Akademik kelime listesi (Academic Word List)

Merak sorusu

Mert ikinci geçişe ayırdığı altı makaleden birini masasına yayıyor ve bu kez elinde üç renkli kalem var. Bilmediği her sözcüğün altını çiziyor ve sayfanın sonunda yirmiden fazla çizgi birikiyor. "Thermal conductivity", "coefficient", "convection" gibi sözcükler var; ama "derive", "framework", "constrain", "approximate" gibi sözcükler de. Hepsini bir deftere yazıp ezberlemeye kalkarsa bu iş hiç bitmeyecek.

Sofie listeye bakıyor ve ilginç bir şey söylüyor: "Half of these you'll see in every paper you ever read. The other half only in heat transfer." Mert'in altını çizdiği sözcükler aynı türden değil. Peki hangisinin hangi gruba ait olduğunu nereden bilecek ve önce hangisine zaman ayıracak?

Anlatım

Seviye dersinden bir adım ileri

Akademik kelime listesini, Averil Coxhead'in 2000'de yayımladığı 570 sözcük ailesini, on alt listeyi ve ilk alt listenin temel sözcüklerini Ders EN5.13'te tanımıştık. Orada listenin içeriğine bakmıştık. Bu derste listenin nasıl kurulduğuna ve bir yüksek lisans öğrencisinin onu okuma listesini yönetmek için nasıl kullanabileceğine bakıyoruz. Listenin nasıl yapıldığını bilmek, neyi vaat ettiğini ve neyi vaat etmediğini anlamanın en kısa yoludur.

Liste nasıl kuruldu

Coxhead yaklaşık 3,5 milyon sözcüklük yazılı bir akademik derlem oluşturdu. Derlem dört fakülte bölümüne ayrıldı: sanat, ticaret, hukuk ve fen. Her bölümde yedi konu alanı vardı; toplam yirmi sekiz alan ve 414 metin. Metinler arasında dergi makaleleri, kitap bölümleri, ders notları ve laboratuvar kılavuzları bulunuyordu.

Bir sözcük ailesinin listeye girmesi için üç koşul arandı. Önce yaygınlık: aile dört fakültenin hepsinde ve yirmi sekiz alanın yarısından fazlasında geçmeliydi. Sonra sıklık: derlemin tamamında yüzden fazla geçmeliydi. Son olarak denge: her fakültede en az on kez görülmeliydi. İngilizcenin en sık iki bin sözcüğü, yani West'in General Service List adlı listesindeki sözcükler, zaten bilindiği varsayılarak dışarıda bırakıldı. Yalnızca birkaç alanda geçen teknik sözcükler de dar kullanımlı oldukları için listeye alınmadı.

Mert'in iki grubu

Bu seçim yöntemi, Mert'in çizdiği sözcükleri ikiye ayırır. "Derive", "assume" ve "variable" ilk alt listede; "framework" ve "constrain" üçüncüde, "approximate" dördüncüde. Mert'in kendi alanından "transfer" ikinci, "channel" yedinci alt listede yer alıyor. Buna karşılık "thermal", "conductivity", "coefficient" ve "convection" listede yok. Bunlar önemsiz oldukları için değil, yalnızca birkaç alanda geçtikleri için dışarıda kaldılar. Sofie'nin dediği tam olarak buydu: bir grup her alanda, öbür grup yalnızca onun alanında karşısına çıkacak.

Bu cümlede "transfer" ve "derived" akademik listeden, "coefficient" ise Mert'in alanına özgü bir terim. Bir okur için iki grup da gerekli, ama öğrenme yolları farklı.

Alt listelerin dili: sıklık ve sayfa

Listenin resmî sayfası her alt listenin derlemin ne kadarını kapsadığını da verir. İlk alt liste derlemdeki sözcüklerin yaklaşık yüzde 3,6'sını kapsar, dokuzuncu alt liste yalnızca yüzde 0,2'sini, otuz ailelik onuncu alt liste ise yüzde 0,1'ini. Sayfa aynı veriyi daha somut bir ölçüyle de anlatır: sayfa başına dört yüz sözcük varsayıldığında, ilk alt listedeki bir sözcükle ortalama dört sayfada bir yeniden karşılaşırsın; onuncu alt listedeki bir sözcükle ise ancak seksen iki sayfada bir.

Bu sayının pratik anlamı büyüktür. İlk alt listenin sözcüklerini okumak kendiliğinden öğretir, çünkü onlar sık sık geri gelir. Son alt listelerin sözcükleri ise iki karşılaşma arasında unutulabilir. Onlar için okumanın yanına bilinçli bir çalışma eklemek gerekir.

"Fluctuate" sekizinci alt listede. Mert onu bu makalede gördü, ama bir sonraki karşılaşma birkaç makale sonra gelebilir.

Kaynağın önerdiği çalışma yolu

Listenin sayfası öğrenme için de somut öneriler sıralar. İlk alt listeden başla, onu biliyorsan sırayla ilerle. Harf sırasıyla çalışma; birbirine benzemeyen ve anlamca ilişkisiz sözcükleri birlikte seç, yoksa birbirine karışırlar. Sözcüğü tanımaktan çok hatırlamaya çalış: bir yüzünde sözcük, öbür yüzünde Türkçe karşılığı olan kartlar bunu zorlar. Tekrarları aralıklı yap: ilk bakıştan birkaç dakika sonra, bir saat kadar sonra, ertesi gün, bir hafta sonra ve birkaç hafta sonra. Okuduğun metinlerde yeni sözcüklerin oranı da yaklaşık yüzde beşi geçmemeli.

Sayfa bir karar kuralı da önerir. Bir metinde bilmediğin bir sözcük gördüğünde önce akademik listeye bak; oradaysa öğren. Değilse en sık iki bin sözcüğün listesine bak. İkisinde de yoksa, ona gerçekten ihtiyacın olup olmadığını dikkatle düşün. Mert için bu son soru çoğu zaman "evet" diye cevaplanacak, çünkü alan terimleri onun işinin kendisi. Ama bu terimleri öğrenmenin en iyi yeri kendi alanının makaleleridir, genel bir liste değil.

Türkçe köprüsü

Türkiye'de birçok öğrenci İngilizce sözcük öğrenmeye kalın bir kelime kitabıyla, harf sırasıyla başlar. Bu alışkanlık akademik listede ters teper: harf sırası "analyse", "approach" ve "assess" gibi baş harfleri aynı sözcükleri yan yana koyar ve listenin kendi sayfası tam bunu yapmamayı öğütler.

Mühendislik ve fen alanlarındaki Türk öğrenciler için bir avantaj da var. Alan terimlerinin çoğu Türkçede zaten bilinir ya da benzer biçimde kullanılır: "konveksiyon", "termal", "katsayı". Bu terimler İngilizcede genellikle hızla oturur. Asıl zorluk, Türkçede "türetmek", "varsaymak", "kısıtlamak" gibi sözcüklerle karşılanan genel akademik eylemlerdedir. Bunlar her makalede vardır ama göze çarpmazlar, çünkü cümlenin konusunu değil iskeletini taşırlar.

Gerçek hayattan örnekler

Mert kalemlerini yeniden düzenliyor. Mavi kalemle akademik listede olan sözcüklerin altını çiziyor, yeşille kendi alanının terimlerini, kırmızıyla ise ikisinde de olmayanları. Bir makalenin sonunda kırmızı çizgi sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Mavi sözcükleri haftada yirmi kartlık bir desteye ekliyor ve kartları tramvayda tekrar ediyor. Yeşil sözcükler için başka bir yol seçiyor: her terimi geçtiği cümleyle birlikte kendi alan sözlüğüne yazıyor, çünkü bu sözcükleri ezberlemesine gerek yok, laboratuvarda her gün kullanacak.

Bir hafta sonra Sofie'yle aynı makaleyi tartışırken "constrain" ve "assumptions" sözcüklerini kendisi kullanıyor. Sofie gülümsüyor: "See? The blue ones travel with you."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, sözcüğü tanıdığını sanıp hatırlamayı hiç denememektir. "Derive" sözcüğünü okurken anlamak kolaydır; kendi cümlende kullanmak ise başka bir beceridir.

Mini alıştırma

1. Akademik listenin derlemi kaç fakülte bölümüne ve kaç konu alanına ayrılmıştı?
2. Bir sözcük ailesinin listeye girmesi için aranan üç koşul neydi?
3. "Coefficient" neden listede yok?
4. Onuncu alt listedeki bir sözcükle ortalama kaç sayfada bir karşılaşırsın ve bunun pratik anlamı ne?
5. Listenin sayfası sözcük seçerken hangi sıralamadan kaçınmayı önerir?

Cevaplar

1. Dört fakülte bölümüne ve yirmi sekiz konu alanına.
2. Yaygınlık, sıklık ve fakülteler arasında denge.
3. Yalnızca birkaç alanda geçtiği için; teknik ve dar kullanımlı sözcükler listeye alınmadı.
4. Yaklaşık seksen iki sayfada bir; bu sözcükler okumayla kendiliğinden öğrenilmez, bilinçli çalışma gerekir.
5. Harf sırasından; benzemeyen ve anlamca ilişkisiz sözcükleri birlikte seçmeyi önerir.

Sesli tekrar görevi

Ertesi gün, sonra bir hafta sonra aynı sözcükleri kartlarına bakmadan hatırlamaya çalış ve cümlelerini yeniden sesli kur. Hatırlamakta zorlandığın sözcükleri bir sonraki tekrarın başına koy.

Özet kartı

1. Derlem: yaklaşık 3,5 milyon sözcük, dört fakülte, yirmi sekiz alan, 414 metin.
2. Seçim: yaygınlık, sıklık ve denge; en sık iki bin sözcük ve dar kullanımlı teknik sözcükler dışarıda.
3. Bir makaledeki bilinmeyen sözcükler iki gruptur: her alanda geçen akademik sözcükler ve alan terimleri.
4. İlk alt liste dört sayfada bir, onuncu seksen iki sayfada bir geri gelir; geç alt listeler bilinçli çalışma ister.
5. Harf sırası yerine benzemeyen sözcükler, tanıma yerine hatırlama, aralıklı tekrar.
6. Alan terimleri kendi makalelerinden, cümleleriyle öğrenilir.

Sonraki derse köprü

Mert artık bir makalenin sözcüklerini tanıyor ve hangi makaleyi ne derinlikte okuyacağını biliyor. Ama danışmanının istediği literatür özeti için okumak yetmiyor: on iki makaleden ne aldığını, kendi sözleriyle ve sonradan bulabileceği biçimde kaydetmesi gerekiyor. Sıradaki derste not almayı ve bir makaleden özet çıkarmayı çalışıyoruz.