Wine mı vine mı? W, v ve f

Merak sorusu

Hira bir iş görüşmesine hazırlanıyor ve aylardır w sesini çalışıyor. Görüşmede kendini anlatırken dikkatle söylüyor: "I worked in a wery good team, and we won an award." Görüşmeyi yapan kişi bir an kaşlarını kaldırıyor, sonra devam ediyor. Akşam Hira kaydı dinlediğinde şaşırıyor. Worked, we, won ve award sözcüklerinin hepsi doğruydu. Ama very sözcüğü, hiç sorun yaşamadığı o tanıdık sözcük, bir w ile çıkmıştı.

Hira'nın yaşadığı şey çok yaygın. Yeni bir sesi öğrenen ağız, onu bazen gitmemesi gereken yerlere de taşır. W ile v'yi ayırmak, ikisini de doğru söyleyebilmekten fazlasını, hangisinin nerede durduğunu ağza tek tek öğretmeyi gerektiriyor.

Anlatım

İki ayrı alet: dudak-diş ve iki dudak

Ayna karşısındaki temel ayrım Ders EN0.3'ten tanıdık: v'de üst dişler alt dudağa değer, w'de dişler işe karışmaz ve dudaklar yuvarlanıp açılır. Şimdi bu iki sesin aslında hangi aileden geldiğine bakalım.

V, f ile aynı aileden gelir. İkisinde de üst dişler alt dudağa değer ve hava aradan sürtünerek geçer. Tek fark ses tellerindedir: f'de susar, v'de titrer. Fan yani vantilatör ile van yani minibüs, few yani az ile view yani manzara bu farkla ayrılır. W ise bir sürtünme sesi bile değildir. Ağız çok kısa bir u konumundan bir sonraki ünlüye kayar; bu yüzden w'ye bazen yarı ünlü denir.

W'nin en zor yeri: u'nun önünde

W'yi kolayca söyleyen öğrenciler bile woman, wood, would ve wool sözcüklerinde takılır. Sebebi, w'nin kendisinin zaten bir u konumu olması. Ardından yine u'ya yakın bir ünlü gelince ağız iki hareketi birleştirir ve w kaybolur; woman "uman" gibi çıkar. Bunu önlemek için dudakları önce daha sıkı yuvarla, sonra ünlüye geçerken hafifçe gevşet. W'nin başlangıçtaki küçük sıkışması duyulmalı.

Yazımda saklanan w ve f

W sesi her zaman w harfiyle yazılmaz. Qu yazılan sözcüklerde ses k ve w'dir: queen yani kraliçe, quick yani hızlı, question yani soru. One ve once sözcükleri ise hiç w harfi taşımadığı hâlde w sesiyle başlar. Wh ile yazılan what, where ve which sözcükleri çoğu söyleyişte düz bir w ile söylenir.

F sesi de farklı kılıklara girer. Ph yazılışı f okunur: phone, photo. Bazı sözcüklerde gh da f olur: enough, laugh, cough. Tersine, en sık İngilizce sözcüklerden biri olan of, f ile yazılır ama v sesiyle söylenir.

Hepsi bir arada

Asıl zorluk, bu seslerin aynı cümlede art arda gelmesidir. Very well, everywhere ve what a view gibi öbeklerde ağız hızla dudak-diş konumundan iki dudak konumuna geçmek zorundadır. Bu geçişleri yavaş çalışıp sonra hızlandırmak, karışmayı önlemenin en etkili yoludur.

Türkçe köprüsü

İşin kolay yanı f ve v. Türkçede de bu iki ses aynı dudak-diş konumunda üretilir ve sözcük ayırır: far ile var tıpkı fan ile van gibi bir çifttir. Yani bu ikili için yeni bir hareket öğrenmen gerekmiyor; Türkçede zaten kullandığın ayrımı İngilizceye taşıman yeterli.

Zorluk w'de ve yazımda. Türk alfabesinde w, q ve x harfleri yok. Göz w harfini görünce onu en yakın tanıdık harfe, v'ye bağlar ve ağız dudak-diş konumuna gider. Q harfini görünce de onu "ku" diye okumaya meyleder; oysa queen sözcüğü "kuin" değil, k'nin hemen ardından yuvarlak dudaklarla başlayan tek bir hecedir. Hira'nın yaşadığı ters hata ise başka bir yerden gelir: w'yi yeni öğrenen ağız, Türkçedeki v'yi de şüpheli bulmaya başlar. Çözüm, very, voice, have gibi v sözcüklerini Türkçedeki v kadar rahat söylemeye devam etmektir.

Gerçek hayattan örnekler

Hira görüşmeden sonra bir arkadaşıyla bir şarap mahzenini gezen bir tura katılıyor. Rehber üzüm bağlarının önünde anlatıyor.

Rehberin cümlelerinde vines ile wine yan yana duruyor ve tek fark dudakların işinde. Very, valley, have, visited, village ve view sözcüklerinde üst dişler alt dudağa değiyor. We, week ve wonderful sözcüklerinde ise dişler hiç görünmüyor. Of sözcüğü f ile yazılmış ama v sesi taşıyor, first ve famous ise gerçek f'lerle başlıyor.

Sık yapılan hata

Bu hatayı fark etmenin en kolay yolu, ikisini aynı cümlede çalışmaktır. "Very well" gibi bir öbekte iki ses yan yana durduğunda ağız onları birbirine benzetmeye çalışır. Yavaş başla, aynada dişlerinin önce göründüğünü sonra kaybolduğunu izle.

Mini alıştırma

1. V sesi hangi sesle aynı ağız konumunda üretilir?
2. Woman ve wood sözcüklerinde w neden kolayca kaybolur?
3. Queen sözcüğünün başında hangi iki ses vardır?
4. Of sözcüğünün sonundaki harf hangi sesle söylenir?
5. Türkçede f ile v'nin sözcük ayırdığını gösteren bir çift söyle.

Cevaplar

1. F ile; ikisinde de üst dişler alt dudağa değer, yalnızca v'de ses telleri titrer.
2. Çünkü w zaten bir u konumudur ve ardından gelen u'ya yakın ünlüyle birleşir.
3. K ve w; qu yazılışı bu iki sesi verir.
4. V sesiyle; of yazılır ama "əv" gibi söylenir.
5. Far ile var; tıpkı İngilizcedeki fan ile van gibi.

Sesli tekrar görevi

Son olarak rehberin cümlesini kaydet: "These vines are very old. The wine from this valley is famous." Kaydı dinlerken vines ile wine arasındaki farkı duyup duymadığını, very sözcüğünün Hira'nın hatasına düşmeden v ile çıkıp çıkmadığını kontrol et.

Özet kartı

1. V ve f aynı dudak-diş konumundadır; v'de ses telleri titrer, f'de susar.
2. W bir sürtünme sesi değildir; dudaklar kısa bir u konumundan ünlüye kayar.
3. Woman, wood, would gibi sözcüklerde w'yi kaybetmemek için dudakları önce sıkı yuvarla.
4. Qu yazılışı k ve w sesini verir; one ve once w ile başlar; of v ile biter.
5. Ph ve bazı sözcüklerde gh f okunur.
6. W'yi öğrenirken v'leri de w'ye çevirme; aşırı düzeltmeye karşı çiftleri birlikte çalış.

Sonraki derse köprü

F ile v arasındaki farkın ses tellerinde olduğunu gördük. Bu fark, İngilizcede neredeyse her sessiz çiftinde karşımıza çıkıyor: p ile b, t ile d, k ile g, s ile z. Türkçe konuşan için asıl sorun bu çiftlerin sözcük sonunda başlıyor. Türkçede kitap sözcüğü kitabı olur ama sonu hep p diye söylenir; İngilizcede ise bag ile back, leave ile leaf, son seste ayrılan iki ayrı sözcüktür. Sıradaki derste ötümlü ve ötümsüz sessizleri ve sözcük sonundaki o ince farkı çalışıyoruz.