Vaka: şiddet şüphesi

Açılış sahnesi

Başvuruyu Resul yapmış ve telefonda sorunu kendi cümlesiyle anlatmış: "Konuşamıyoruz. Ne açsam kavgaya dönüyor. Biraz yol gösterin, gerisini hallederiz."

İlk ortak görüşmede de konuşan çoğunlukla o. Mehpare'ye yöneltilen ilk soruyu Resul cevaplıyor, ikincisinde Mehpare söze başlıyor ama Resul tarihleri düzeltiyor: "Geçen yıl değil, iki yıl önce." Mehpare "Evet, iki yıl" diyor. Terapist annesinin evine gidişlerinin ne zaman seyreldiğini sorunca Resul gülümsüyor: "Oradan hep gergin dönüyordu. Azalttık, ikimiz için de iyi oldu."

Mehpare her cevaptan önce kısa bir an Resul'e bakıyor. Bir kez olsa üzerinde durulmazdı; kırk dakikada dokuz kez oluyor.

Görüşmenin sonunda terapist, merkezin her başvuruda izlediği sırayı anlatıyor: önümüzdeki hafta ikisiyle ayrı ayrı görüşecek, sonra nasıl devam edileceğine birlikte karar verilecek. Resul "Benim söyleyeceklerim burada söylediklerim" diyor, ama tarihi kabul ediyor. Terapist dosyaya tek satır not düşüyor: "Kim kimin yerine cevap veriyor? Annesinin evi neden seyreldi?"

Bu derste ne olacak

M23-D05 bir çiftin geniş aileyle sınırlarını formülasyona taşıdı. Bu vakada formülasyondan önce gelen bir karar var. Başvurunun dili bir iletişim sıkıntısını anlatıyor; ayrı görüşmelerde ise korku, kontrol ve fiziksel olay işaretleri çıkıyor. Dosya beş durakta ilerliyor: ilk şüphe, ayrı tarama görüşmeleri, kontrol ile durumsal şiddet arasındaki ayrım, kararın iki eşe ayrı ayrı bildirilmesi ve kararın belgelenmesiyle kapının ileride yeniden konuşulabileceği koşullar. Karar noktalarında başka dosyaların hangi yöne gidebileceği de görülüyor.

Sıfır noktası

Bu vakada yeni bir kuram yok; işi, daha önce kurulan araçların hepsini tek bir kararın etrafında toplamak. M13-D10 ayrı tarama görüşmesini ortak çalışmanın kapısına koydu. M16-D04 bu görüşmenin içini davranışa özgü sorularla ve ölümcül tehlike değerlendirmesiyle doldurdu, kararın üç yöne açıldığını gösterdi. M21-D14 ise kapıyı aralayan ölçütleri ve kapatan işaretleri tek tek sıraladı.

Dosyayı taşıyan ilke kısa: Bilgi eksik ya da çelişkili kaldığında terazinin kefesi güvenlikten yana konur. Ortak oturumu yanlış yere ertelemenin bedeli birkaç haftalık gecikmedir; yanlış yere başlatmanın bedelini ise odadan çıkan eş evde öder.

Şiddet şüphesinin bulunduğu her dosya, kurumun kendi protokolü ve bir süpervizörle birlikte yürür; buradaki karar sırası okuyana bir düşünme iskeleti verir, o protokolün yerine geçmez.

Mekanizma

Ayrı odalarda duyulanlar

İlk ortak görüşmede terapistin elinde bir şüphe vardı, bir bulgu yoktu. Cevapların yönü, annesinin evine gidişlerin seyrelmesi ve "alıngan" sıfatı bir kontrol düzeninin yüzeyi olabilir; çekingen bir eşle konuşkan bir eşin sıradan uyumsuzluğu da olabilir. Ayrı görüşme bu iki okumayı ayırmak için yapılır ve sırası bilerek kurulur: Önce şüphenin yöneldiği eşle görüşülür ki onun anlattıkları ötekinin görüşmesinde nasıl kullanılacağı önceden düşünülebilsin.

M16-D04'ün ölümcül tehlike sorularının bir kısmı burada cevap buluyor: boğaz sıkma olmamış, evde silah yok, ama tehditler son aylarda artmış ve ayrılık konuşulduğu anda yön değiştirmiş. M13-D07'nin ayrılık dönemi riski tam bu noktaya işaret ediyordu. Terapist bu bilgiyi Mehpare'nin sözcüklerine yakın yazıyor ve görüşmenin son on dakikasını bu haftaya ayırıyor: Bu akşam eve döndüğünde ne olacağını düşünüyor, görüşmenin içeriğini Resul sorarsa ne söyleyebilir?

İki görüşme yan yana konduğunda ilk göze çarpan, aynı olaylara verilen ağırlığın farkı. Mehpare duvarı, bileği ve tehdidi anlatıyor; Resul tek bir kol tutmayı. Ortak odada bu iki anlatı hiç yan yana gelmeyecekti.

Bu bulgu dosyanın iki ayrı yerine yazılıyor. Birincisi başvurunun dilinin yanına: Bir iletişim sorunu adıyla gelen çiftlerin önemli bir kısmında saldırganlık zaten var. İkincisi Resul'ün "o da bana bağırıyordu" cümlesinin yanına: Karşılıklılık, kimin yaralandığı ve kimin korktuğu sorusunu cevaplamıyor.

Kontrol mü, durumsal mı

Mehpare'nin anlattığı fiziksel olaylar sayıca az. Bir dosyayı yalnız olay sayısıyla okuyan biri burada M21-D14'ün dahil etme ölçütlerini tartışmaya açabileceğini düşünebilir. Ama M03-D07'nin zorlayıcı kontrolü olayları değil olayların arasındaki düzeni sorar: kart, konum, izin, tehdit. M13-D04'ün durumsal çift şiddeti ise bir tartışmanın tırmanıp taştığı, ardında böyle bir düzen bulunmayan şiddettir. Resul ile Mehpare'nin dosyasında olaylar seyrek, düzen ise her gün işliyor.

Bu kanıt kararın bir yarısını taşır: Terapiye gelen çiftlerin şiddeti tek tip değildir, dolayısıyla tek bir kural herkese uymaz. Öteki yarısını taşımaz: Bir çiftin hangi sınıfa düştüğü, kontrol düzeni sorulmadan bilinemez. Mehpare'nin olay sayısı "düşük düzey" sınıfına benzese bile kart, konum ve tehdit dosyayı başka bir yere taşıyor.

Kararı vermek ve bildirmek

Resul ile Mehpare'nin dosyasında M21-D14'ün kapatan işaretlerinden üçü birlikte duruyor: partnerden duyulan korku, kart, konum ve izin üzerinden işleyen bir düzen, ayrılık konuşulduğunda yön değiştiren bir tehdit. Ölçütlerden birinin eksikliği bile kapıyı kapatmaya yetiyordu. Karar M16-D04'ün üçüncü yönü: ortak oturum başlamıyor, Mehpare'ye bireysel destek ve güvenlik planlaması, Resul'e kontrol ve öfke davranışlarıyla çalışan bireysel bir yönlendirme öneriliyor.

Kararı vermek işin kolay yarısı. Zor yarısı, onu iki kişiye, birinin güvenliğini tehlikeye atmadan söylemek.

Belgeleme ve kapının yeniden konuşulması

Dosyaya yazılan şey, ileride kimin okuyacağı bilinmeden yazılır. Terapist ayrı görüşmelerde duyduklarını danışanın sözcüklerine yakın, tarihleriyle, hangi sorunun sorulduğunu da ekleyerek kaydediyor. Kararın gerekçesi ayrı bir paragraf: hangi işaretler görüldü, hangi ölçüt sağlanmadı, belirsiz kalan ne. Mehpare'nin anlattıkları ortak dosyanın Resul'ün erişebileceği bölümünde durmuyor; M16-D04'ün belgeleme uyarısı burada uygulamaya dönüşüyor.

Hukuk bu kayda dokunuyor, ama terapistin yerine karar vermiyor. 6284 sayılı Kanun'un 8. maddesi koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmayacağını söylüyor. Aynı madde, gerekli görüldüğünde korunan kişinin kimlik ve adres bilgilerinin resmî kayıtlarda gizli tutulabileceğini düzenliyor. Terapistin notunun bir hukuki süreçte nasıl kullanılabileceği ise onun değil, bir avukatın ya da baronun adli yardım bürosunun değerlendireceği bir konu.

Usta katmanı

Bu dosyayı zorlaştıran şey bilgi eksikliği değil, terapistin kendi isteğidir. İlk görüşmede Resul işbirliğine açık, konuşkan, hatta sevimliydi; Mehpare ise kısa cevaplar veriyordu. Bir terapist böyle bir çiftte farkında olmadan konuşkan eşin anlatısına yaslanabilir. Davranışa özgü soruların ve yazılı ölçütlerin işlevi, bu yaslanmayı kararın dışında tutmaktır.

Ölçüm araçları da aynı yere bakmaya yardım edebilir. Eylemleri sayan ölçekler M16-D04'te anıldı; bir başka yol, ilişkinin ahlaki dokusunu sormaktır.

Mehpare'nin dosyasında böyle bir ölçek, ayrı görüşmenin bulduğunu bir başka açıdan sınayabilirdi: İlişkide kimin kararı geçiyor, kimin ihtiyacı sayılıyor? Ama ölçek de bir görüşmenin içinde okunur. Formu Resul'ün yanında dolduran bir eşin cevapları, ayrı odada verilen cevaplarla aynı değildir.

Güvenlik notu

Bu vaka bir terapistin kararını anlatıyor, ama satırları kendi evini düşünerek okuyan biri de olabilir. Banka kartının, konumun ya da bir aile ziyaretinin izne bağlandığı bir düzende yaşayan kişi, bunu bir iletişim sıkıntısı diye taşımak ya da bir çift randevusunun açılmasını beklemek zorunda değildir. Destek birden fazla kapıdan aynı anda gelebilir: barolardaki adli yardım büroları, bir hastane ya da aile sağlığı merkezi, kolluk birimleri, devletin kadına yönelik şiddeti önlemekle görevli kurumları ve sözüne inanılan bir dost. Ayrılığın konuşulduğu dönemde riskin yükselebildiği bilindiği için, atılacak adımları önceden ve bir destekçiyle birlikte, karşı tarafa haber vermeden planlamak anlamlıdır.

Kanıtın sınırı

Bu vakaya dayanak olan kanıtların sınırı belirgin. Cascardi, Langhinrichsen ve Vivian'ın verisi yalnız bir kliniğe art arda başvuran çiftlerden geliyor ve kesitsel; saldırganlığın yaygınlığını ve etkisini gösteriyor, ama terapistin hangi kararı vermesi gerektiğini sınamıyor. Simpson ve arkadaşlarının sınıfları şiddetin düzeyini ayırıyor; kontrol düzenini ayrıca ölçtüğü özetten anlaşılmıyor ve düzey ile türün aynı şey olmadığı bu dosyanın tam merkezinde duruyor. Jory'nin ölçeği yazarın kendi geliştirme çalışmasına dayanıyor; bağımsız tekrarlarının ne kadar tuttuğu bu kaynaktan bilinmiyor. En önemlisi, ayrı tarama görüşmesinin ya da güvenli gerekçeyle yapılan bildirimin korunan eşin sonraki güvenliğini artırdığını doğrudan sınayan, rastgele atamalı bir çalışma bu derste aktarılan kaynaklarda yok; bu adımlar büyük ölçüde uzman uzlaşısına ve klinik mantığa yaslanıyor. Ailenin ve geniş çevrenin karara katıldığı Türkiye'deki başvurularda bildirimin nasıl yankılandığı da açık bir araştırma sorusu olarak tartışmaya duruyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Başvurunun dili kararın dili değildir; "iletişim sorunu" diye gelen bir dosyanın ne olduğunu ayrı odalar gösterir.

Olay sayısı az olabilir; kart, konum, izin ve tehdit her gün işliyorsa dosya durumsal bir tartışmanın değil, bir kontrol düzeninin dosyasıdır.

Belirsiz kalan her noktada ortak oturum bekler; beklemenin bedeli zamanla ödenir, aceleninki eşin evde yaşadıklarıyla.

Kararın kendisi kadar söyleniş sırası da korur: önce korunan eş, ayrı bir günde öteki eş, ötekinin sözleri hiçbir zaman gerekçe olmadan.

Sonraki derse köprü

Resul ile Mehpare'nin dosyasında kararın yönünü güvenlik belirledi ve iki eş iki ayrı yola yönlendirildi. Sıradaki vakada iki yol yeniden yan yana yürüyor, ama bu kez ayrılmak için değil birbirini taşımak için. Eşlerden birinin depresyon belirtileri ilişkinin gündelik akışına sızmış: sabahlar ağır, cümleler kısa, öteki eşin sabrı incelmiş. Bireysel tedavi ile ortak oturum birbirinin önünü mü keser, yoksa aynı planın iki kolu olabilir mi? Vaka: depresyon ve çift.