Deneme sonucunu okumak: hata defteri

Merak sorusu

Sınavına üç hafta kalan Mert, dördüncü deneme sonucuna bakıyor: okuma bandı yine aynı, bir önceki denemeyle neredeyse kuruşu kuruşuna aynı. Her denemeden sonra yanlışlarını kontrol etmiş, doğru cevaplara bakıp "Haa, tabii" demiş ve bir sonraki denemeye geçmişti. Fiona'ya yazıyor: "I've done four mocks and my reading score won't move. What am I doing wrong?"

Fiona'nın cevabı bir soru: "Which kinds of mistakes keep coming back in your last two tests?" Mert cevap veremiyor. Yanlışlarını görmüş, ama hiçbirini bir yere yazmamış, hiçbirinin nedenini adlandırmamıştı. Aynı hatayı dört denemede tekrarlıyor olabilirdi ve bunu bilmiyordu. Bir deneme sınavının asıl değeri neden puanında değil de arkasındaki hatalarda saklıdır?

Anlatım

Puan bir sonuçtur, hata bir nedendir

Bir deneme sınavının puanı, nerede durduğunu söyler; neden orada durduğunu söylemez. Ders EP3.2'de denemeyi bir ölçüm aleti olarak görmüştük. Bu dersteki adım, o ölçümü okumaktır: bir puanı bölümlere, bölümleri sorulara, soruları hata türlerine ayırmak. Ancak bu ayrımdan sonra bir sonraki haftanın planı tahmin değil, kanıt üzerine kurulur.

Mert'in dört denemesinde okuma puanı değişmiyordu, çünkü her seferinde aynı tür hatayı yapıyor ve her seferinde onu tek bir yanlış olarak görüp geçiyordu. Tek tek bakıldığında rastgele görünen yanlışlar, yan yana konduğunda çoğu zaman bir desen çizer.

Hata türleri

Bir yanlışın nedenini adlandırmak için birkaç kategori yeterlidir. Bilgi eksiği: bir sözcüğü ya da bir kuralı bilmemek. Okuma ya da dikkat hatası: bilgiyi bildiği hâlde soruyu yanlış okumak, örneğin bir sözcük sınırını gözden kaçırmak ya da NOT GIVEN ile FALSE'u karıştırmak. Strateji hatası: doğru cevaba giden yolu yanlış seçmek, örneğin metni baştan sona okuyup zamanı tüketmek. Zaman hatası: bir soruya hiç ulaşamamak ya da aceleyle cevaplamak. Biçim hatası: yazım, ek ya da yönergeye uymayan bir cevap biçimi.

Bu ayrım önemlidir, çünkü her türün ilacı farklıdır. Bilgi eksiği çalışarak, dikkat hatası bir kontrol alışkanlığıyla, strateji hatası yöntem değiştirerek, zaman hatası bir zaman planıyla giderilir. Hepsine aynı ilacı vermek, yani "daha çok çalışmak", çoğu zaman yalnızca birine iyi gelir.

Defterin bir satırı

Hata defteri, her yanlış için tek bir satırdan oluşur ve o satır birkaç şey söyler: hangi deneme, hangi soru, soru türü, senin cevabın, doğru cevap, hata türü ve bir dahaki sefere ne yapacağın. Son madde defterin asıl amacıdır. "Yanlış yaptım" demek bir kayıttır; "bir dahaki sefere sözcük sınırını cevabı yazmadan önce yeniden okuyacağım" demek bir karardır.

Defteri İngilizce tutmak da bir alıştırmadır. Kısa, net ve kendine yazılmış cümleler, aynı zamanda sınav dilini konuşmayı öğretir. Ama dil bir engel olursa defteri Türkçe tutmak da tamamen geçerlidir; önemli olan, nedenin yazılmasıdır.

Deseni bulmak

Defterin gücü birkaç deneme sonra ortaya çıkar. Üç denemenin satırlarını yan yana koy ve hata türlerini say. Mert bunu yaptığında okumadaki on dokuz yanlışın on birinin tek bir türe ait olduğunu görüyor: TRUE, FALSE, NOT GIVEN sorularında metin yerine kendi bilgisine dayanmak. Bu tek bulgu, bir sonraki haftanın planını belirler: genel okuma çalışması değil, bu tek soru türü üzerine odaklı bir alıştırma.

Sayım yaparken bir şeye dikkat et: en çok tekrar eden tür her zaman en çok puan kaybettiren tür değildir. Bazı türler daha çok soruda geçer. Bu yüzden hem sayıya hem de o türün kaç soruda karşına çıktığına bak. Kararını, en çok puanın kaybedildiği ve en kolay düzeltilebilecek yere göre ver.

Yazma ve konuşmanın defteri

Yazma ve konuşmada yanlışlar tek tek sorulara bölünmez; ama defter yine işler. Burada satırlar ölçütlere göre tutulur. Bant ölçütlerini Ders EP3.9'da görmüştük: her geri bildirimde hangi ölçütte puan kaybedildiğini ve bunun metindeki somut örneğini yaz. Bir de ters bir liste tut: işe yarayan ifadeler, iyi kurulmuş bir giriş cümlesi, akıcı bir geçiş. Defter yalnızca hataları değil, tekrarlanmaya değer başarıları da taşıyabilir.

Defteri yeniden çözmek

Bir hatayı yazmak, onu düzelttiğin anlamına gelmez. İşe yarayan bir alışkanlık, defterdeki soruları bir hafta sonra, doğru cevaba bakmadan yeniden çözmektir. Yine yanlış yapıyorsan, o satır hâlâ açıktır. Doğru yapıyorsan, satırın yanına bir işaret koy. Sınava yaklaşırken defterin açık satırları, son günlerin en verimli çalışma listesidir.

Türkçe köprüsü

Lise yıllarından tanıdık bir alışkanlık var: "yanlış defteri" ya da "soru defteri". Öğrenci çözemediği soruları deftere yapıştırır ya da kopyalar, doğru cevabı altına yazar. Bu alışkanlık değerlidir, ama çoğu zaman bir eksiği vardır: soru kaydedilir, neden kaydedilmez. Defter bir soru arşivine dönüşür ve sınavdan önce yeniden okunduğunda yalnızca cevapları hatırlatır.

İngilizce sınav için tutulan hata defteri bu alışkanlığın üstüne kurulabilir, ama ağırlık sorudan nedene kaymalıdır. Soruyu kopyalamak gerekmez; numarası ve türü yeter. Asıl yer, "neden yanlış yaptım" ve "bir dahaki sefere ne yapacağım" sorularına ayrılmalıdır. Kısa bir neden cümlesi, uzun bir soru metninden çok daha fazlasını öğretir.

Gerçek hayattan örnekler

Mert son iki denemesini yeniden açıyor ve her yanlış için defterine bir satır yazıyor. İş bir saat sürüyor, ama sonunda önünde bir sayım var: okumadaki yanlışların yarısından fazlası tek bir türe, NOT GIVEN ile kendi bilgisini karıştırmaya ait; dinlemedeki yanlışların çoğu ise sayı ve yazım hatası.

Bir sonraki haftayı bu iki bulguya göre kuruyor: her gün on beş dakika yalnızca TRUE, FALSE, NOT GIVEN sorusu ve her gün beş dakika sayı ve heceleme dinlemesi. Bir hafta sonra yeni bir deneme çözüyor. Okuma bandı yarım bant yükseliyor ve defterin o türe ait satırlarının çoğunun yanında artık bir işaret var. Fiona'ya yazdığı mesaj kısa: "Same amount of study, different target. It finally moved."

Sık yapılan hata

İkinci yaygın hata defteri soru arşivine çevirmektir. Soruları kopyalamak zaman alır ve nedeni yazmaya yer bırakmaz; defterin değeri, sorunun kendisinde değil, nedenin adlandırılmasındadır.

Mini alıştırma

1. Deneme puanı neyi söyler, neyi söylemez?
2. Hata defterindeki beş hata türünü say.
3. Bir defter satırının en önemli kısmı hangisidir ve neden?
4. En sık tekrar eden hata türü neden her zaman en çok puan kaybettiren tür değildir?
5. Defterdeki soruları ne zaman ve nasıl yeniden çözmek gerekir?

Cevaplar

1. Nerede durduğunu söyler; neden orada durduğunu söylemez.
2. Bilgi eksiği, okuma ya da dikkat hatası, strateji hatası, zaman hatası ve biçim hatası.
3. Bir dahaki sefere ne yapılacağı; çünkü bir kaydı bir karara dönüştürür.
4. Çünkü bazı soru türleri sınavda daha çok soruda geçer; sayıyı o türün soru sayısıyla birlikte değerlendirmek gerekir.
5. Yaklaşık bir hafta sonra, doğru cevaba bakmadan.

Sesli tekrar görevi

Sonra üç satırın hata türlerini sesli say ve en çok tekrar eden türü adlandır: "Most of my mistakes are… so this week I'm going to focus on…" Bu iki cümle, bir öğretmenle ya da bir çalışma arkadaşıyla ilerlemeni konuşurken doğrudan işine yarar.

Özet kartı

1. Puan nerede olduğunu, hata neden orada olduğunu söyler.
2. Beş hata türü: bilgi, dikkat, strateji, zaman, biçim; her birinin ilacı farklıdır.
3. Her yanlış için tek satır: soru, tür, cevaplar, hata türü ve bir dahaki sefere ne yapacağın.
4. Birkaç denemeden sonra türleri say; planı en çok puan kaybettiren ve en kolay düzeltilen türe göre kur.
5. Yazma ve konuşmada satırlar ölçütlere göre tutulur; işe yarayan ifadeler de kaydedilir.
6. Defterdeki soruları bir hafta sonra cevaba bakmadan yeniden çöz.

Sonraki derse köprü

Hata defteri sınava kadar olan haftaları düzenler; ama sınavın kendisi tek bir gündür ve o günün kendine özgü bir yükü vardır. Uyku, belgeler, sınav merkezine varış, ilk dakikalardaki gerginlik ve bir soruda takılınca yükselen panik, aylarca süren hazırlığın sonucunu etkileyebilir. Sıradaki derste, sınav parkurunun son dersinde, sınav gününün pratik hazırlığını ve sınav kaygısıyla başa çıkmanın yollarını çalışıyoruz.