En sık kelimeler neden çoğunlukla küçük kelimeler

Merak sorusu

Ali Usta torununun bulduğu sıklık listesini dükkânın tezgâhına koyuyor ve ilk sayfaya bakıyor. En üstte "the", ardından "be", "and", "of", "to", "a", "in". Ali Usta gözlüğünü düzeltiyor ve aşağıya iniyor; anlamlı bir sözcük arıyor, bir nesne, bir yer, bir şey. "Baklava" yok, "money" yok, "tourist" yok.

Torununa soruyor: "Bu liste bozuk mu? En çok kullanılan sözcük nasıl 'the' olur? Bunun Türkçesi bile yok." En sık sözcükler neden bu küçük, anlamsız görünen sözcükler ve onları öğrenmek neden bu kadar önemli?

Anlatım

Listenin tepesi

Bir önceki derste gördüğümüz New General Service List, her sözcüğün sırasını da verir. Listenin ilk sekiz sözcüğü şunlardır: "the" "dı", "be" "bii", "and" "end", "of" "ov", "to" "tu", "a" "ı", "in" "in" ve "have" "hev". Ardından "it", "you", "he", "for", "they", "not" gelir. Listede ilk açık isim, 49. sıradaki "time" "taym", yani zamandır. "People" "piipıl" 57. sırada, "money" "mani" ise 201. sıradadır.

İki tür sözcük

Bu sonuç bir hata değildir; dillerin genel bir özelliğidir. Sözcükler kabaca iki gruba ayrılabilir. İçerik sözcükleri bir şeyi anlatır: "baklava", "money", "sweet" "suiit", "buy" "bay". İşlev sözcükleri ise cümleyi bir arada tutar: "the", "of", "to", "and", "in". İçerik sözcükleri binlercedir ve her biri belirli bir konuda geçer. İşlev sözcükleri az sayıdadır, ama konusu ne olursa olsun hemen her cümlede yer alır.

Ali Usta'nın dükkânında söylenen bir cümleye bakalım.

Bu cümlede on dört sözcük var. "The" üç kez, "is" iki kez geçiyor; "in", "this", "and", "on" da birer kez. İçerik sözcükleri ise yalnızca beş: "baklava", "box" "boks", "fresh" "freş", "price" "prays", "label" "leybıl". İşlev sözcükleri olmadan cümle bir sözcük yığınına döner: "baklava box fresh price label".

Neden Türkçede yokmuş gibi görünürler?

Ali Usta'nın sorusu yerindedir: "the" sözcüğünün Türkçede tek bir karşılığı yoktur. Bunun nedeni, Türkçenin aynı işi çoğu zaman ayrı bir sözcükle değil, bir ekle yapmasıdır. İngilizcede "of" ile kurulan ilişki Türkçede "-in" ekiyle, "to" ile kurulan "-e" ekiyle, "in" ile kurulan "-de" ekiyle kurulur.

Türkçede "kutunun" tek bir sözcüktür; İngilizcede aynı anlam üç sözcükle verilir: "of the box". Bu yüzden İngilizce bir metinde küçük sözcükler bu kadar sık görünür: Türkçenin eklere yüklediği işi İngilizce ayrı sözcüklere verir.

Sık ama zor

İşlev sözcükleri sık görülür, ama öğrenmesi her zaman kolay değildir. Bir sözlükte "of" ya da "the" sözcüğünün karşılığına bakmak çoğu zaman yardımcı olmaz, çünkü anlamları cümlenin içinde ortaya çıkar. Bu sözcükler tek tek ezberlenmek yerine kısa öbekler içinde öğrenilir: "a box of baklava" "ı boks ov baklava", "in the shop" "in dı şop", "on the label" "on dı leybıl". Parkurun ilerleyen derslerinde bağlaçlara ve edatlara ayrıca bakacağız.

Listenin geri kalanı

İşlev sözcükleri listenin tepesini doldurur, ama listenin büyük kısmı içerik sözcüklerinden oluşur. Ali Usta için önemli birkaç sözcüğün sırası şöyle: "price" 296., "shop" "şop" 437., "box" 861., "fresh" 1.309., "tourist" "turist" 1.486., "sweet" 1.781. "Baklava", "pistachio" ve "walnut" ise listede hiç yok; bu sözcükleri Ali Usta kendi listesine ekleyecek.

Türkçe köprüsü

Türkçede "kutudaki baklava" tek bir ek dizisiyle kurulur; İngilizcede "the baklava in the box" dört ayrı sözcük ister. Bu fark, Türkçe konuşanların İngilizce cümle kurarken "the", "of" ve "in" sözcüklerini atlamalarının ana nedenidir. "Price box ten euros" diye konuşan biri çoğu zaman anlaşılır, ama İngilizce kulağa kırık gelir.

Ters yönde de bir kolaylık var: Türkçe konuşanlar zaten bu ilişkileri her gün kuruyor, yalnızca eklerle. İngilizcedeki küçük sözcükleri, Türkçede bildiğin eklerin ayrı yazılmış biçimleri gibi düşünmek, onları öğrenmeyi kolaylaştırır: "-in" için "of", "-e" için "to", "-de" için "in" ya da "at".

Gerçek hayattan örnekler

Ali Usta torunuyla birlikte bir oyun kuruyor. Bir turistin dükkânda söylediği bir cümleyi bir kâğıda yazıyorlar ve küçük sözcüklerin altını kırmızıyla, içerik sözcüklerinin altını maviyle çiziyorlar. Kırmızı çizgiler mavilerden fazla çıkıyor.

Sonra Ali Usta kendi cümlesini kuruyor ve küçük sözcükleri atlamamaya dikkat ediyor: "This is a box of baklava with pistachio." Torunu alkışlıyor. Ertesi sabah kapıdan giren bir çift "How much is a box of baklava?" sorusunu soruyor; Ali Usta bu kez cümlenin her parçasını tanıyor, özellikle de daha önce hiç dikkat etmediği "of" sözcüğünü.

Sık yapılan hata

Bir başka tuzak, "the" ve "of" gibi sözcüklerin karşılığını sözlükte arayıp tek bir Türkçe sözcükle ezberlemeye çalışmaktır. Bu sözcükler kısa öbeklerin içinde öğrenilir.

Mini alıştırma

1. NGSL'de ilk sırada hangi sözcük vardır?
2. Listede ilk açık isim hangisidir ve kaçıncı sıradadır?
3. İçerik sözcükleri ile işlev sözcükleri arasındaki fark nedir?
4. "Kutunun fiyatı" İngilizcede neden üç ayrı sözcükle söylenir?
5. İşlev sözcükleri nasıl öğrenilir?

Cevaplar

1. The.
2. Time; 49. sırada.
3. İçerik sözcükleri bir şeyi anlatır ve binlercedir; işlev sözcükleri cümleyi bir arada tutar, azdır ama hemen her cümlede geçer.
4. Türkçenin "-in" ekiyle yaptığı işi İngilizce ayrı bir sözcükle, "of" ile yapar: the price of the box.
5. Tek tek ezberlenmek yerine kısa öbekler içinde: a box of baklava, in the shop.

Sesli tekrar görevi

Ardından bir cümle kur ve küçük sözcükleri atlamadan söyle: "The price of the box is…". Son olarak kendi işinden ya da evinden bir eşyayı aynı kalıpla anlat: "The… of the… is…".

Özet kartı

1. Sıklık listesinin tepesinde küçük sözcükler vardır: the, be, and, of, to, a, in, have.
2. NGSL'de ilk açık isim 49. sıradaki time; money 201. sırada.
3. İçerik sözcükleri bir şeyi anlatır; işlev sözcükleri cümleyi bir arada tutar.
4. Türkçe eklerle yaptığı işi İngilizce ayrı sözcüklerle yapar: kutunun → of the box.
5. İşlev sözcükleri öbeklerle öğrenilir: a box of, in the, on the.
6. Küçük sözcükleri atlamak cümleyi kırar: The price of the box is…

Sonraki derse köprü

Listenin ikinci sırasında Ali Usta'nın dikkatini bir sözcük çekiyor: "be". Torunu ona bu sözcüğün "is", "are", "was" ve "were" biçimlerinin hepsini kapsadığını söylüyor. Hemen arkasından "have" ve biraz aşağıda "do" geliyor. Bu üç fiilin bir cümlede hem yardımcı fiil hem de asıl fiil olabilmesi sıradaki dersin konusu.