Argüman ve karşı argüman

Merak sorusu

Sofie, Mert'in tartışma bölümünü okurken bir itiraz yöneltiyor: "What if your infrared camera simply wasn't calibrated properly? Then the nine percent is an instrument error, not a method difference." Mert önce savunmaya geçiyor, sonra susuyor. Bu ihtimali hiç düşünmemiş.

Aklına iki yol geliyor. Birincisi, itirazı görmezden gelmek ve bölümü olduğu gibi göndermek; belki jüriden kimse sormaz. İkincisi, itirazı metne yazmak; ama o zaman kendi argümanını zayıflatmış olmaz mı? Bir araştırmacı, argümanına yöneltilebilecek bir itirazla ne yapmalı?

Anlatım

Seviye derslerinden bir adım ileri

Karşı görüşü kabul edip kendi fikrine dönmeyi bir tartışmada Ders EN4.31'de, bir münazarada rakibin argümanını çürütmeyi Ders EN5.23'te görmüştük. Orada karşı görüş bir kişiden, karşındaki konuşmacıdan geliyordu. Araştırma metninde ise itirazı yöneltecek kişi henüz ortada yoktur: hakem, jüri üyesi ya da okur. Bu yüzden akademik yazının işi, itirazı onlardan önce görmek ve metnin içinde cevaplamaktır.

İtirazı yazmak argümanı zayıflatmaz; tam tersine, okura yazarın kendi iddiasını sınadığını gösterir. Görmezden gelinen bir itiraz ise okurun aklında kalır ve bütün bölümü gölgeler.

Alternatif açıklama

Araştırmada en önemli karşı argüman türü, alternatif açıklamadır: aynı gözlemi başka bir nedenle açıklayan bir ihtimal. Sofie'nin itirazı tam olarak budur. Onu metne taşımanın kalıpları açık ve nesneldir: "An alternative explanation is that…", "One possible objection is that…", "It could also be the case that…". Bu kalıplar itirazı bir kişiye değil, bir ihtimale bağlar.

Üç cevap: dışlamak, sınırlamak, kabul etmek

Bir alternatif açıklamaya verilebilecek üç dürüst cevap vardır. İlki, onu verinle dışlamaktır. Bunun en güçlü aracı bir tahmin cümlesidir: alternatif açıklama doğru olsaydı ne görmemiz gerekirdi ve gördük mü? "If this were the case, we would expect…" kalıbı itirazı test edilebilir bir soruya çevirir.

İkinci cevap, itirazı tamamen dışlayamıyorsan onu sınırlamaktır: itirazın bir kısmını kabul edip argümanın hangi kısmının yine de ayakta kaldığını göstermek. "This explanation cannot be fully excluded, but it is unlikely to account for…" ya da "While calibration may contribute, it does not explain why…" bu işi görür.

Üçüncü cevap, verinin cevap veremediği bir itirazı açıkça kabul etmektir. Bu bir yenilgi değil, bir sınırlılıktır ve sınırlılıklar bölümünde yerini alır: "This possibility cannot be ruled out with the present data and should be tested in future work."

Başka yazarlarla ayrışmak

Karşı argüman bazen bir ihtimal değil, yayımlanmış bir çalışmadır. Kendi bulgun literatürdeki bir sonuçla çelişiyorsa, onu saklamak yerine adlandırmak gerekir. Akademik İngilizcede bu, kişiyi değil çalışmayı hedef alan bir dille yapılır: "Our results differ from those reported by…", "This contrasts with…", "One possible reason for this discrepancy is…". "They were wrong" gibi bir cümle yerine farkın nedenini araştıran bir cümle kurulur. Okur, iki çalışmanın da dürüstçe tartıldığını görmek ister.

Türkçe köprüsü

Türkçe yazı alışkanlıklarında kendi tezine yöneltilebilecek bir itirazı metne yazmak, kendi aleyhine konuşmak gibi hissettirebilir. Bir öğrenci için yayımlanmış ve deneyimli bir yazarın sonucuyla açıkça ayrışmak da saygısızlık gibi gelebilir. Bu iki çekingenlik, İngilizce akademik metinde tersine okunur: itirazı yazmayan yazar onu görmemiş sayılır, ayrışmayı saklayan yazar ise literatürü okumamış.

Dilde bir köprü de var. Türkçede "Bu durum … ile de açıklanabilir; ancak …" ve "… ile çelişmektedir; bunun olası bir nedeni …" kalıpları, İngilizcedeki "An alternative explanation is…" ve "One possible reason for this discrepancy is…" kalıplarıyla birebir örtüşür. İki dilde de nezaket sözcüklerde değil, yöntemdedir: karşı görüşü ciddiye almak, onu tartmak, sonra kararı veriyle vermek.

Gerçek hayattan örnekler

Mert, Sofie'nin itirazını bir paragraf olarak tartışma bölümüne ekliyor. Önce kendi verisine yeniden bakıyor: farkın ısı akısıyla birlikte arttığını görüyor. Kalibrasyon hatası olsaydı fark sabit kalmalıydı. Bunu bir tahmin cümlesiyle yazıyor.

Sonra laboratuvar defterini açıyor ve deneylerden önce kamerayı bir referans termokupla karşı kontrol ettiğini hatırlıyor. Bu kontrolü yöntem bölümüne ekliyor. Ama kontrol yalnızca tek bir sıcaklıkta yapılmıştı; bu yüzden sınırlılıklar bölümüne bir cümle de koyuyor. Sofie yeni paragrafı okuyunca gülümsüyor: "Now I can't attack it anymore. You did it for me."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, ayrışmayı kişisel bir dille kurmaktır: "Lindqvist and Moreau made a mistake." Ayrışma, çalışmalar arasındaki farkın nedenini araştıran bir cümleyle yazılır.

Mini alıştırma

1. Araştırma metninde karşı argüman bir tartışmadakinden nasıl farklıdır?
2. Alternatif açıklama nedir?
3. Bir alternatif açıklamaya verilebilecek üç cevap nedir?
4. "If this were the case, we would expect…" kalıbı ne işe yarar?
5. Yayımlanmış bir çalışmayla ayrışırken hangi tür bir dil kullanılır?

Cevaplar

1. İtirazı yöneltecek kişi henüz ortada değildir; yazar onu önceden görüp metnin içinde cevaplar.
2. Aynı gözlemi başka bir nedenle açıklayan bir ihtimal.
3. Verinle dışlamak, sınırlamak ya da sınırlılık olarak kabul etmek.
4. İtirazı test edilebilir bir tahmine çevirir: alternatif doğru olsaydı ne görürdük ve gördük mü?
5. Kişiyi değil çalışmayı hedef alan, farkın nedenini araştıran bir dil: "Our results differ from…, possibly because…".

Sesli tekrar görevi

Ardından aynı itiraza kısmi bir cevap ver: "This cannot be fully excluded, but…". Son olarak bir sınırlılık cümlesi kur ve sesli söyle: "This possibility should be tested in future work." Dört cümlenin bir itirazı nasıl argümanın parçasına çevirdiğine dikkat et.

Özet kartı

1. Araştırmada itirazı yöneltecek kişi henüz yoktur; onu önceden gör ve metinde cevapla.
2. Cevaplanmış bir itiraz argümanı güçlendirir; görmezden gelineni gölgeler.
3. Alternatif açıklama: An alternative explanation is that…, One possible objection is that…
4. Üç cevap: verinle dışla, sınırla, sınırlılık olarak kabul et.
5. Tahmin cümlesi: If this were the case, we would expect… Instead…
6. Ayrışma çalışmayı hedef alır: Our results differ from…, possibly because…

Sonraki derse köprü

Mert'in tartışma bölümü artık itirazlarıyla birlikte duruyor. Danışmanının kenar notu ise bölümün başına gidiyor: giriş, argüman henüz ortaya çıkmadan, aylar önce yazılmış. Giriş bir konu tanıtıyor ama bölümün vardığı iddiaya hazırlamıyor; sonuç ise yalnızca bulguları yeniden sayıyor. Bir girişin okuru nereye götürmesi, bir sonucun nereden çıkarması gerektiği sıradaki adım.