Çalışma planı ve deneme sınavı nasıl kullanılır

Merak sorusu

Mert IELTS Academic için on iki hafta sonrasına bir sınav tarihi seçiyor ve ilk iş olarak üç kalın hazırlık kitabı alıyor. Planı basit: birinci kitabın ilk sayfasından başlamak, her gün biraz ilerlemek ve son hafta bir deneme sınavı çözüp nerede olduğunu görmek. Üç hafta boyunca dilbilgisi alıştırmaları yapıyor; çoğunu doğru cevaplıyor ve kendini iyi hissediyor.

Dördüncü haftanın başında, kuzeni Zehra'nın ısrarıyla, süre tutarak tam bir deneme çözüyor. Sonuç onu şaşırtıyor. Okuma ve dinlemede hedefine yakın, ama yazma bölümü hedefin bir bant altında ve kitaplarda çalıştığı dilbilgisi konularının çoğu o bölümde zaten sorun değil. Üç hafta, en az ihtiyaç duyduğu yere harcanmıştı. Deneme sınavı en başta çözülseydi ne değişirdi?

Anlatım

Deneme sınavı bir ölçüm aletidir

Deneme sınavının asıl işi seni sınava alıştırmak değil, nerede durduğunu ölçmektir. Bu yüzden ilk deneme, çalışmaya başlamadan önce çözülür. Ölçmeden kurulan bir plan, tahmine dayanır ve tahmin çoğu zaman rahat edilen yere kayar: zaten iyi olduğun konuyu çalışmak daha keyiflidir.

Ölçümün güvenilir olması için deneme gerçek sınav koşullarına yakın çözülür: tek oturumda, süre tutarak, ara vermeden, sözlüksüz. Konuşma bölümü varsa kayda alınır. Mümkünse sınavı yapan kurumun yayımladığı örnek sorular ve deneme testleri kullanılır, çünkü onlar gerçek sınavın biçimine en yakın olanlardır.

Puan değil, fark

Denemeden çıkan en değerli bilgi toplam puan değil, bölüm puanlarıyla hedef arasındaki farktır. Mert'in hedefi genel 6,5 ve her bölümde en az 6,0. Denemede okuma ve dinleme bu çizginin üstünde, konuşma tam çizgide, yazma ise altında. Bu tablo planın önceliğini kendiliğinden söylüyor: en çok zaman yazmaya, sonra konuşmaya.

Bölümün içine de bakmak gerekir. Yazmada puanı düşüren şey ne: görevin tamamlanmaması mı, paragraf düzeni mi, sözcük çeşitliliği mi, dilbilgisi hataları mı? Bu ayrıntıyı bilmeden "yazmaya çalışacağım" demek, "daha çok spor yapacağım" demek kadar belirsizdir. Puanların neye göre verildiğini bu parkurun bant ölçütleri dersinde ayrıntılı göreceğiz.

Yazma ve konuşmayı kendin puanlayamazsın

Okuma ve dinlemede cevap anahtarı vardır ve puanı kendin hesaplayabilirsin. Yazma ve konuşmada ise durum farklıdır. İnsan kendi metnini çoğu zaman olduğundan iyi ya da olduğundan kötü değerlendirir, çünkü ne demek istediğini zaten bilir. Bu bölümler için dışarıdan bir göz gerekir: bir öğretmen, sınava hazırlanan bir çalışma arkadaşı ya da resmî puanlama ölçütlerini yan yana koyarak yapılan dikkatli bir karşılaştırma. Denemeden çıkan yazma ve konuşma puanını kesin bir sayı değil, bir tahmin olarak oku.

Geriye doğru plan

Plan, sınav tarihinden geriye doğru kurulur. Kalan haftaları üç evreye bölmek işe yarar. İlk evre beceri inşasıdır: zayıf bölümün temel tekniklerini öğrenmek, örneğin bir yazma görevinin iskeletini kurmak. İkinci evre bölüm pratiğidir: tek tek bölümleri süre tutarak çözmek ve her birinden sonra hataları incelemek. Üçüncü evre tam denemelerdir: sınavı baştan sona çözerek dayanıklılığı ve zaman yönetimini çalışmak. Son birkaç gün yeni bir şey öğrenmek için değil, dinlenmek ve tanıdık malzemeyi gözden geçirmek içindir.

Haftalık ritimde zayıf beceri en çok zamanı alır, ama güçlü beceriler bırakılmaz; onlar da düzenli ama daha kısa çalışılır. Her gün kısa bir çalışma, haftada bir uzun oturumdan genellikle daha kalıcıdır. Bir konuyu çalıştıktan birkaç gün sonra ona yeniden dönmek, onu bir kez uzun uzun çalışmaktan daha iyi akılda tutar.

Kaç deneme, ne sıklıkla

Her gün deneme çözmek bir tuzaktır. Deneme bir ölçümdür; asıl öğrenme iki deneme arasında olur. Sık sık ölçüm yapıp arada çalışmamak, her gün tartıya çıkıp diyet yapmamaya benzer. Birkaç haftada bir tam deneme genellikle yeterlidir ve her denemeden sonra onu çözmek için harcanan süreden daha fazlası incelemeye ayrılır: hangi soruyu neden kaçırdın, hangi hata türü tekrar ediyor? Bu incelemeyi düzenli bir defterde tutmayı parkurun son derslerinde ayrıca çalışacağız.

Gerçekçi bir takvim

Bir bandı ne kadar sürede yükseltebileceğine dair güvenilir bir formül yoktur; bu, başlangıç düzeyine, haftalık çalışma süresine ve hangi becerinin geliştiğine göre çok değişir. Bu yüzden takvimi ilk denemeden sonra değil, ikinci denemeden sonra yeniden değerlendirmek akıllıcadır. İki deneme arasındaki ilerleme, kalan sürenin yetip yetmeyeceğine dair ilk gerçek ipucudur. Fark kapanmıyorsa sınav tarihini ertelemek, hazırlıksız girip ücreti ve motivasyonu kaybetmekten çoğu zaman daha ucuzdur.

Türkçe köprüsü

Türkiye'de büyüyen birçok öğrenci deneme sınavını iyi tanır: üniversite sınavına hazırlanırken haftalık denemeler, net sayıları, sıralamalar. Bu deneyim bir avantajdır, çünkü süre baskısı altında soru çözmek tanıdık bir şeydir. Ama iki alışkanlık İngilizce sınav hazırlığında yanlış yöne çekebilir. Biri, denemeyi bir sonuç olarak görmektir: net arttıysa iyi, düştüyse kötü. Oysa burada deneme bir teşhistir ve asıl soru hangi bölümün, hangi hata türünün puanı düşürdüğüdür.

Öbür alışkanlık konu anlatımı ve test düzenidir: önce bir konuyu baştan sona öğren, sonra test çöz. Bu düzen dilbilgisi gibi bölümlere ayrılabilen bilgide işe yarar, ama yazma ve konuşma gibi becerilerde yetersiz kalır. Bir yazma görevi, dilbilgisi konularının toplamı değildir; planlama, düzen ve süre içinde üretme becerisidir ve ancak üreterek, geri bildirim alarak gelişir. Mert'in ilk üç haftası bu düzenin bir tekrarıydı: kitabın ilk sayfasından başlamak.

Gerçek hayattan örnekler

Mert denemeden sonra kalan dokuz haftayı yeniden planlıyor ve planını Zehra'ya bir mesajla anlatıyor.

Dördüncü ile yedinci haftalar arasında yazma ve konuşma bölümlerini süre tutarak çalışıyor, okuma ve dinlemeyi her gün kısa setlerle canlı tutuyor. Altıncı haftada ikinci tam denemeyi çözüyor ve yazma puanının hedefe yaklaştığını görüyor; takvimi değiştirmiyor. Son iki haftada iki tam deneme daha çözüyor ve sınavdan önceki son iki gün yalnızca kendi hata defterine ve hazırladığı kalıplara bakıyor. Zehra'nın cevabı kısa: "This plan actually starts from where you are."

Sık yapılan hata

İkinci hata denemeyi çözüp incelemeden geçmektir. Puanı not edip bir sonraki denemeye atlayan biri aynı hataları tekrar tekrar yapar ve ilerleyemediğini düşünür. Denemenin değeri puanında değil, onun arkasındaki hata desenindedir.

Mini alıştırma

1. İlk deneme sınavı ne zaman çözülmelidir ve neden?
2. Bir denemenin güvenilir bir ölçüm olması için hangi koşullar gerekir?
3. Yazma ve konuşma puanlarını kendi başına hesaplamak neden güvenilir değildir?
4. Geriye doğru planın üç evresi nelerdir?
5. Her gün deneme çözmek neden bir tuzaktır?

Cevaplar

1. Çalışmaya başlamadan önce; çünkü plan, hedefle bugünkü düzey arasındaki farka göre kurulur.
2. Tek oturumda, süre tutarak, ara vermeden ve sözlüksüz çözülmesi; konuşmanın kayda alınması.
3. Çünkü insan kendi metnini ne demek istediğini bildiği için olduğundan farklı değerlendirir; dışarıdan bir göz gerekir.
4. Beceri inşası, bölüm pratiği ve tam denemeler.
5. Çünkü deneme bir ölçümdür; öğrenme iki deneme arasında olur ve incelemeye zaman kalmaz.

Sesli tekrar görevi

Sonra bir deneme sonucunu yorumluyormuş gibi konuş: "In my last practice test, I scored… in reading, but only… in writing. The main problem was…" Bu kalıplar, bir öğretmenle ya da bir çalışma arkadaşıyla hazırlığını konuşurken doğrudan işine yarayacak.

Özet kartı

1. Deneme sınavı bir ölçüm aletidir; ilki çalışmaya başlamadan çözülür.
2. Gerçek koşullar: tek oturum, süre, ara yok, sözlük yok, konuşma kayıtta.
3. Önemli olan toplam puan değil, bölüm puanlarıyla hedef arasındaki fark ve hata türü.
4. Yazma ve konuşma puanı için dışarıdan geri bildirim gerekir.
5. Plan geriye doğru kurulur: beceri inşası, bölüm pratiği, tam denemeler, son günlerde dinlenme.
6. Deneme birkaç haftada bir; her denemeden sonra çözme süresinden fazlası incelemeye.

Sonraki derse köprü

Mert'in planı hazır, ama hazırlanacağı sınavın içini henüz yakından tanımıyor. IELTS'in iki türünün dinleme ve konuşma bölümleri ortaktır; okuma ve yazma bölümleri ise türlere göre değişir. Başvurduğu yere göre hangi türe gireceğini bilmek ve o türün dört bölümünü, sürelerini ve soru biçimlerini önceden görmek, planın her haftasını daha isabetli kılar. Sıradaki derste IELTS'i yakından tanıyor, Academic ve General Training arasındaki farkları çalışıyoruz.