Makale baştan sona okunmaz: özet ve sonuçla stratejik okuma

Merak sorusu

Mert'in danışmanı ikinci hafta ona on iki makalelik bir okuma listesi veriyor ve bir ay içinde konunun literatürünü özetlemesini istiyor. Mert ilk makaleyi açıyor ve geçen hafta öğrendiği yapıyı izleyerek dikkatle okumaya başlıyor. İlk makale bütün bir akşamını alıyor; ikincisi de. Bu hızla listenin sonuna bir ayda varamayacağını hesaplıyor.

Laboratuvardaki doktora öğrencisi Sofie onun ekranına bakıp gülüyor: "You're not supposed to read all of them like that. Most of them you only need for ten minutes." Mert şaşırıyor. On dakikada bir makaleden ne öğrenilebilir? Sofie ona bir makaleyi ilk kez açtığında neye baktığını gösteriyor: başlık, özet, giriş, bölüm başlıkları, sonuç. Hepsi bu. Bir makaleyi baştan sona okumadan nasıl anlamak mümkün?

Anlatım

Okumak bir karardır

Bir önceki derste bir makalenin bölümlerini tanımıştık. Bu derste o bilgiyi bir okuma stratejisine dönüştürüyoruz. Bir araştırmacının okuduğu makalelerin hepsi aynı derinlikte okunmaz. Bazıları yalnızca konuyla ilgili olup olmadığını anlamak için açılır, bazıları ana fikri için, pek azı her satırıyla anlaşılmak için. Bu yüzden bir makaleyi açarken ilk soru şudur: bu makaleden ne istiyorum?

Hızlı okuma ve belirli bir bilgiyi tarama tekniklerini, yani skimming ve scanning'i, Ders EN5.18'de görmüştük. Akademik okumada bu teknikler makalenin yapısıyla birleşir ve bir sıraya dönüşür.

Üç geçiş

Bilgisayar bilimci S. Keshav'ın kısa ve çok okunan bir makalesi, araştırma makalelerini okumak için üç geçişli bir yöntem önerir. Birinci geçiş, makaleye kuşbakışı bir bakıştır ve yazara göre beş ile on dakika sürer. Bu geçişte başlık, özet ve giriş dikkatle okunur; bölüm ve alt bölüm başlıklarına bakılır ama gerisi atlanır; sonuç okunur; kaynakçaya bir göz atılır. Birinci geçişin sonunda, Keshav'a göre, makalenin türünü, bağlamını, varsayımlarının sağlam görünüp görünmediğini, ana katkısını ve ne kadar açık yazıldığını söyleyebilmek gerekir. Keshav bunlara "five Cs" der: category, context, correctness, contributions ve clarity.

İkinci geçiş daha dikkatlidir, ama ispatlar gibi ayrıntılar yine atlanır. Yazara göre bu geçiş bir saate kadar sürebilir. Bu geçişte şekillere, diyagramlara ve özellikle grafiklere dikkatle bakılır, kenarlara not alınır ve henüz okunmamış önemli kaynaklar işaretlenir. Üçüncü geçiş ise makaleyi derinlemesine anlamak içindir; Keshav bu geçişin yeni başlayanlar için dört beş saat, deneyimli bir okur için yaklaşık bir saat sürebileceğini yazar. Bu geçiş, yalnızca gerçekten derinlemesine anlaman gereken birkaç makale için gerekir.

Birinci geçişte ne aranır

Birinci geçişte bazı cümle kalıpları özellikle işe yarar. Özette ve girişte "This paper presents…", "We propose…" ya da "In this study, we investigate…" gibi cümleler makalenin ne yaptığını söyler. Sonuçta "In conclusion…", "Our results demonstrate that…" ya da "This work shows that…" gibi cümleler ana bulguyu özetler. Bu cümleleri bulmak, makalenin iskeletini birkaç dakikada ortaya çıkarır.

Karar vermek

Birinci geçişin sonunda bir karar verirsin: bu makale benim çalışmamla ilgili mi? İlgisizse kısa bir notla kenara koyarsın. İlgiliyse ikinci geçişe geçersin. Doğrudan kendi araştırmana temel olacak bir makaleyse üçüncü geçişi de yaparsın. Bu karar, okuma listesini yönetilebilir bir boyuta indirir ve zamanını en çok ihtiyaç duyduğun makalelere ayırmanı sağlar.

Bir makaleyi okuduktan sonra ona kısa bir not yazmak da bu kararın bir parçasıdır. İngilizce iki cümlelik bir not, ileride literatür özeti yazarken en değerli malzemen olur.

Türkçe köprüsü

Türkiye'deki eğitim deneyimi çoğu zaman metni baştan sona, dikkatle ve bir sınava hazırlanır gibi okumaya dayanır. Bir ders kitabında atlanan bir sayfa, sınavda karşına çıkabilir. Bu alışkanlık, makaleleri de aynı titizlikle okumaya iter ve okuma listesi uzadıkça yetişilemeyen bir yüke dönüşür. Akademik okumada ise atlamak bir eksiklik değil, bir yöntemdir.

Bu, Türkçe akademik metinler için de geçerlidir; yalnızca İngilizceye özgü değildir. Ama İngilizce bir makaleyi okumak ana dilde okumaktan daha yavaş olduğu için, stratejik okumanın getirdiği zaman kazancı İngilizcede daha da büyüktür. Birinci geçişte yalnızca özeti, girişi ve sonucu dikkatle okumak, İngilizce okuma yükünü en çok azaltan adımdır.

Gerçek hayattan örnekler

Mert ertesi gün on iki makalenin hepsine birinci geçişle bakıyor. Her birine on dakika ayırıyor: başlık, özet, giriş, bölüm başlıkları ve sonuç. Her makale için bir kartın üstüne iki cümle yazıyor: makale ne yapıyor ve benim için ilgili mi. Öğleden sonra listenin tamamı bitmiş.

Kartlara baktığında dört makalenin konusuyla doğrudan ilgili olmadığını görüyor ve bunları kenara koyuyor. Altısına ikinci geçişi yapıyor; şekillere ve grafiklere dikkatle bakıyor. Yalnızca ikisi, kendi deneyinin yöntemine temel olacak makaleler; onları satır satır okuyor. Bir ay dolmadan literatür özetinin ilk taslağı danışmanının masasında. Sofie'ye teşekkür ederken söylediği cümle: "Ten minutes for most, an hour for some, a whole day for two."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, birinci geçişte bölüm başlıklarını ve sonucu atlayıp yalnızca özeti okumaktır. Özet bir vitrindir; makalenin gerçekten neyi iddia ettiğini sonuç bölümü ve başlıkların düzeni daha net gösterir.

Mini alıştırma

1. Keshav'ın yönteminde birinci geçiş ne kadar sürer ve hangi parçalar okunur?
2. "Five Cs" nelerdir?
3. İkinci geçişte nelere özellikle dikkat edilir?
4. Üçüncü geçiş hangi makaleler için gerekir?
5. Birinci geçişin sonunda hangi kararı verirsin?

Cevaplar

1. Yazara göre beş ile on dakika; başlık, özet ve giriş dikkatle okunur, bölüm başlıklarına bakılır, sonuç okunur, kaynakçaya göz atılır.
2. Category, context, correctness, contributions ve clarity.
3. Şekillere, diyagramlara ve grafiklere; kenara not alınır, okunmamış önemli kaynaklar işaretlenir.
4. Derinlemesine anlaşılması gereken, örneğin kendi araştırmana temel olacak birkaç makale için.
5. Makalenin çalışmanla ilgili olup olmadığına ve hangi derinlikte okunacağına.

Sesli tekrar görevi

Sonra birinci geçişte aranan kalıpları sesli tekrarla: "This paper presents…", "We propose…", "In this study, we investigate…", "Our results demonstrate that…" Bu kalıpları sesli tanımak, bir makaleyi ilk açtığında gözünün onları kendiliğinden aramasını sağlar.

Özet kartı

1. Her makale aynı derinlikte okunmaz; önce ne istediğine karar ver.
2. Keshav'ın üç geçişi: kuşbakışı, dikkatli okuma, derin anlama.
3. Birinci geçiş, yazara göre beş ile on dakika: başlık, özet, giriş, başlıklar, sonuç, kaynakçaya bir bakış.
4. İkinci geçiş, bir saate kadar: şekiller, grafikler, notlar, işaretlenen kaynaklar.
5. Üçüncü geçiş yalnızca çalışmanın temeli olan birkaç makale için.
6. Her makaleye iki cümlelik bir not: ne yapıyor, benim için ilgili mi.

Sonraki derse köprü

Mert birinci geçişte makaleleri hızla tarayabiliyor, ama ikinci geçişte sık sık aynı türden sözcüklere takılıyor: "analyse", "significant", "derive", "framework". Bu sözcükler günlük İngilizcede pek kullanılmaz ama akademik metinlerin hemen her alanında karşısına çıkar. Bu tür sözcükleri bir araya getiren ve yaygın olarak kullanılan bir akademik kelime listesi var. Sıradaki derste akademik kelime listesini ve onu bir okuma aracı olarak kullanmayı çalışıyoruz.