En sık edatlar: in, on, at, for, with

Merak sorusu

Tahtanın son satırına dükkânın yeri yazılacak. Emir tebeşiri Ali Usta'ya uzatıyor ve bu kez onun yazmasını istiyor. Ali Usta ilk denemede "We are at old bazaar, in corner, on number 12" yazıyor, sonra duruyor: bu küçük sözcükler doğru yerde mi?

O gün bir müşteri telefonla sipariş veriyor: "A box of baklava for my mother, with extra pistachio, to the hotel at seven." Ali Usta her sözcüğü anlıyor, ama kendisi bu cümleyi kurmaya kalksa "of", "for", "with", "to" ve "at" sözcüklerinden hangisinin nereye gideceğini bilemeyecek. Listenin en tepesinde duran bu küçük sözcükler nasıl öğrenilir?

Anlatım

Listenin tepesindeki edatlar

Sıklık listesinin en üst otuz sözcüğünün dokuzu edattır: "of" "ov" dördüncü, "to" "tu" beşinci, "in" "in" yedinci, "for" "for" on ikinci, "on" "on" on yedinci, "with" "vid" on sekizinci, "at" "et" yirmi üçüncü, "from" "from" yirmi altıncı, "by" "bay" ise yirmi yedinci sıradadır. Bu kadar sık olmalarının nedeni, bir önceki derslerde gördüğümüz gibi, Türkçenin eklerle yaptığı işi İngilizcenin ayrı sözcüklerle yapmasıdır.

"In", "on" ve "at" sözcüklerinin zaman ve yer anlatırken nasıl kullanıldığını seviye derslerinde görmüştük: "in the morning", "on Monday", "at five"; "in the box", "on the table", "next to the shop". Bu derste listenin üst sıralarındaki öbür edatlara, özellikle "for", "with", "of", "to" ve "from" sözcüklerine bakıyoruz.

Türkçe ekin İngilizce karşılığı

Bu edatların çoğunu bir Türkçe ekle eşleştirmek, öğrenmeyi kolaylaştırır. "-e" yönelme eki çoğu zaman "to" ile karşılanır: "otele" → "to the hotel". "-den" çıkma eki "from" ile: "Avustralya'dan" → "from Australia". "-le" ya da "ile" çoğu zaman "with" ile: "fıstıkla" → "with pistachio". "-in" ilgi eki bazen "of" ile: "kutunun kapağı" → "the lid of the box". "için" ise "for" ile: "annem için" → "for my mother". Bu eşleşmeler her durumda tutmaz, ama başlangıç için güvenilir bir haritadır.

For: kim için, ne için, ne kadar

"For" bir şeyin kimin için ya da ne için olduğunu anlatır: "for my mother", "for the hotel", "for a gift". Kaç kişilik olduğunu da söyler: "a table for two", iki kişilik bir masa; "a box for six people", altı kişilik bir kutu. Bir sürenin ne kadar olduğunu anlatmak için de kullanılır: "for an hour", bir saat boyunca.

With ve without: birlikte ve olmadan

"With" bir şeyin bir başka şeyle birlikte olduğunu anlatır. Dükkânda çoğu zaman bir içeriği söyler: "baklava with pistachio", fıstıklı baklava; "tea with sugar", şekerli çay. Karşıtı "without" "vidaut" sözcüğüdür: "tea without sugar", şekersiz çay. Türkçedeki "-lı" ve "-sız" eklerinin karşılığı çoğu zaman bu iki sözcüktür.

Of, to, from

"Of" bir miktarı ya da bir parçayı anlatır: "a box of baklava", "a kilo of pistachio", "a cup of tea". "To" bir yönü ya da varılacak yeri: "to the hotel", "to the castle". "From" bir başlangıcı ya da bir kaynağı: "from Australia", "from nine to seven", dokuzdan yediye. Ali Usta'nın açılış saatleri bu iki edatla tek bir kısa kalıpta söylenir.

Edatı sözcüğüyle öğren

Edatların en zor yanı, bir anlamdan çok bir alışkanlığa bağlı olmalarıdır: "at the bazaar" ama "in the old town"; "listen to music" ama "look at the map". Bu yüzden edatı tek başına değil, birlikte geldiği sözcükle öğrenmek en güvenli yoldur. Defterde "bazaar" sözcüğünün yanına "at the bazaar", "wait" sözcüğünün yanına "wait for" yazmak, edatı doğru yerde hatırlamayı sağlar.

Türkçe köprüsü

Türkçede bir sözcüğe eklenen hâl eki, İngilizcede sözcüğün önüne gelen ayrı bir edat olur. "Pazarda" tek bir sözcüktür; İngilizcede "at the bazaar" üç sözcüktür ve edat, isimden önce gelir. Türkçe konuşanlar bu yüzden İngilizce cümle kurarken edatı sık sık atlar ya da yanlış yere koyar: "We are bazaar" ya da "bazaar at".

Bir başka tuzak, Türkçede ek almayan yerlerde İngilizcede edat gerekmesidir. Türkçede "Annemi bekliyorum" denir, "-i" eki yeterlidir; İngilizcede "I'm waiting for my mother" denir ve "for" atlanamaz. Tersine, Türkçede ek alan bazı yerlerde İngilizcede edat yoktur: "eve gitmek" → "go home", "to" yok.

Gerçek hayattan örnekler

Ali Usta tahtadaki satırı Emir'le birlikte yeniden yazıyor: "Find us at number 12, just inside the bazaar gate, next to the jeweller." Sonra açılış saatlerini ekliyor: "Open from nine to seven." Emir başparmağını kaldırıyor.

Akşamüstü telefondaki müşterinin siparişi hazır. Ali Usta kutuyu paketlerken siparişi sesli tekrar ediyor: "A box of baklava, with extra pistachio, for your mother, to the hotel at seven." Teslimatı yapacak çırağına da Türkçe açıklıyor: "Otele, yedide, müşterinin annesi için." Defterine bu kez edatları ayrı ayrı değil, kalıplar hâlinde yazıyor: "a box of", "with pistachio", "for my mother", "from nine to seven".

Sık yapılan hata

Edatları tek tek ezberlemek de sık görülür. "At" sözcüğünü bir anlamla ezberlemek yerine "at the bazaar", "at seven", "at number 12" gibi kalıplarla öğrenmek daha kalıcıdır.

Mini alıştırma

1. NGSL'nin en üst otuz sözcüğünden kaçı edattır?
2. Türkçedeki "-e", "-den" ve "-le" ekleri İngilizcede çoğu zaman hangi edatlarla karşılanır?
3. "Altı kişilik bir kutu" İngilizcede nasıl söylenir?
4. "Şekersiz çay" İngilizcede nasıl söylenir?
5. "Dokuzdan yediye açığız" İngilizcede nasıl söylenir?

Cevaplar

1. Dokuzu.
2. To, from ve with.
3. A box for six people.
4. Tea without sugar.
5. We're open from nine to seven.

Sesli tekrar görevi

Ardından kendi işyerinin ya da evinin yerini ve saatlerini söyle: "We're in…, at…, next to…" ve "We're open from… to…". En sonda iki içeceği "with" ve "without" ile sipariş et: "One coffee with milk and one without, please."

Özet kartı

1. NGSL'nin en üst otuz sözcüğünün dokuzu edattır: of, to, in, for, on, with, at, from, by.
2. Türkçe ek, İngilizce edat: -e to, -den from, -le with, -in bazen of, için for.
3. For: kim için, kaç kişilik, ne kadar süre; a table for two, for an hour.
4. With ve without: -lı ve -sız; tea with sugar, tea without sugar.
5. Of miktar ve parça, to yön, from başlangıç: a box of, to the hotel, from nine to seven.
6. Edatı sözcüğüyle öğren: at the bazaar, wait for, listen to.

Sonraki derse köprü

Ali Usta artık tek tek sözcükleri değil, kalıpları defterine yazıyor: "a box of", "for my mother", "from nine to seven". Emir ona bunun İngilizceyi öğrenmenin en akıllı yollarından biri olduğunu söylüyor: sözcükler tek başına gezmez, hep belirli arkadaşlarıyla birlikte gelir. Sıradaki derste bu yol açılıyor: birlikte gelen sözcükler, yani öbekler.