Gizlilik ve çift

Açılış sahnesi

E-posta salı sabahı yedi kırkta gelmiş. Konu satırı: "Dosyam hakkında." Abdullah, terapinin bittiği şubattan bu yana Cemile'yle ayrı yaşadıklarını yazıyor, sonra asıl isteğe geçiyor: "Katıldığımız bütün oturumların notlarının bir kopyasını istiyorum. Benim de içinde olduğum görüşmeler; bunlar benim de kayıtlarım."

Terapist dosyayı açıyor. Tek bir elektronik dosya, iki ad yan yana. Dokuz ortak oturum, ilk değerlendirmede her eşle yapılmış birer ayrı görüşme. Notların arasında Cemile'nin ikinci gebeliğini kaybettikten sonraki aylarda uyuyamadığını anlattığı bir paragraf duruyor; Abdullah'ın iş yerindeki disiplin soruşturmasını ilk kez dile getirdiği oturum da orada.

E-postanın son satırı daha kısa: "Cemile'ye sormanıza gerek yok, bu benim hakkım." Terapist Cemile'nin bu istekten haberi olup olmadığını bilmiyor. İlk oturumda iki eşin imzaladığı onam sayfasını buluyor. Sayfada "Görüşmelerde paylaşılan bilgiler gizlidir" yazıyor. Kaydın kime ait olduğu, ayrılık hâlinde bir eşin kopya isteyip isteyemeyeceği, bir avukat ya da mahkeme yazı gönderirse ne olacağı ise hiç geçmiyor.

Bu derste ne olacak

M22-D08 terapinin nasıl kapandığını konuştu; bu ders kapanmış bir terapinin geride bıraktığı dosyaya bakıyor. Önce danışanın kim olduğunu ve bunun dosyanın biçimini nasıl belirlediğini soracağız. Ardından bir eşin kayda erişmek istediği, ötekinin izin vermediği durumu 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun ilgili maddeleriyle okuyacağız. Sonra avukat ve mahkeme yazılarına ve çevrim içi oturumların sızıntı yollarına geçeceğiz. Usta katmanında Abdullah'a verilecek cevabı ve onam sayfasının yeniden yazılmasını izleyeceğiz.

Sıfır noktası

Terapi S03-P01-D05, gizlilik yükümlülüğünü taşıyan kişi ile bilgi üzerinde söz sahibi olan kişinin aynı kişi olmadığını göstermişti. Çift odasında ise bir cümle iki kişiye birden ait olabilir: Cemile'nin uykusuzluğu onun sağlığına dair bir bilgidir, ama Abdullah'ın yanında anlatılmış ve evliliklerinin bir dönemini açıklar.

Bir ayrımı da baştan koyalım. M11-D08'in adını koyduğu gizlilik, eşlerden birinin ötekinden bir şey saklamasıydı. Bu derste konuşulan, terapistin mesleki gizlilik (confidentiality) yükümlülüğü; yani odada duyulanın odanın dışına nasıl çıkıp çıkmayacağı. M16-D03 bilginin ayrı görüşmeden ortak odaya yolunu kurmuştu; burada bilgi ortak odadan dışarıya, bir avukatın masasına ya da bir sunucuya gidiyor.

Mekanizma

Danışan kim, dosya kimin

Çift terapisinde danışan kimdir sorusunun cevabı yalnız müdahale yönünü değil, kayıt düzenini de belirler. Terapist ilişkiyi danışan sayıyorsa, notları da iki kişinin birlikte kurduğu örüntüyü anlatır.

Ortak kaydın karşısındaki düzen, her eş için ayrı bir dosya açıp ortak oturumları bunların birine ya da ikisine birden yazmaktır. Tek dosya ilişkiyi bütün olarak tutar, ama bir eşin sağlık bilgisi öbürünün adının yanında durur. Ayrı dosyalar bireysel bilgiyi korur, ama "Hakkımda başka bir dosya mı var?" sorusu önceden konuşulmamışsa güveni sarsar. Seçilen düzen M16-D03'teki politikayla tutarlı olmalı: Ayrı görüşmede duyulanın ortak odaya gidebildiği bir politikada onu ayrı dosyada saklamak çelişkili bir mesajdır.

Kayda erişim talebi ve öteki eşin payı

Abdullah'ın e-postası bir isteğin en yalın biçimi: "Dosyanın kopyasını istiyorum."

Türkiye'de bu sorunun hukuki zemininin bir parçası 6698 sayılı Kanun'dur. Kanunun 3. maddesi kişisel veriyi kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi diye tanımlar. 6. madde ise bir veri grubunu ayrıca korur.

Aynı maddenin 2024 değişikliğiyle bugünkü biçimini alan üçüncü fıkrası, bu verilerin işlenmesini yasak sayar ve ancak sayılan hâllerde mümkün kılar; bunların arasında ilgili kişinin açık rızası ile sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla gerekli olması da var. Dördüncü fıkra Kurul'un belirlediği yeterli önlemleri ayrıca şart koşar. Bir çift terapisi notu tam da bu tür bilgiyle doludur.

11. madde herkese, veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenme, bunlara ilişkin bilgi talep etme ve eksik ya da yanlış işlenmişse düzeltilmesini isteme hakkı tanır; 13. madde de başvurunun en geç otuz gün içinde sonuçlandırılmasını öngörür. Dikkat edilecek ifade "kendisiyle ilgili"dir. Ortak kayıtta Abdullah'ın verisi ile Cemile'nin verisi aynı paragrafın içinde durur. Bu iç içeliğin bir talep karşısında nasıl ayrıştırılacağı, terapistin veri sorumlusu tanımında nerede durduğuna da bağlı; okuduğumuz maddelerden tek başına çıkmıyor ve hukuki danışmanlık gerektiriyor.

Terapi S03-P01-D05'in "ikinci okur" dediği kişi, çift terapisinde çoğu zaman öteki eştir.

Gizliliğin sınırları ve dışarıdan gelen talepler

Gizlilik mutlak değildir; Terapi S03-P01-D05 istisnaların içeriğini bilerek vermemişti. Çift terapisinde en sık konuşulan iki sınır, birinin hayatının tehlikede olduğu durum ve bir çocuğun zarar gördüğü şüphesi. Türkiye'de hangi durumda bildirimin zorunlu olduğu, kime ve nasıl yapılacağı ayrı mevzuatın konusu; bu ders o ayrıntıyı vermiyor. 6698 sayılı Kanun'un 6. maddesindeki hayat ya da beden bütünlüğüne dayanan işleme hâli, rızasını fiilen açıklayamayan ya da rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişiyle sınırlı yazılmış; genel bir uyarma yetkisi gibi okunmamalı. Terapist bu sınırları ilk görüşmeden önce bir hukukçuyla öğrenir.

Dışarıdan gelen talepte ilk refleks iki uçtan birine kayar: hemen göndermek ya da hiç cevap vermemek. Gelen yazının kimden geldiği, neyi istediği ve hangi dayanağa yaslandığı bir hukukçuyla birlikte okunur. 4. madde kişisel verilerin işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını ilke sayar; bir paylaşım gerekli çıksa bile kapsamı istenen sorunun gerektirdiğinden geniş olmaz.

Bu veri çift terapisini ölçmüyor, ama gizlilik kararlarının sık sık meslektaşa sorularak verildiğini düşündürüyor; kayıt ve dış talep sorusunda meslektaşın iyi niyetli cevabı hukukçunun cevabının yerini tutmaz.

Dijital kayıt ve ekranın öbür tarafı

Kâğıt dosyanın kilitli bir dolabı vardı; elektronik kaydın şifresi, sunucusu, yedeği ve e-posta bildirimi var. 12. madde veri sorumlusuna, kişisel verilere hukuka aykırı erişimi önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü yükler; veriler kanuni olmayan yollarla başkalarının eline geçerse durumun en kısa sürede ilgilisine ve Kurul'a bildirilmesini de öngörür.

Çift terapisinde sızıntının en sık yolu teknik değil, ilişkiseldir. Ortak bir e-posta adresi, ortak bir dizüstü bilgisayar, kaydedilmiş bir şifre. Ayrılıktan sonra bunlar ötekinin terapi bilgisine açılan bir kapı olabilir.

Hogan 2022'de, çevrim içi çift terapisinde güvenlik kaygıları ve yüksek çatışmalı çiftler için tedavi öncesi taramadan başlayan somut öneriler sunuyor; bunlar sınanmış bir protokol değil, uzman önerisi.

Usta katmanı

Kayıt sorusu en iyi ilk görüşmede, henüz hiçbir şey yazılmamışken cevaplanır. Onam sayfası "Konuşulanlar gizlidir" cümlesiyle bitmez; danışanın kim olduğunu, dosyanın nasıl tutulduğunu, ayrılık hâlinde kopya isteğine nasıl yaklaşılacağını, iletişim kanallarını ve gizliliğin sınırlarını söyler. Kayıt da aynı mantıkla yazılır: görülen davranış, söylenen söz, verilen karar; tahmin ise tahmin olduğu belli olarak.

Panelin öngördüğü risk çift dosyasında iki yönlüdür: Okunacağını bilen terapist ya her şeyi silikleştirir ya da savunmacı ayrıntıyla doldurur.

Kayıt ve erişim kararlarının yerel mevzuata, kuruma ve vakaya göre değiştiği bu alanda, dersteki akıl yürütme bir hukukçunun ve süpervizörün görüşünün yerine geçmez. Erişim talebinin arkasında ayrılık sonrası bir izleme ya da baskı ihtimali seziliyorsa, M16-D04'ün tarama mantığı kayıt kararından önce gelir: Kayıttaki bir adres, bir işyeri ya da bir korunma planı yanlış ele geçtiğinde bedel bir kâğıttan ağırdır.

Kanıtın sınırı

Bu dersin kanıt gövdesi dar ve dolaylı. Notlarını okuyan hastalara dair veri tek merkezli bir anketten ve bir uzman uzlaşısından geliyor; ikisi de bireysel ruh sağlığı bakımını inceliyor, bir eşin ötekiyle ortak tutulan kaydı okuduğunda ne olduğunu ölçmüyor. Çevrim içi çift terapisi bulgusu on iki terapistin anlatısına dayanıyor ve danışan tarafını göstermiyor. Türkiye verisi okul psikolojik danışmanlarından geliyor ve çift terapistlerine genellenmesi sınırlı. Ortak kayıt ile ayrı dosya düzenlerinden hangisinin danışan güvenini ya da terapi sonucunu daha iyi koruduğu henüz sınanmış görünmüyor; elimizdeki kartlar bu soruya cevap vermiyor. Hukuki kısım ise yalnız 6698 sayılı Kanun'un okuduğumuz maddeleriyle sınırlı; ikincil düzenlemeler, Kurul kararları ve yargı içtihadı buraya alınmadı ve bunlar maddelerin uygulamada nasıl okunduğunu değiştirebilir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Çift terapisinde danışanı ilişki saymak, dosyanın da iki kişiye ait bir kayıt olarak düşünülmesini gerektirir.

Bir eşin kopya isteği, ötekinin aynı sayfalardaki sağlık ve özel hayat bilgisini de hareket ettirir; bu yüzden karar tek bir eşin isteğiyle verilmez.

6698 sayılı Kanun sağlık ve cinsel hayata dair veriyi özel nitelikli sayar; işleme ve paylaşma koşullarının somut uygulaması bir hukukçuyla konuşulur.

Avukat ya da mahkemeden gelen bir yazıya ne panikle uyulur ne de sessiz kalınır; dayanağı hukuken okunur, kapsamı daraltılır, iki eşe haber verilir.

Kayıt, bir gün öteki eş tarafından okunabileceği bilinerek, sade ve olgusal yazılır.

Sonraki derse köprü

Açılıştaki terapistin elindeki kararların bir kısmı kurala bağlanabildi: kanunun maddesi, onam sayfası, hukukçunun görüşü. Ama bir kısmı kuralın bittiği yerde kaldı. Cemile'nin uykusuzluğunu özetten çıkarmak onu korur mu, yoksa Abdullah'ın kendi evliliğini anlama hakkını mı kısar? Terapist bir eşin ayrı görüşmede anlattığı bir şiddet şüphesini, ötekiyle süren ortak terapide nasıl taşır? Eşlerden biri başka bir terapistle bireysel çalışırken çift odasında neyin konuşulup neyin konuşulmayacağına kim karar verir? Bu sorularda iki iyi ilke birbirine çarpıyor. Sıradaki dersin konusu, çift terapisine özgü bu çatışmaları ilkelerle tartmak: Etik ikilemler.