İngilizce CV: Türk CV'sinden farkı

Merak sorusu

Defne İzmir'de bir dağıtım şirketinde veri analisti olarak çalışıyor ve Manchester'daki bir perakende firmasının ilanına başvurmak istiyor. Türkçe özgeçmişini bir akşamda İngilizceye çeviriyor: sağ üst köşede vesikalık fotoğrafı, altında doğum tarihi, medeni durumu ve ehliyet sınıfı, ardından üç sayfa boyunca "Responsible for" diye başlayan görev listeleri. Göndermeden önce dosyayı Manchester'da işe alım alanında çalışan eski bir ders arkadaşı Rachel'a yolluyor.

Rachel'ın cevabı kısa ama Defne'yi şaşırtıyor: "Take the photo and your date of birth off. And this tells me what your job was, not what you did in it." Defne'nin anlamadığı şey şu: çeviride hiçbir dil hatası yoktu. Sorun dilde değil, belgenin kendisindeydi. Bir CV'yi bir dilden öbürüne çevirmek, onu bir iş kültüründen öbürüne çevirmek demek değildir.

Anlatım

CV mi résumé mi

İngiltere'de ve Avrupa'nın çoğunda iş başvurusu belgesine CV denir. Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Kanada'da aynı belgenin adı çoğunlukla résumé'dir; orada CV sözcüğü daha çok akademisyenlerin yayınlarını ve projelerini sıralayan uzun belgeyi anlatır. Uzunluk beklentisi de farklıdır. İngiltere'de deneyimli bir aday için iki sayfa olağan kabul edilir. Amerikan résumé'si ise genellikle daha kısadır ve deneyimi az olan adaylardan tek sayfa beklenir.

Bu sayılar yasa değil, yaygın beklentidir; sektöre ve ülkeye göre değişir. Ama üç sayfalık bir başvuru belgesi her iki pazarda da uzun bulunur. İlanın verildiği ülkenin alışkanlığına bak ve emin değilsen kısa olanı seç.

Kişisel bilgiler: az ve yeterli

İngilizce bir CV'nin en üstünde adın, telefon numaran, e-posta adresin, yaşadığın şehir ve isteğe bağlı olarak profesyonel profilinin bağlantısı yer alır. İngiltere ve Amerika'da fotoğraf, doğum tarihi, yaş, medeni durum ve çocuk sayısı genellikle konmaz. Bunun bir sebebi, işverenlerin seçim sürecinde bu bilgilerden etkilenmiş görünmek istememesidir; ayrımcılık bu ülkelerde ciddiye alınan bir konudur. Bu bilgileri koyan bir aday çoğu zaman yerel alışkanlığı bilmiyor gibi görünür.

Bu kural her yerde geçerli değildir. Almanya gibi bazı Avrupa ülkelerinde fotoğraflı CV hâlâ sık görülür. Bu yüzden İngilizce yazılmış olması belgenin hangi ülkeye gideceğini söylemez; ilanın ülkesi söyler. Tam adres de artık çoğu zaman gerekmez; şehir ve ülke yeterlidir.

Belgenin iskeleti

Yaygın bir İngilizce CV şu sırayla ilerler: kısa bir kişisel profil, iş deneyimi, eğitim, beceriler ve diller. Kişisel profil iki ile dört cümle arasıdır ve kim olduğunu, ne yaptığını, ne aradığını söyler. İş deneyimi ters kronolojik sırayla yazılır: en son iş en üstte durur. Her işin altında şirket adı, unvan, şehir ve tarihler yer alır, ardından birkaç madde gelir.

Eğitim bölümünde lisans Bachelor's degree, yüksek lisans Master's degree olarak yazılır. Üniversite mezunuysan lise bilgisi çoğunlukla gereksizdir. Not ortalamanı yazacaksan ölçeğini de ver, çünkü dörtlük sistem her ülkede kullanılmaz: GPA 3.4 out of 4.0. Dil bölümünde düzeyi açık yaz: "Turkish: native. English: C1, professional working proficiency."

Görev değil, sonuç

En büyük fark maddelerin içeriğindedir. Türkçe bir özgeçmiş çoğunlukla işin tanımını verir: hangi işlerden sorumlu olduğunu. İngilizce bir CV ise o işte ne başardığını sorar. Güçlü bir madde üç parçadan oluşur: bir eylem fiili, ne yaptığın ve mümkünse ölçülebilir bir sonuç. "Responsible for weekly sales reports" bir görevdir. "Automated weekly sales reports, cutting preparation time from two days to three hours" ise bir başarıdır.

Eylem fiilleri her maddenin başına gelir ve okuyucunun gözü önce onları yakalar: led, managed, developed, reduced, increased, launched, negotiated, trained. Aynı fiili alt alta tekrarlamamaya çalış. Sayı bulamadığın yerde etkiyi başka biçimde göster: kime yaradı, neyi kolaylaştırdı, hangi sorunu çözdü.

CV'nin kendi dilbilgisi

CV maddeleri tam cümle değildir. Özne yoktur: "I reduced" değil, yalnızca "Reduced" yazılır. Geçmiş işler geçmiş zamanla, şu anki işin de şimdiki zamanla anlatılır: "Manage a team of four." Her maddenin sonunda nokta koyup koymamak bir tercihtir, ama hangisini seçersen belge boyunca aynı kal. Bir de klişelere dikkat: "hardworking, team player, good communication skills" gibi sıfatları her aday yazar. Bunları bir örnekle göstermek, sadece yazmaktan çok daha inandırıcıdır.

Türkçe köprüsü

Türkiye'de yaygın özgeçmiş biçiminde fotoğraf, doğum tarihi, medeni durum, ehliyet sınıfı ve erkek adaylar için askerlik durumu sık görülür. Bunlar Türk işverenin sorduğu ve beklediği bilgiler olduğu için kimse onları tuhaf bulmaz. Defne'nin hatası bu alışkanlığı sorgulamadan İngilizceye taşımaktı. Türkiye'de eksik görünen bir CV, İngiltere'de tam ve profesyonel görünür.

Dil düzeyinde de bir alışkanlık var. Türkçe özgeçmişler isimleşmiş yapıları sever: "raporların hazırlanması", "müşteri ilişkilerinin yürütülmesi", "stok takibinden sorumluluk". Bu yapılar Türkçede doğal ve resmî duyulur. Kelimesi kelimesine çevrildiklerinde ise "preparation of reports" ya da "responsible for stock tracking" olur; dilbilgisi doğrudur, ama cümle hiçbir şey yapmayan birini anlatır. İngilizce bir CV fiille başlar, çünkü okuyucu hareket görmek ister. Türkçe "sorumluydum" yerine kendine sor: o sorumlulukla ne yaptım, ne değişti?

Gerçek hayattan örnekler

Defne Rachel'ın notlarından sonra maddelerini baştan yazıyor. Önce eski hâli, sonra yeni hâli yan yana koyuyor.

Yeni maddelerin hepsi bir fiille açılıyor ve her birinde bir sonuç ya da ölçü var. Defne fotoğrafı, doğum tarihini ve medeni durumu çıkarıyor, lise bilgisini siliyor ve en eski işini tek satıra indiriyor. Belge üç sayfadan iki sayfaya iniyor. Rachel'ın ikinci cevabı tek cümle: "Now I can see what you'd bring to the job."

Sık yapılan hata

İkinci hata, özgeçmişi her başvuruda aynı bırakmaktır. İngilizce bir CV ilana göre biraz ayarlanır: ilanda geçen becerileri öne almak, o işle ilgisiz maddeleri kısaltmak. Bu, bilgiyi değiştirmek değil, vurguyu değiştirmektir. Gerçekte yapmadığın bir şeyi yazmak ise hiçbir dilde ayarlama sayılmaz.

Mini alıştırma

1. Amerika'da CV sözcüğü çoğunlukla hangi belgeyi anlatır?
2. İngiltere'ye yapılan bir başvuruda fotoğraf ve doğum tarihi neden genellikle konmaz?
3. Ters kronolojik sıra ne demektir?
4. Güçlü bir CV maddesi hangi üç parçadan oluşur?
5. "Responsible for preparing reports" maddesini nasıl güçlendirirsin?

Cevaplar

1. Akademisyenlerin yayınlarını ve projelerini sıralayan uzun belgeyi; iş başvurusu belgesine orada çoğunlukla résumé denir.
2. Çünkü işverenler seçimde bu bilgilerden etkilenmiş görünmek istemez ve bu bilgileri koymak yerel alışkanlığa uymaz.
3. En son işin en üstte, en eski işin en altta yazılmasıdır.
4. Bir eylem fiili, ne yaptığın ve mümkünse ölçülebilir bir sonuç.
5. Bir fiille başlatıp sonucu ekleyerek: "Automated monthly reports, cutting preparation time from two days to three hours."

Sesli tekrar görevi

Ardından kişisel profilini iki cümleyle sesli kur: "I'm a … with … years of experience in … I specialise in …" Bu iki cümle, ileride görüşmelerde kendini tanıtırken de işine yarayacak. Kaydı dinlerken maddelerin fiille mi yoksa "responsible" sözcüğüyle mi başladığını say.

Özet kartı

1. İngiltere'de CV, Amerika'da çoğunlukla résumé denir; Amerikan belgesi genellikle daha kısadır.
2. İngiltere ve Amerika'da fotoğraf, yaş ve medeni durum genellikle konmaz; bazı Avrupa ülkelerinde fotoğraf yaygındır.
3. Sıra: kişisel profil, iş deneyimi ters kronolojik, eğitim, beceriler, diller.
4. Maddeler görevi değil sonucu anlatır: eylem fiili, ne yaptığın, ölçülebilir etki.
5. Özne yok, geçmiş işler geçmiş zamanla; biçimde tutarlı kal.
6. Türkçedeki isimleşmiş "sorumluluk" yapılarını fiille başlayan maddelere çevir.

Sonraki derse köprü

CV ne yaptığını anlatır, ama neden bu işi ve neden bu şirketi istediğini anlatmaz. Defne'nin başvurusunda bunu söyleyecek başka bir belge gerekiyor. O belge CV'yi tekrar etmez; ondan iki üç başarıyı seçer ve ilandaki ihtiyaçla bağlar. Sıradaki derste ön yazıyı, yani cover letter'ı çalışıyoruz: hangi paragrafların hangi sırayla geldiğini ve kendini övmeden nasıl ikna edeceğini.