Restoranda özel istek ve alerji

Merak sorusu

Nermin Hanım'ın oğlu Can fıstığa alerjili. Bir akşam Can işten geç çıkıyor ve Nermin Hanım torunuyla birlikte restoranda masayı tutuyor; Can'ın siparişini de o verecek. Menüde Can'ın sevdiği bir tavuk yemeği var. Garsona yemeği gösteriyor ve bildiği tek cümleyi söylüyor: "No nuts, please." Garson başını sallayıp gidiyor.

Can gelip yemeğine bakınca duraksıyor. Sosun üstünde ince kıyılmış bir şey var; garsona soruyor ve sosun içinde fıstık ezmesi olduğunu öğreniyor. Garson "fıstık yok" isteğini bir damak zevki olarak anlamış, sosun içine bakmamıştı. Nermin Hanım'ın cümlesi doğruydu ama yetmemişti. Bir alerjiyi garsona nasıl anlatırsın ki ciddiye alınsın?

Anlatım

Tercih değil, alerji

Restoranda sipariş vermenin temel adımlarını Ders EN1.35'te görmüştük. Bu derste bir adım ötesine geçiyoruz: özel bir isteği, özellikle de bir alerjiyi anlatmak. Bir alerjiyi anlatırken en önemli şey, bunun bir tercih değil bir sağlık meselesi olduğunu açıkça söylemektir. Bunun en kısa yolu "allergic" sözcüğüdür, yaklaşık "ılörcik": "My son is allergic to peanuts." yaklaşık "may san iz ılörcik tu piinats", yani "Oğlum fıstığa alerjili."

"Peanuts" yer fıstığıdır. "Nuts" ise genel olarak ceviz, fındık, badem gibi kuruyemişleri anlatır ve garson bu sözcükten fıstığı anlamayabilir. Bu yüzden alerjinin neye olduğunu tam adıyla söylemek gerekir.

İçeriği sormak

İçerik sorusunun kalıbı şudur: "Does this dish contain peanuts?" yaklaşık "daz dis diş kınteyn piinats", yani "Bu yemekte fıstık var mı?" "Contain", yaklaşık "kınteyn", içermek demektir. Soslar, tatlılar ve kızartma yağı gibi gözle görülmeyen yerler için ek bir soru işe yarar: "Is there any peanut in the sauce?" yani "Sosta hiç fıstık var mı?"

Garson emin değilse ondan mutfağa sormasını istemek tamamen doğaldır: "Could you check with the kitchen, please?" yaklaşık "kud yu çek vis dı kiçın, pliiz". Birçok ülkede restoranlar yemeklerdeki alerjenler hakkında bilgi verebilir; sormak her zaman doğru bir adımdır.

Yemeği değiştirmek istemek

Bir yemeği bir malzeme olmadan istemek için "without" sözcüğü kullanılır, yaklaşık "vidaut", yani -sız, -siz: "Can I have it without onions?" yani "Soğansız alabilir miyim?" Bir malzemeyi ayrı istemek için "on the side" denir: "Can I have the sauce on the side?" yani "Sosu ayrı alabilir miyim?"

Bazı yolcular için başka sorular da önemlidir. Domuz eti yemeyen biri "Does this contain pork?" diye sorabilir, yaklaşık "pork". Helal yemek arayan biri "Is this halal?" yaklaşık "helıl" diye sorar. Vejetaryen biri için "Is this vegetarian?" sorusu yeterlidir. Bunların hepsi garsonların sık duyduğu sorulardır.

Alerji ciddi olduğunda

Bir alerji ciddiyse, restoran personeline bunu söylemek ilk adımdır ama tek adım değildir. Alerjisi olan kişinin kendi doktorunun önerdiği ilaç ya da planı yanında taşıması gerekir; bu ders bir sağlık tavsiyesi değil, bu durumu İngilizce anlatmanın yoludur. Acil bir durumda ise kısa ve net bir cümle hayat kurtarabilir: "He's having an allergic reaction. Please call an ambulance." yani "Alerjik reaksiyon geçiriyor. Lütfen ambulans çağırın."

Türkçe köprüsü

Türkçede bir restoranda "Fıstık olmasın lütfen" demek çoğu zaman bir tercih gibi duyulur; garson bunu bir damak isteği olarak kaydeder. Nermin Hanım'ın "No nuts, please" cümlesi de İngilizcede tam olarak böyle anlaşıldı. "Allergic" sözcüğü ise bu isteği bir zevk meselesinden bir sağlık meselesine taşır ve mutfakta farklı bir dikkat başlatır.

Türkçede "fıstık" sözcüğü de bir tuzak taşır: hem yer fıstığını hem de Antep fıstığını anlatabilir. İngilizcede bunlar ayrı sözcüklerdir: yer fıstığı "peanut", Antep fıstığı "pistachio", yaklaşık "pistaşiyo". Bir alerjiyi anlatırken hangisinin kastedildiğini doğru sözcükle söylemek gerekir.

Gerçek hayattan örnekler

Bir sonraki akşam yemeğinde Nermin Hanım hazırlıklı. Garson geldiğinde önce alerjiyi söylüyor: "My son is allergic to peanuts. It's a serious allergy." Sonra menüdeki yemeği gösterip soruyor: "Does this dish contain peanuts?" Garson emin olamıyor ve "Let me check" diyor. Nermin Hanım ekliyor: "Thank you. And the sauce too, please."

Garson mutfaktan dönüp sosun içinde fıstık olduğunu söylüyor ve fıstıksız hazırlanabilecek başka bir sos öneriyor. Nermin Hanım kendine bir yemek seçerken de bir istekte bulunuyor: "Can I have it without onions?" Yemekler geliyor; garson Can'ın tabağını koyarken "This one is peanut-free" diyor. Can annesine gülümsüyor: "Bu sefer ben hiç konuşmadım bile."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata, alerjinin neye olduğunu genel bir sözcükle söylemektir. "Nuts" ile "peanuts" ve "pistachio" aynı şey değildir; alerjen tam adıyla söylenmelidir.

Mini alıştırma

1. Bir alerjiyi bir tercihten ayıran İngilizce sözcük hangisidir?
2. "Peanuts" ile "nuts" arasındaki fark nedir?
3. Bir yemeğin içinde fıstık olup olmadığını nasıl sorarsın?
4. Garson emin değilse ondan ne istersin?
5. Bir yemeği soğansız istemek için ne dersin?

Cevaplar

1. "Allergic"; örneğin "My son is allergic to peanuts."
2. "Peanuts" yer fıstığıdır; "nuts" ise ceviz, fındık, badem gibi kuruyemişleri genel olarak anlatır.
3. "Does this dish contain peanuts?"
4. "Could you check with the kitchen, please?"
5. "Can I have it without onions?"

Sesli tekrar görevi

Sonra kendin ya da bir yakının için başka bir alerji ya da istek belirle ve cümleleri o sözcüğe göre yeniden kur: süt "milk", yumurta "eggs", domuz eti "pork". Her seferinde "allergic" sözcüğünün vurgusunu ortadaki hecede tut: "ı-LÖR-cik".

Özet kartı

1. Alerjiyi tercih gibi değil, açıkça söyle: "My son is allergic to peanuts."
2. Alerjeni tam adıyla söyle: "peanuts" yer fıstığı, "pistachio" Antep fıstığı, "nuts" genel kuruyemiş.
3. İçeriği sor: "Does this dish contain…?", "Is there any… in the sauce?"
4. Emin değilse: "Could you check with the kitchen, please?"
5. Değişiklik: "without…" ve "on the side".
6. Ciddi alerjide doktorun önerdiği plan yanında olmalı; acil durum için kısa bir cümle bil.

Sonraki derse köprü

Restoranın ertesi günü Nermin Hanım torununa bir mont alıyor, ama eve gelince bedenin küçük olduğunu fark ediyor. Mağazaya geri dönüp ürünü değiştirmek ya da iade etmek, fişi göstermek ve iade koşullarını sormak gerekiyor. Yurt dışında yapılan alışverişlerde ayrıca bazı ülkelerde vergi iadesi de söz konusu olabiliyor. Sıradaki derste alışverişte iade, değişim ve vergi iadesi için kullanılan cümleleri çalışıyoruz.