Akademik paragraf ve tez cümlesi

Merak sorusu

Mert literatür özetinin ikinci bölümünü danışmanına gönderiyor. Bölümdeki her paragraf aynı biçimde başlıyor: "Lindqvist and Moreau measured…", "Park et al. used…", "Okonkwo reported…". Her makaleyi doğru özetlemiş, kaynakları doğru göstermiş, hiçbir cümleyi kopyalamamış.

Danışmanın yorumu yine kısa: "I know what each paper did. I don't know what you think." Mert şaşırıyor. Bu bir literatür özeti değil miydi; makaleleri anlatmak yetmiyor mu? Okurun her paragrafta Mert'in ne düşündüğünü görmesi için paragraf nasıl kurulmalı?

Anlatım

Seviye derslerinden bir adım ileri

Bir paragrafın konu cümlesiyle başladığını Ders EN3.36'da, bir denemenin girişin sonundaki tez cümlesi etrafında kurulduğunu Ders EN4.33'te görmüştük. Araştırma metninde bu iki fikir aynı kalır, ama bir şey değişir: paragrafların malzemesi artık senin deneyimin değil, başkalarının çalışmalarıdır. Bu yüzden asıl tehlike, paragrafın kaynağa teslim olmasıdır.

Kaynakla açılan paragraf, fikirle açılan paragraf

Mert'in paragrafları kaynakla açılıyor: ilk cümlenin öznesi bir yazar, yüklemi o yazarın yaptığı şey. Böyle bir paragraf, okura bir makalenin ne yaptığını söyler ama neden önemli olduğunu söylemez. Paragraflar birbirini izleyen kısa özetlere dönüşür ve bağlantıyı kurmak okura kalır.

Fikirle açılan bir paragrafta ise ilk cümle yazarın kendi iddiasıdır ve kaynaklar o iddiayı desteklemek için çağrılır. Paragrafın konusu bir makale değil, literatür hakkında bir düşüncedir. Kaynaklar yok olmaz; yalnızca öznenin yerinden kanıtın yerine geçer.

Bu cümlede hiçbir yazarın adı yok. Bir iddia var ve paragrafın geri kalanı o iddiayı kanıtlamak zorunda.

İddia, kanıt, yorum

Araştırma metnindeki bir paragraf genellikle üç halkadan oluşur. İlk halka iddiadır: paragrafın ne söylediği. İkinci halka kanıttır: iddiayı destekleyen çalışmalar, veriler, örnekler. Üçüncü halka yorumdur: kanıtın iddia için ne anlama geldiğini açıklayan, yazarın kendi sesiyle kurulan cümleler. Paragraf çoğu zaman kendi çalışmana ya da bölümün ana argümanına bağlanan bir cümleyle biter.

En çok atlanan halka üçüncüsüdür. Kanıtı sıraladıktan sonra hemen yeni paragrafa geçmek, okuru "peki ne olmuş?" sorusuyla bırakır. Yorumu başlatan kalıplar bu boşluğu kapatır: "This inconsistency suggests that…", "Taken together, these findings indicate…", "What these studies share is…", "This matters because…".

Dört cümle dört iş yapıyor: iddia, iki cümlelik kanıt, yorum ve kendi çalışmaya bağlantı. Üç kaynak tek bir düşüncenin hizmetinde.

Tez cümlesi ve amaç cümlesi

Araştırma metninde bütün bölümün ya da makalenin de bir omurgası vardır. Burada iki tür cümle karıştırılır. Amaç cümlesi çalışmanın ne yapacağını söyler: "This thesis investigates heat transfer in narrow microchannels." Tez cümlesi ise ne savunduğunu söyler: "This thesis argues that measurement method explains a substantial part of the disagreement in the microchannel literature." İlki bir konu ilan eder, ikincisi tartışılabilir bir iddia ortaya koyar.

Mühendislik ve fen metinlerinde giriş bölümü çoğu zaman bir amaç cümlesiyle biter ve bu kabul görmüş bir düzendir. Ama literatür özeti ve tartışma bölümü bir iddia ister. Okur her paragrafta o iddianın bir parçasını görebilmelidir; her paragrafın ilk cümlesi bölümün ana iddiasına bir adım ekler.

Türkçe köprüsü

Türkçe yazı geleneğinde ana fikri sona bırakan kompozisyon alışkanlığını Ders EN4.33'te konuşmuştuk. Araştırma metninde bu alışkanlık başka bir biçimde ortaya çıkar: kaynakları kronolojik sırayla, biri ötekinin ardından anlatmak. Türkçe literatür bölümlerinde sık görülen "X, 2015 yılında… Y, 2018 yılında…" düzeni, İngilizce bir okur için bir katalog gibi okunur.

Bir de alçakgönüllülük var. Bir öğrenci için "Ben şunu düşünüyorum" demek, özellikle deneyimli yazarlardan söz ederken, cüretkâr gelebilir. Ama yorum cümlesi bir kişisel görüş değil, kanıttan çıkarılmış bir sonuçtur. "Bence" demeden de kendi sesini kurabilirsin: "These differences suggest…" cümlesinin öznesi sen değilsin, ama cümlenin sahibi sensin.

Gerçek hayattan örnekler

Mert bölümü yeniden düzenliyor. Önce her paragraf için tek satırlık bir iddia yazıyor ve bu satırları alt alta dizerek okuyor: altı satır, bölümün argümanını baştan sona anlatıyor mu? İki satırın aynı şeyi söylediğini görüyor ve iki paragrafı birleştiriyor.

Sonra paragrafları bu iddialarla açıyor ve makaleleri kanıt cümlelerine taşıyor. Her paragrafın sonuna bir yorum cümlesi ekliyor. Danışmanı yeni taslağın kenarına bu kez bir soru yazıyor, bir eleştiri değil: "Good argument. Are you sure about 'substantial'?" Mert gülümsüyor; iddiasının gücünü nasıl ayarlayacağı ayrı bir konu.

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, amaç cümlesini tez cümlesi sanmaktır. "This chapter reviews the literature on microchannels" bir yol haritasıdır; okur hâlâ bölümün ne savunduğunu bilmez.

Mini alıştırma

1. Kaynakla açılan bir paragrafın sorunu nedir?
2. Araştırma paragrafının üç halkası nelerdir?
3. En sık atlanan halka hangisidir ve onu başlatan iki kalıp yaz.
4. "This thesis investigates…" ile "This thesis argues that…" arasındaki fark nedir?
5. Bir bölümün argümanını kontrol etmenin hızlı bir yolu nedir?

Cevaplar

1. Okura makalenin ne yaptığını söyler ama neden önemli olduğunu söylemez; bağlantıyı kurmak okura kalır.
2. İddia, kanıt ve yorum.
3. Yorum; örneğin "This inconsistency suggests that…" ve "Taken together, these findings indicate…".
4. İlki bir amaç cümlesidir ve konu ilan eder; ikincisi bir tez cümlesidir ve tartışılabilir bir iddia ortaya koyar.
5. Her paragrafın iddiasını tek satır yazıp alt alta dizmek ve bu satırların argümanı baştan sona anlatıp anlatmadığına bakmak.

Sesli tekrar görevi

Ardından yorum cümlesini yüksek sesle kur: "Taken together, these findings suggest…" ya da "This matters because…". Son olarak aynı konu için bir amaç cümlesi ve bir tez cümlesi söyle ve ikisinin okura verdiği sözü karşılaştır.

Özet kartı

1. Araştırma paragrafının konusu bir makale değil, literatür hakkında bir düşüncedir.
2. Kaynakla değil, fikirle aç; kaynaklar öznenin yerinden kanıtın yerine geçer.
3. Üç halka: iddia, kanıt, yorum; çoğu zaman kendi çalışmana bir bağlantıyla biter.
4. Yorum kalıpları: This suggests…, Taken together…, What these studies share…, This matters because…
5. Amaç cümlesi konuyu ilan eder; tez cümlesi tartışılabilir bir iddia ortaya koyar.
6. Kontrol: paragraf iddialarını alt alta diz, argüman baştan sona okunabiliyor mu?

Sonraki derse köprü

Danışmanın son sorusu bir sözcüğe takıldı: "substantial". Mert'in verisi bir eğilim gösteriyor, ama bu eğilimin ne kadar güçlü olduğunu söylemek için elinde yeterli kanıt yok. "Suggests", "may", "appears to" gibi sözcüklerin bir iddiayı nasıl ayarladığı, gereğinden güçlü ya da gereğinden zayıf bir cümlenin neye mal olduğu yeni bir sorunun kapısını açıyor: temkinli dil, yani hedging.