En sık isimler: time, people, way, thing

Merak sorusu

Listenin isimler kısmında Ali Usta "baklava", "shop" ya da "tourist" gibi somut sözcükler bekliyordu. Onun yerine en üstte "time" "taym", "people" "piipıl", "way" "vey" ve "thing" "ting" duruyor. Ona bunlar neredeyse anlamsız geliyor: zaman, insanlar, yol, şey. Bir dükkân sahibinin bunlarla ne işi olabilir?

Öğleden sonra bir İngiliz çift dükkâna giriyor. Kadın tezgâhtaki fıstık ezmesini gösterip soruyor: "What's this thing? Is it the same way you make baklava?" Kocası saatine bakıyor: "We don't have much time. Lots of people say this is the best shop in town." Dört sözcüğün dördü de iki cümlenin içinde. Bu genel isimler neden bu kadar sık ve onlarla ne yapılır?

Anlatım

Her yere taşınan isimler

Sıklık listesinde "time" kırk dokuzuncu, "people" elli yedinci, "way" sekseninci, "thing" ise seksen yedinci sıradadır. Sıklıklarının sırrı, belirli bir konuya bağlı olmamalarıdır. "Baklava" yalnızca tatlıdan söz ederken geçer; bu dört genel isim ise yemekten de, işten de, yolculuktan da söz ederken kullanılır. Her konuya taşınabilen bu sözcükler, birçok cümlenin iskeletini kurar.

Time: zaman ve kere

"Time" iki ayrı işte kullanılır. Birincisi zamanın kendisidir ve sayılmaz: "We don't have much time", fazla vaktimiz yok. Saati sormak da bu sözcükle yapılır: "What time is it?" İkincisi ise bir şeyin kaç kez olduğunu anlatır ve sayılır: "three times", üç kere; "the first time", ilk kez. Ali Usta için iki kullanım da gündelik işin parçasıdır.

People: her zaman çoğul

"People" "person" "pörsın" sözcüğünün çoğuludur ve her zaman çoğul bir fiil alır: "People are", "People say". "People is" yanlıştır. Türkçede "insanlar" çoğul olduğu hâlde "Herkes diyor ki" gibi tekil kalıplar da kullanılır; İngilizcede bu anlamı en sık "People say…" kalıbı taşır.

Way: yol ve yöntem

"Way" hem bir yeri, hem bir yöntemi anlatır. Yer olarak: "the way to the bus station", otogara giden yol; "on the way", yolda. Yöntem olarak: "the best way to eat baklava", baklava yemenin en iyi yolu; "the same way", aynı biçimde. Bir de konuşmaya küçük bir ek yapmak için kullanılan kalıp vardır: "by the way" "bay dı vey", aklıma gelmişken.

Thing: adını bilmediğin her şey

"Thing" belki de bir öğrencinin en kullanışlı sözcüğüdür, çünkü adını bilmediğin her nesnenin yerine geçebilir. Ali Usta bir sözcüğü hatırlayamazsa "this thing" ya da "the round thing" diyerek konuşmayı sürdürebilir. Gösterilen bir nesne için "this thing", birkaç şey için "these things" denir.

"Thing" ayrıca bir düşünceyi açmak için de kullanılır: "The thing is…", mesele şu ki. Bir sorunu kibarca anlatmanın kısa bir yoludur: "The thing is, we close at six."

Türkçe köprüsü

Türkçede de "zaman", "insan", "yol" ve "şey" en sık isimler arasındadır ve aynı esnekliği taşır. "Şey" sözcüğü Türkçede de adı unutulan bir nesnenin yerine geçer: "Şu şeyi uzatır mısın?" Bu benzerlik, "thing" sözcüğünü Türkçe konuşanlar için hemen kullanılabilir kılar.

Ama iki fark dikkat ister. "Kere" ve "zaman" Türkçede ayrı sözcüklerdir; İngilizcede ikisi de "time" ile söylenir ve anlam, sözcüğün sayılıp sayılmamasından anlaşılır: "much time" ama "three times". İkinci fark çoğuldadır: Türkçede "insanlar" denir, ama İngilizcede "peoples" denmez; "people" zaten çoğuldur.

Gerçek hayattan örnekler

Ali Usta İngiliz çifte cevap veriyor. Önce fıstık ezmesini anlatıyor; "paste" sözcüğünü hatırlayamayınca "It's the green thing we put in the baklava" diyor ve kadın hemen anlıyor. Sonra kocanın saatine bakıp gülümsüyor: "Don't worry, it takes no time. This is the fastest way."

Çift çıkarken kadın soruyor: "By the way, what's the way to the castle?" Ali Usta kapıdan gösteriyor: "Go straight, it's on the way to the bazaar." Akşam defterine dört sözcüğü yazıyor ve yanına her birinin dükkânda kullandığı bir cümleyi ekliyor. "Thing" sözcüğünün yanına bir de not düşüyor: "Bilmediğim sözcük yerine."

Sık yapılan hata

Bir sözcüğü bilmediğinde konuşmayı durdurmak da sık görülür. "This thing" ya da "the… thing" demek, konuşmayı sürdürmenin en kolay yoludur.

Mini alıştırma

1. Dört genel ismin listedeki sıraları nedir?
2. Bu isimler neden bu kadar sık görülür?
3. "Fazla vaktimiz yok" ve "üç kere" İngilizcede nasıl söylenir?
4. "People" neden "is" ile değil "are" ile kullanılır?
5. Bir nesnenin adını bilmediğinde ne diyebilirsin?

Cevaplar

1. Time kırk dokuzuncu, people elli yedinci, way sekseninci, thing seksen yedinci sırada.
2. Belirli bir konuya bağlı değildirler; her konuya taşınabilirler.
3. We don't have much time ve three times.
4. People, person sözcüğünün çoğuludur ve her zaman çoğul fiil alır.
5. This thing ya da the round thing gibi bir tarifle.

Sesli tekrar görevi

Sonra bir oyun oyna: evinden adını İngilizce bilmediğin üç eşya seç ve her birini "thing" ile tarif et: "the long thing for…", "the small round thing…". Bir eşyayı adını kullanmadan anlatabilmek, konuşmayı sürdürmenin en güçlü araçlarından biridir.

Özet kartı

1. Time kırk dokuzuncu, people elli yedinci, way sekseninci, thing seksen yedinci sırada.
2. Bu isimler genel oldukları için her konuya taşınır ve sık görülür.
3. Time: zaman sayılmaz, much time; kere sayılır, three times; What time is it?
4. People her zaman çoğuldur: People are, People say.
5. Way: yol ve yöntem; the way to…, the best way to…, by the way.
6. Thing: adını bilmediğin şeyin yerine; this thing, the round thing; The thing is…

Sonraki derse köprü

Kadın dükkândan çıkarken bir şey daha söylüyor: "Everything here is so good, and the shop is so different from the new places." "Good", "new" ve "different" sözcükleri listenin en sık sıfatları arasında. En sık sıfatlar ve onları nasıl daha zengin kullanacağın sıradaki dersin konusu.