Giriş ve sonuç yazmak

Merak sorusu

Mert ilk dönemin raporunu birleştirirken giriş bölümünü yeniden okuyor ve şaşırıyor. Giriş, mikrokanallarda ısı transferinin neden önemli olduğunu uzun uzun anlatıyor, sonra "This report investigates heat transfer in microchannels" diye bitiyor. Ama raporun geri kalanı çok daha belirli bir şey söylüyor: ölçüm yönteminin sonuçları nasıl etkilediğini. Giriş, aylar önce, argüman henüz ortada yokken yazılmıştı.

Sonuç bölümü de başka bir sorun taşıyor: bulgular bölümünü madde madde yeniden sayıyor. Danışmanı iki bölümün kenarına aynı soruyu yazıyor: "Where does this take me?" Bir giriş okuru nereye götürmeli, bir sonuç okura ne bırakmalı?

Anlatım

Seviye dersinden ve makale okumadan bir adım ileri

Ders EN4.33, bir denemenin girişini somut bir sahne, bir soru ve bir tez cümlesiyle kurmuş, sonucunu ise yeni bir fikir açmadan toparlamıştı. Bir araştırma makalesinin girişinin genelden boşluğa, oradan amaca daraldığını da bu parkurun ilk dersinde okur gözüyle tanımıştık. Bu derste aynı yapıyı yazar gözüyle kuruyoruz: her adımın görevi ne ve hangi cümlelerle yerine getirilir?

Girişin üç hareketi

Dilbilimci John Swales, araştırma makalelerinin girişlerini inceleyerek onları üç hareketle tarif eden bir model önerdi ve buna "Create a Research Space", kısaca CARS adını verdi. Birinci hareket bir alan belirlemektir: konunun neden önemli olduğunu ve bu alanda neyin bilindiğini göstermek. İkinci hareket bir boşluk göstermektir: bilinenlerin neyi eksik bıraktığını, nerede bir çelişki ya da açık soru olduğunu söylemek. Üçüncü hareket bu boşluğu doldurmaktır: kendi çalışmanın o boşluğa nasıl yerleştiğini anlatmak.

Mert'in girişi birinci hareketi uzun uzun yapmış, ikinciyi atlamış ve üçüncüyü bir konu ilanıyla geçiştirmiş. Oysa girişin ağırlık merkezi ikinci harekettir: boşluk iyi gösterilmezse, çalışmanın neden gerekli olduğu sorusu cevapsız kalır.

Her hareketin dili

Birinci hareketin cümleleri alanın önemini ve mevcut bilgiyi kurar: "Microchannel heat sinks are increasingly used to cool electronic components", "A large body of work has examined…". Bu cümleler genel başlar ama hızla daralmalıdır; okur ilk paragrafın sonunda hangi soruya yaklaştığını sezmelidir.

İkinci hareketin cümleleri bir karşıtlıkla gelir: "Yet reported heat transfer values vary widely", "The reasons for this disagreement remain poorly understood", "What has not been examined is…". Önceki derslerde kurduğun iddia burada girişin merkezine yerleşir.

Üçüncü hareket amacı, katkıyı ve çoğu zaman metnin planını söyler: "The present study compares…", "We show that…", "The report is organised as follows." Burada amaç cümlesi ile tez cümlesi bir araya gelebilir: önce ne yapıldığı, sonra ne bulunduğu ya da savunulduğu.

Girişi en son yaz

Mert'in sorunu bir yazım sırası sorunudur. Bir giriş, metnin ne söylediğini bilmeden yazılırsa yalnızca bir konu tanıtabilir. Birçok yazar bu yüzden girişin ilk taslağını erken yazar ama son biçimini, bulgular ve tartışma bittikten sonra verir. O zaman ikinci hareketteki boşluk, çalışmanın gerçekten doldurduğu boşluk olur.

Sonuç: tekrar değil, cevap

Sonuç bölümünün görevi bulguları yeniden saymak değildir; okur onları zaten okudu. Sonuç, girişte açılan soruyu kapatır. İyi bir sonuç genellikle üç şey yapar. Önce girişteki boşluğa bir cevap verir: "This study has shown that…". Sonra bu cevabın neden önemli olduğunu söyler; bu, sonucun en çok atlanan parçasıdır: "These findings imply that comparisons across studies should…". Son olarak sınırları ve bir sonraki adımı adlandırır: "Future work should test…".

Giriş ile sonuç bir çift gibi okunmalıdır. Girişin ikinci hareketinde açılan boşluk, sonucun ilk cümlesinde kapanır. Bir okur yalnızca bu iki bölümü okusa, çalışmanın sorusunu ve cevabını bilmelidir.

Türkçe köprüsü

Türkçe raporlarda giriş bölümü bazen konunun tarihçesine geniş bir yer ayırır ve "Bu çalışmada … incelenmiştir" cümlesiyle biter. Bu, İngilizce bir girişte birinci hareketin uzayıp ikincisinin kaybolmasına yol açar. Boşluk cümlesi Türkçede de kurulabilir: "Ancak … konusunda yeterli çalışma bulunmamaktadır." İngilizcede bu cümle girişin merkezinde durur ve genellikle belirli bir eksikliği adlandırır.

Sonuç bölümünde ise Türkçe raporlarda sık görülen "Sonuç ve Öneriler" başlığı aslında İngilizce sonucun mantığına çok yakındır. Öneriler, sonucun "neden önemli" sorusuna verdiği cevabın bir biçimidir. Fark, İngilizce sonucun önerilerden önce girişteki soruyu açıkça kapatmasıdır.

Gerçek hayattan örnekler

Mert girişini sıfırdan yazıyor, ama bu kez sondan başlıyor. Önce sonucun ilk cümlesini yazıyor: raporun asıl cevabı. Sonra o cevabın kapattığı boşluğu girişe yerleştiriyor ve alanı anlatan birinci hareketi iki paragraftan bire indiriyor.

Sonuç bölümünden bulguların tekrarını siliyor ve yerine üç kısa paragraf koyuyor: cevap, önemi, sınırlar ve gelecek çalışma. Kontrol için yalnızca girişi ve sonucu art arda okuyor; soru ve cevap birbirine bağlanıyor. Danışmanı bu kez kenara soru yazmıyor, bir sayfa numarası yazıyor: "Read page 1 and page 14 together. That's the report."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, sonuçta bulguların sınırlarını aşan büyük bir iddia kurmaktır. Sonuç, tartışma bölümünde ayarlanan temkini korumalıdır.

Mini alıştırma

1. Swales'in CARS modelindeki üç hareket nedir?
2. Bir girişin ağırlık merkezi hangi harekettir ve neden?
3. Girişin son biçimini neden en son vermek gerekir?
4. İyi bir sonucun yaptığı üç şey nedir?
5. Giriş ile sonuç arasındaki ilişkiyi kontrol etmenin hızlı yolu nedir?

Cevaplar

1. Alan belirlemek, boşluk göstermek ve boşluğu doldurmak.
2. Boşluk göstermek; boşluk iyi gösterilmezse çalışmanın neden gerekli olduğu cevapsız kalır.
3. Metnin ne söylediği ancak bulgular ve tartışma bittikten sonra kesinleşir; boşluk, çalışmanın gerçekten doldurduğu boşluk olmalıdır.
4. Girişteki boşluğa cevap verir, cevabın önemini söyler, sınırları ve gelecek çalışmayı adlandırır.
5. Yalnızca girişi ve sonucu art arda okumak; soru ile cevap birbirine bağlanmalıdır.

Sesli tekrar görevi

Ardından sonucun iki cümlesini söyle: "This study has shown that…" ve "These findings imply that…". Son olarak girişin ikinci cümlesini ve sonucun ilk cümlesini art arda sesli oku ve bir soru ile cevabı gibi duyulup duyulmadığını dinle.

Özet kartı

1. Swales'in CARS modeli: alan belirle, boşluk göster, boşluğu doldur.
2. Girişin ağırlık merkezi boşluktur: Yet…, remains poorly understood, What has not been examined is…
3. Üçüncü hareket: amaç, katkı ve plan: The present study…, We show that…, The report is organised as follows.
4. Girişin son biçimi en son verilir.
5. Sonuç: cevap, önem, sınırlar ve gelecek çalışma; bulguların tekrarı değil.
6. Kontrol: giriş ve sonuç art arda okunduğunda soru ve cevap bağlanmalı.

Sonraki derse köprü

Mert'in raporunun başı ve sonu artık birbirini tutuyor. Ortadaki iki bölüm ise farklı bir disiplin istiyor: yöntem bölümü bir başkasının deneyi tekrarlayabileceği kadar kesin, bulgular bölümü ise yorum katmadan sonuçları sunacak kadar sade olmalı. Hangi zamanın, hangi çatının ve hangi ayrıntının bu iki bölüme ait olduğu sıradaki dersin konusu.