Sing'deki ses ve h'nin yutulması (ng ve h)

Merak sorusu

Barış Bristol'da bir mahalle korosuna katılıyor. İlk provanın sonunda şef yanına geliyor ve gülümsüyor: "Lovely voice, Barış. Just one thing: it's singing, not sing-ging." Barış şaşırıyor. Sözcüğü yazıldığı gibi söylemişti: s-i-n-g-i-n-g. Her harf yerindeydi.

Şefin duyduğu fazlalık tek bir g'ydi. İngilizcede ng yazılışı çoğu zaman tek bir ses verir ve o seste g patlamaz. Aynı provada şef bir şey daha söylüyor: "Tell him to come early." Barış'ın kulağına bu cümle "tellim" gibi geliyor. Him sözcüğünün başındaki h nereye kayboldu?

Anlatım

Ng: tek ses, iki harf

Sing, long ve thing sözcüklerinin sonundaki ses n'ye benzer, ama dilin ucuyla değil, dilin arkasıyla çıkar. Dilin sırtı ağzın tavanının arka, yumuşak kısmına yaslanır ve hava burundan akar. Ağız bu konumdayken ses biter; dil damaktan ayrılırken bir g patlaması duyulmaz. Yazıda iki harf, ağızda tek bir ses vardır.

Bunu sınamanın kolay bir yolu var: sing sözcüğünü söyle ve sondaki sesi uzat, "siiiŋŋŋ". Sonra dilini damaktan ayırmadan susar gibi bitir. Eğer sonda küçük bir "g" ya da "k" patlaması duyuyorsan ses fazladan bir sessiz kazanmış demektir.

Ne zaman g duyulur

Kural birkaç küçük istisnayla düzenlidir. Sözcük ng ile bitiyorsa g söylenmez: sing, long, wrong. Bu sözcüklerden -er ya da -ing ekiyle türetilen sözcüklerde de g söylenmez: singer, singing, longing. Ama sözcüğün kökünde ng bir ünlünün önünde duruyorsa g duyulur: finger, hunger, England. Karşılaştırma sıfatları da bu ikinci gruba girer; long sözcüğünde g sessizken longer ve longest sözcüklerinde g söylenir. Aynı şey young, younger ve strong, stronger için de geçerlidir.

Gündelik konuşmada -ing sonu bazen bir adım daha ileri gider ve düz bir n'ye döner: going "goin" gibi duyulur. Bu, rahat ve samimi konuşmanın bir özelliğidir; kendi konuşmanda bilinçli olarak kullanman gerekmez, ama duyduğunda tanıman işe yarar.

H: hafif bir nefes

İngilizce h, ses tellerinin arasından geçen hafif bir nefestir. Ağız bir sonraki ünlünün konumunu alır ve önüne yumuşak bir hava akışı eklenir. Sert, hırıltılı bir sürtünme duyulmaz. House, happy ve hello sözcüklerindeki h, bir aynanın önünde hohlar gibi çıkar.

H'nin kaybolduğu yerler

H'nin bazı sözcüklerdeki kaybı kalıcıdır: hour, honest, honour ve heir sözcüklerinde h hiç okunmaz. Ders EN1.2'de an hour öbeğinin bu yüzden an aldığını görmüştük. Amerikan söyleyişinde herb sözcüğü de bu gruba katılır.

Gündelik konuşmada ise geçici bir kayıp görülür. He, him, his, her, have ve has gibi küçük sözcükler vurgusuz kaldıklarında h'lerini sık sık yitirir. Tell him to come early cümlesi "tellim" gibi duyulur; Did he call? sorusu "didi kool" gibi akar. Ama bu sözcükler cümlenin başındaysa ya da vurgulanıyorsa h geri gelir: He called me, not her.

Bir de yöresel ağızlar var. Londra ve İngiltere'nin başka bölgelerindeki bazı ağızlarda içerik sözcüklerinin h'si de düşer; house "aus" gibi söylenir. Bu bir ağız özelliğidir, standart söyleyişin parçası değildir.

Türkçe köprüsü

Türkçede ng sesi ayrı bir harf olarak yok, ama ağzın onu her gün üretiyor. Renk, denk, Ankara ve mangal sözcüklerinde n, ardından gelen k ya da g yüzünden dilin arkasıyla, tam İngilizce sing sözcüğündeki gibi söylenir. Türkçede bu ses hep bir k ya da g'den önce durur ve o k ya da g da mutlaka söylenir. İşte Barış'ın "sing-ging" alışkanlığı buradan geliyor: Türk ağzı ng sesini ardından bir g patlaması olmadan bitirmeye alışkın değil. Yapman gereken, renk sözcüğündeki n'yi söyleyip k'ye geçmeden durmak.

H konusunda Türkçe ile İngilizce birbirine yakındır, ama Türkçede h bazı konumlarda daha güçlü, daha sürtünmeli söylenir. Daha önemlisi, Türkçede yazılan h hep okunur ve hiçbir küçük sözcük h'sini yutmaz. Bu yüzden hızlı İngilizcede him ve her sözcüklerinin h'siz biçimleri Türk kulağına tanıdık gelmez ve cümle anlaşılmaz bir akışa dönüşür.

Gerçek hayattan örnekler

Prova bitince şef koroya hafta sonu konseriyle ilgili son bilgileri veriyor.

Şefin konuşmasında ng sesi singing, evening, long ve song sözcüklerinde g patlaması olmadan bitiyor. Has he got ve give him öbeklerinde h'ler silikleşiyor, ama hall sözcüğündeki h açıkça duyuluyor, çünkü içerik sözcüğü. Honest sözcüğünde ise h hiç yok; sözcük doğrudan o ünlüsüyle başlıyor. Barış konuşmayı bu kez rahatça takip ediyor, çünkü artık neyin kaybolabileceğini biliyor.

Sık yapılan hata

Ters yöndeki hata daha nadirdir ama vardır: finger ve longer gibi sözcüklerde gerekli g'yi düşürmek. Bu sözcüklerde ng sesinden sonra hafif bir g duyulmalıdır. Kural tablosu ezberlemek yerine, ng sesinin bir kök sözcüğün sonunda mı yoksa iç kısmında mı durduğunu sor.

Mini alıştırma

1. Ng sesi ağzın neresinde üretilir?
2. Singer sözcüğünde g duyulur mu?
3. Finger ve longer sözcüklerinde g neden duyulur?
4. Hour ve honest sözcüklerinin ortak özelliği nedir?
5. Tell him öbeğinde h neden kaybolur?

Cevaplar

1. Dilin sırtı ağız tavanının arkasına yaslanır, hava burundan çıkar.
2. Hayır; singer, sing fiilinden türediği için g söylenmez.
3. Finger'da ng kökün içinde bir ünlünün önünde durur, longer ise bir karşılaştırma sıfatıdır; ikisinde de g söylenir.
4. İkisinde de h yazılır ama hiç okunmaz.
5. Him küçük ve vurgusuz bir sözcüktür; gündelik konuşmada h'si düşer.

Sesli tekrar görevi

Sonra h'yi çalış: önce açık h ile "house, happy, hall", sonra h'siz "hour, honest". Son olarak şefin cümlesini akıcı biçimde söyle: "Has he got the music? Give him a copy, please." He ve him sözcüklerinde h'yi hafiflet, ama cümle akarken kaybolan sesleri zihninde yerine koyabildiğini hisset.

Özet kartı

1. Ng tek bir sestir: dilin arkası damağa yaslanır, hava burundan akar, sonda g patlamaz.
2. Sing, singer, singing sözcüklerinde g yoktur; finger, hunger, longer sözcüklerinde vardır.
3. Aynı ses Türkçe renk sözcüğünde de var; k'ye geçmeden n'de durmayı öğren.
4. İngilizce h hafif bir nefestir; sert ve hırıltılı söylenmez.
5. Hour, honest, honour ve heir sözcüklerinde h hiç okunmaz.
6. He, him, his, her gibi vurgusuz sözcükler gündelik konuşmada h'lerini yitirir.

Sonraki derse köprü

Bu bölümde sesleri tek tek ele aldık. Ama İngilizce sessizler çoğu zaman yalnız gelmez; üç, dört, hatta beş tanesi araya hiç ünlü girmeden sıralanır. Street sözcüğünün başında üç sessiz, texts ve months sözcüklerinin sonunda dört sessiz yan yana durur. Türkçe bu yığınları sevmez ve araya ünlü sokarak çözer; "istreet" ya da "tekıst" deyişleri buradan gelir. Sıradaki derste sessiz kümelerini, araya ünlü sokmadan söylemeyi çalışıyoruz.