Cambridge Writing ve Speaking

Merak sorusu

Ilgın'ın yazma denemesinde görev bir dergi için bir değerlendirme yazısı istiyor: okurlara bir şehir parkını tanıtan, canlı ve davetkâr bir metin. Ilgın düzgün, hatasız ve resmî bir metin yazıyor: "It is my pleasure to inform you that the park offers various facilities." Öğretmeni dilbilgisine hiçbir not düşmüyor, ama metnin kenarına tek bir soru yazıyor: "Would a magazine reader enjoy this?"

Aynı hafta konuşma denemesinde Ilgın, eşleştiği aday Ozan'la ortak bir karara varmaları gereken bir görevi tartışıyor. İki dakika boyunca kendi fikirlerini düzgün cümlelerle sıralıyor, ama Ozan'ın söylediklerine neredeyse hiç değinmiyor. Değerlendirmede dilbilgisi ve sözcük puanları iyi; ama bir ölçütte, etkileşimde, belirgin biçimde geride. İki kâğıtta da sorun dil değildi: biri yazının okuruna, öbürü konuşmanın öbür tarafına bakmamaktı.

Anlatım

Yazmanın dört ölçütü

C1 Advanced aday kitapçığına göre yazma kâğıdındaki görevler dört ölçüte göre değerlendirilir. Content, görevin istediğini yapıp yapmadığına bakar. Communicative Achievement, yazının göreve uygun olup olmadığına, örneğin bir dergi yazısı için doğru üslubu ve doğru resmiyet düzeyini seçip seçmediğine bakar. Organisation, metnin nasıl kurulduğuna, mantıklı ve düzenli olup olmadığına ve bağlayıcı araçları ne kadar çeşitli kullandığına bakar. Language ise dilbilgisi ve sözcük çeşitliliğine, akıcılığa ve doğruluğa bakar. Kitapçığa göre her iki görevde her ölçüt için sıfır ile beş arası puan verilir ve bu puanlar birleştirilerek yazma kâğıdının sonucu hesaplanır.

Bu listede Ilgın'ın atladığı ölçüt Communicative Achievement'tı. Dilbilgisi kusursuz bir metin, okuruna yanlış bir sesle konuşuyorsa bu ölçütte puan kaybeder. Dört ölçütün eşit ağırlıkta sayılması, dilin tek başına yetmediğini gösterir.

Görev türü üslubu belirler

Cambridge yazma görevleri belirli metin türlerinde gelir. C1 Advanced'te birinci görev her zaman bir denemedir; ikinci görevde ise sana birkaç tür sunulur ve birini seçersin: mektup, öneri, rapor ve eleştiri türünden metinler bu listede yer alabilir. Her türün kendine özgü bir okuru ve bir sesi vardır. Bir rapor başlıklarla düzenlenir ve tarafsız konuşur; bir değerlendirme yazısı okuru bir şeyi denemeye ya da ondan uzak durmaya ikna eder; bir dergi yazısı okuru içeri çeker.

Bu açılış, Ilgın'ın resmî cümlesiyle aynı bilgiyi verir, ama okura doğrudan seslenir ve bir merak uyandırır. Communicative Achievement ölçütünün sorduğu tam da budur.

Uzunluk ve zaman

Kitapçık uzunluk konusunda rahatlatıcı ama dikkatli bir cevap verir. Yönerge ne kadar yazılacağını söyler; gerekli bütün bilgiyi içeren daha kısa bir cevap kabul edilir. Fazla yazmak ise ancak önemsiz ya da okuru şaşırtabilecek ayrıntılar içerdiğinde puan kaybettirir. Aynı kitapçığa göre iki görev eşit puan değerindedir ve sürenin nasıl bölüneceğine sen karar verirsin; önemli olan, her cevaptan önce plan yapmaya ve sonra kontrol etmeye zaman ayırmaktır.

Konuşmanın bölümleri

Konuşma kâğıdının genel yapısını Ders EP3.19'da görmüştük. C1 Advanced kitapçığı ayrıntıları da verir. İkinci bölümde fotoğraf sayısı üçe çıkar: her aday bunlardan ikisini seçip bir dakikalık bir konuşma yapar, ardından arkadaşının konuşmasına yarım dakikalık bir karşılık verir. Üçüncü bölümde adaylar önce görevi on beş saniye okur, sonra iki dakika tartışır ve bir dakika içinde birlikte bir karara varır. Son bölümde sınav görevlisi de sohbete katılır ve tartışma, üçüncü bölümün temasından daha geniş sorulara açılır.

Konuşmanın beş ölçütü

Kitapçık konuşma için beş değerlendirme ölçütü sayar: Grammatical Resource, Lexical Resource, Discourse Management, Pronunciation ve Interactive Communication. Sonuncusu, IELTS konuşmasında karşımıza çıkmayan bir ölçüttür, çünkü IELTS'te konuşma Ders EP3.8'de gördüğümüz gibi yalnızca sınav görevlisiyle yapılır. Cambridge'de ise karşında bir aday daha vardır ve onunla nasıl konuştuğun ayrıca değerlendirilir: sözü ona açmak, onun fikrine bağlanmak, katılmak ya da kibarca karşı çıkmak, birlikte bir sonuca doğru ilerlemek.

Bu cümle, Ilgın'ın ilk denemede hiç kurmadığı türden bir cümledir: öbür adayın adını anar, onun fikrini kabul eder, kendi fikrini bir soru biçiminde öne sürer ve sözü yeniden ona bırakır.

Bilmediğin bir konu çıkarsa

Kitapçık bu konuda açık bir uyarı yapar: konuşma kâğıdında bir konuyu bilmiyorsan başka bir şeyden söz etme; göstermen gereken şey bir konudaki bilgin değil, dil becerindir.

Bu cümle konuyu değiştirmez; bilgisizliği dürüstçe kabul eder ve konuyu tanıdık bir kişi üzerinden sürdürür. Önerdiği yollar da somuttur: bir konuyu çok iyi bilmediğini açıklamak, konuyu mantıklı biçimde daha iyi bildiğin bir şeye bağlamak ya da bir arkadaşının, bir aile üyesinin veya bir iş arkadaşının o konuda ne diyebileceğini anlatmak. Aynı kitapçık, yazma ve konuşma için genel cevaplar hazırlayıp ezberlemenin işe yaramayacağını da belirtir, çünkü ezberlenen cevaplar büyük olasılıkla sorulan sorulara uymaz.

Türkçe köprüsü

Türkçe yazı geleneğinde, özellikle okulda, "düzgün yazı" çoğu zaman resmî yazı demektir: kurallı cümleler, ölçülü bir ton, kişisel olmayan bir anlatım. Bir dergi yazısını, bir dilekçeyi ve bir raporu aynı sesle yazmak Türkçe kompozisyon alışkanlığında pek fark edilmez. Cambridge yazma kâğıdında ise ses, ayrı bir ölçüt olarak puanlanır; bir dergi okuruna dilekçe sesiyle yazmak bir hata sayılır.

Konuşmada da bir alışkanlık köprüsü var. Türk öğrenciler sınıfta genellikle öğretmene cevap vermeye alışkındır; sınıf arkadaşının söylediğine bağlanarak konuşmak daha az çalışılmış bir beceridir. Cambridge konuşma kâğıdının etkileşim ölçütü tam bu beceriyi ölçer. Ozan'ın cümlesini dinlemek, ona bir sözcükle de olsa cevap vermek ve fikrini ondan sonra söylemek, Türkçe sınıf alışkanlığının dışına bir adımdır.

Gerçek hayattan örnekler

Ilgın park yazısını yeniden yazıyor. Önce kendine bir soru soruyor: bu metni kim, nerede okuyacak? Cevap bir dergi okuru olunca girişi bir soruyla açıyor, okura "you" diye sesleniyor ve son paragrafı bir davetle bitiriyor. Dilbilgisi yine temiz, ama bu kez metin bir okura konuşuyor.

Konuşma için de bir arkadaşıyla çalışıyor ve kendine bir kural koyuyor: her söz alışında önce Ozan'ın ya da arkadaşının son söylediğine kısa bir tepki vermek, "Fair point" ya da "I'm not sure I agree", sonra kendi fikrine geçmek. İkinci denemede Interactive Communication puanı öbür ölçütlerin düzeyine yükseliyor. Değerlendirme notunda tek bir cümle var: "You're having a conversation now, not giving a speech."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata ezberlenmiş paragraflar ve konuşma kalıplarıyla sınava girmektir. Kitapçığın uyarısı açıktır: ezberlenen genel cevaplar büyük olasılıkla sorulan sorulara uymaz.

Mini alıştırma

1. Yazma kâğıdının dört değerlendirme ölçütü nelerdir?
2. Communicative Achievement ölçütü neye bakar?
3. C1 Advanced konuşmasının üçüncü bölümünde süreler nasıl dağılır?
4. Konuşmanın hangi ölçütü IELTS konuşmasında yer almaz ve neden?
5. Konuşmada bilmediğin bir konu çıkarsa ne yapmalısın?

Cevaplar

1. Content, Communicative Achievement, Organisation ve Language.
2. Yazının göreve uygun olup olmadığına; doğru üslup ve doğru resmiyet düzeyinin seçilip seçilmediğine.
3. On beş saniye görevi okuma, iki dakika tartışma, bir dakika birlikte karar verme.
4. Interactive Communication; çünkü Cambridge'de bir başka adayla konuşulur, IELTS'te yalnızca sınav görevlisiyle.
5. Başka bir konuya kaçmadan, konuyu iyi bilmediğini açıklamak, onu daha iyi bildiğin bir şeye bağlamak ya da bir başkasının ne diyebileceğini anlatmak.

Sesli tekrar görevi

Sonra bir arkadaşınla ya da iki rol üstlenerek üçüncü bölüme benzer bir tartışma yap. Her söz alışında önce öbür kişinin söylediğine bağlan: "I see what you mean, but…", "That's true, and also…", "Shall we go with that, then?" Bir dakikanın sonunda birlikte bir karar cümlesi kur: "So we've agreed that…"

Özet kartı

1. Yazmanın dört ölçütü: Content, Communicative Achievement, Organisation, Language; her biri her görevde sıfırdan beşe.
2. Metin türü ve okur sesi belirler; doğru dil yanlış seste puan kaybettirir.
3. Gerekli bilgiyi içeren kısa cevap kabul edilir; fazla yazmak gereksiz ayrıntıyla puan kaybettirir.
4. C1 konuşmasında üçüncü bölüm: on beş saniye okuma, iki dakika tartışma, bir dakika karar.
5. Konuşmanın beş ölçütünden biri etkileşimdir; öbür adaya bağlanmak ölçülür.
6. Bilmediğin konuda konu değiştirme; ezber cevaplarla sınava girme.

Sonraki derse köprü

Sınav parkurunun son iki dersi bütün sınavlara ortak iki konuya ayrılıyor. Birincisi deneme sonuçlarını okumak: bir puanın arkasındaki hata türlerini bulmak ve onları bir defterde düzenli olarak izlemek. Bir denemeden çıkan en değerli şey puan değil, bir sonraki haftanın planını belirleyen hata listesidir. Sıradaki derste deneme sonucunu okumayı ve bir hata defteri tutmayı çalışıyoruz.