
2. Anlamı arkasındaki sözcük söyler: get sözcüğünden sonra ne geliyor?
3. İsim gelirse almak ya da getirmek; sıfat gelirse bir hâle gelmek; yer ya da to gelirse varmak.
4. Kişi ve nesne gelirse birine bir şey getirmek: Can you get me a box?
5. Nesne ve sıfat gelirse bir şeyi bir hâle getirmek: get the trays ready; üçüncü biçimle sonuç: get married.
6. Konuşmada get, resmî yazıda receive, become, arrive, understand.

Sonraki derse köprü

Torunu Ali Usta'ya iki fiil daha gösteriyor: "make" ve "do". İkisi de Türkçede "yapmak" diye çevriliyor; ama İngilizler "make baklava" diyor, "do baklava" değil, "do the cleaning" diyor, "make the cleaning" değil. Bu iki fiilin farkı sıradaki dersin konusu.