Şiddet varken çift terapisi

Açılış sahnesi

Leman, danışma merkezinin web formunu üçüncü kez dolduruyor. İlk ikisini yarıda bıraktı, çünkü Cemal arkasından geçerken ekrana baktı ve "ben de yazayım, benim adımı da ekle" dedi. Terapi fikri Cemal'den çıktı. Geçen ay bir tartışmanın sonunda Leman'ı koridorda duvara sıkıştırıp kapıyı önüne kilitlemiş, ertesi sabah da "ikimizin de sinirleri bozuk, bir uzmana gidelim, sen de anlatırsın ben de" demişti. O günden beri bu öneriyi bir barış işareti gibi her akşam yineliyor.

Formun son sayfasında bir not var: merkez, çiftlerle ilk görüşmeyi her partnerle ayrı ayrı yapıyormuş. Leman notu okuyunca içinde bir şeyin gevşediğini hissediyor, sonra hemen kasıldığını. Cemal'in yanında, o odada, neyi söyleyebileceğini düşünüyor. Hesabındaki parayı neden onun yönettiğini, annesine hangi günler gidebildiğini, telefonun neden kırıldığını. Akşam eve birlikte dönecekleri yolu düşünüyor.

Cemal notu görünce kaşlarını çatıyor: "Neden ayrı? Biz bir çiftiz, saklayacak neyimiz var?" Leman cevap vermiyor. Sorunun cevabını o da bilmiyor; ama ayrı görüşme fikrinin kendisini neden bu kadar rahatlattığını merak ediyor.

Bu derste ne olacak

Bu ders, ilişkisinde korku ya da kontrol bulunan birinin aklına gelen pratik soruyla ilgileniyor: birlikte terapiye gitmek iyi bir fikir mi? Ortak çift oturumunun hangi varsayımlar üzerine kurulduğunu, kontrol amaçlı şiddetin bu varsayımları nasıl çökertebildiğini ve uzmanların bu yüzden neden önce her partnerle ayrı konuştuğunu göreceğiz. Ardından tartışmanın öbür yüzüne bakacağız: durumsal şiddet yaşayan bazı çiftler için dikkatle seçilmiş koşullarda denenen yapılandırılmış programlar ve bu programları çevreleyen şartlar. Klinik protokolün ayrıntısı bu dersin işi değil; amaç, kapıdan girmeden önce bilinmesi gerekenleri vermek.

Sıfır noktası

Gündelik düşüncede çift terapisi, sorunu ikisi de yaşadığına göre çözümü de ikisinin birlikte araması gereken bir yer gibi görünür. Bu düşünce sıradan anlaşmazlıklarda çoğunlukla işe yarar. M13-D01 bir anlaşmazlığı zararlı bir ilişkiden ayıran işaretleri sıraladı; M13-D04 ise fiziksel şiddetin aynı görünüp farklı işleyen örüntülerini, kavganın tırmandığı anlarda çıkan şiddeti, karşıdakini yönetmeye yarayan şiddetten ayırdı. Bu ayrım, terapi sorusunun da iki farklı soru olduğunu gösteriyor. Bir taraf ötekini korkuyla yönetiyorsa, birlikte konuşmak eşit bir masada oturmak anlamına gelmiyor.

Mekanizma

Ortak oturumun varsaydığı zemin

Ortak oturum, görünmez birkaç varsayıma dayanır. Birincisi, iki partnerin de söylemek istediğini söyleyebilmesi. İkincisi, oturumda söylenenin oturumdan sonra bir cezaya dönüşmemesi. Üçüncüsü, sorunun ikisinin karşılıklı davranışlarından doğduğu ve ikisinin de değişebileceği. Çatışma odaklı yöntemlerin çoğu bu üç zemin üzerine kurulur. Kontrol amaçlı şiddette, M13-D04'ün yakın ilişki terörü dediği örüntüde, bu zeminlerin üçü birden sarsılabilir.

Söylenenin eve dönüşte bedeli

Ortak oturumun en somut tehlikesi oturum sırasında değil, oturumdan sonra yaşanabilir. Terapi odasında dile getirilen bir şikâyet, kontrol eden partner için bir sadakatsizlik gibi okunabilir ve eve dönüş yolunda ya da o gece karşılık görebilir. M13-D03 bu düzende kuralların çiğnenmesinin neden riskli olduğunu göstermişti; terapistin önünde konuşmak da kural çiğnemenin bir biçimi sayılabilir. Terapi S03-P02-D04 başka bir bağlamda benzer bir tartıyı anlatıyor: bir bilgiyi açığa çıkarmanın kendi bedeli vardır ve bu bedel çoğu zaman odadan çıkıldıktan sonra ödenir.

İkinci tehlike daha sessiz. Ortak oturumun dili karşılıklılık dilidir: "ikiniz de", "birbirinize", "sizin döngünüz". Kontrol amaçlı şiddette bu dil, şiddete uğrayan kişiye kendi davranışının da şiddete yol açtığı mesajını verebilir. Terapist böyle bir şey kastetmese bile, bir partnerin ötekini nasıl "tetiklediği" konuşulduğunda suç sessizce ikiye bölünür.

Ayrı görüşmeyle tarama

Uzmanların bu tehlikelere verdiği ilk yanıt, çift terapisine başlamadan önce her partnerle tek başına konuşmaktır. Amaç bir suçlu bulmak değil, ortak oturumun varsayımlarının bu ilişkide geçerli olup olmadığını öğrenmektir.

Ayrı görüşmenin değeri, ortak odada söylenemeyenin söylenebileceği bir alan açmasındadır. M13-D04'te anlatılan "iki ayrı hikâye" bunun tipik bir örneğiydi. Ama ayrı görüşme sihirli değil. Kontrol altında yaşayan biri ilk görüşmede her şeyi anlatmayabilir; utanç, sadakat ya da anlatılanın kocasına, karısına, partnerine ulaşacağı kaygısı onu susturabilir. İyi bir tarama bu yüzden tek bir soruya değil, gündelik hayatın ayrıntılarına bakar: kim kararı veriyor, kim izin istiyor, tartışmadan sonra ne değişiyor.

Durumsal şiddette tartışılan programlar ve koşulları

Ortak tedaviye karşı ilke, her şiddet içeren ilişkide kesin bir yasak olarak mı uygulanmalı? Bu sorunun cevabı alanda tartışmalıdır. Bir grup araştırmacı, kontrol amaçlı olmayan, durumsal şiddet yaşayan ve birlikte kalmayı seçen bazı çiftler için yapılandırılmış ortak programların denenebileceğini savunuyor. Bu programlar sıradan bir çift terapisi değildir; şiddeti merkeze alır, güvenlik önlemleriyle çevrilidir ve dikkatli bir seçimden geçen çiftleri kabul eder.

Üç kaynağın ortak söylediği şey "ortak tedavi işe yarar" değil; söyledikleri, belirli koşullar altında, belirli çiftlerde, şiddete odaklanan özel programların denenebileceği. Bu koşulların başında üç şart geliyor: şiddetin durmuş olması ya da en azından durmasına dair açık bir taahhüdün ve izlemenin bulunması, partnerlerden hiçbirinin ötekinden korkmaması ve her partnerle ayrı yürütülen bir güvenlik değerlendirmesinin bunu doğrulaması. M06-D12'nin incelediği ilişki eğitimi programları bu alandaki çok çiftli grupların akrabası; ama şiddet varken aynı program, aynı biçimde uygulanmıyor.

Usta katmanı

Bir uzman, ortak tedaviye karar vermeden önce kendi isteğini de sorgular. Çift terapisine çiftler birlikte gelir ve ortak çalışmaya başlamak, ikisini de memnun eden kolay bir yoldur. Ortak terapiyi isteyen kişi bazen tam da denetimi elinde tutan taraftır; bu istek iyi niyetli de olabilir, karşı tarafın anlatısını yönetme yolu da. Uzmanın işi bu isteği yargılamak değil, ona hemen uymamaktır. Kontrol izlerinin göründüğü bir ilişkide ortak oturumu ertelemek ve önce risk tablosunu partnerlerle ayrı ayrı çıkarmak, çifti terk etmek değil, onu ilk görüşmede açıkta bırakmamaktır.

Uzmanın ikinci dikkati, kararın tek seferlik olmamasıdır. Ayrı tarama bir giriş kapısıdır ama tek kapı değildir. Şiddetin türü ilk görüşmede belirsiz kalabilir; kişi kontrol düzenini aylar sonra anlatmaya hazır olabilir. Bu yüzden ortak çalışmayı kabul eden bir uzman bile, süreç boyunca her partnerle ara ara yalnız konuşma kanalını açık tutar ve yeni bir bilgi geldiğinde planı değiştirmekten çekinmez.

Güvenlik notu

Birlikte terapiye gitmek bazen bir barış jesti gibi önerilir ve reddetmek zor gelir. Partnerinden korkan biri için asıl risk, oturumda söylenenlerin oturumdan sonra karşılık görmesidir; bu yüzden ortak bir görüşmeye girmeden önce terapistten yalnız bir ön görüşme istemek her zaman meşrudur, nedenini açıklamak da gerekmez. Destek almanın yolları bir arada kullanılabilir: bir arkadaşa ya da akrabaya anlatmak, aile hekimine ya da bir hastaneye başvurmak, karakola veya jandarmaya gitmek, kamunun şiddetle ilgili görevli birimlerinden bilgi almak, hakları öğrenmek için barodan ücretsiz hukuki yardım istemek. Planın herkes için aynı olamayacağını Terapi S03-P02-D07 ayrıntılı işliyor. Kendini o gün tehlikede hisseden biri için terapi randevusu beklenecek bir adım değildir; önce korunma gelir.

Kanıtın sınırı

Bu dersteki kaynaklar, ortak tedavinin hangi çiftlerde denenebileceğine dair dar bir pencere açıyor ve o pencerenin dışına genellenemez. Stith ve arkadaşlarının çalışmasında karşılaştırma grubu çok küçük, izlem altı ay; Bradley ve Gottman'ın çiftleri yalnız durumsal şiddet yaşayan düşük gelirli çiftler ve ölçümler çiftlerin kendi yanıtlarına dayanıyor. Armenti ile Babcock'un tartıştığı yönergeler ABD eyaletlerine ait; başka bir hukuk ve kurum düzenine doğrudan taşınamaz. Bograd ile Mederos'un çerçevesi bir öneri, sonucu sınanmış bir yöntem değil. Kontrol amaçlı şiddet yaşayan çiftlerde ortak tedaviyi sınayan güvenilir bir deney yok; bu boşluk da kısmen etik bir sınırdan kaynaklanıyor, çünkü böyle bir deneyi kurmak şiddete uğrayan kişiyi riske atar. Alan bu yüzden tartışmalı kalıyor ve bulguların başka çiftlerde tekrarlanması bekleniyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Ortak çift oturumu, iki kişinin de rahatça konuşabildiği ve konuştuğu için ceza görmediği bir zemine ihtiyaç duyar; kontrol amaçlı şiddet bu zemini ortadan kaldırabilir.

Karşılıklılık dili, korkuyla yönetilen bir ilişkide suçu farkında olmadan iki kişiye bölüştürebilir.

Pek çok uzman çift terapisinden önce her partnerle tek başına konuşur; bu bir suçlama değil, ortak çalışmanın uygun olup olmadığını anlamanın yoludur.

Durumsal şiddet yaşayan seçilmiş bazı çiftlerde şiddet odaklı yapılandırılmış programlar denendi ve umut verici erken sonuçlar alındı; bu sonuçlar kontrol düzenine taşınamaz.

Bu programlar şiddetin durmasını, korkunun olmamasını ve ayrı yapılan bir güvenlik değerlendirmesini şart koşar.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki her bulgu belirli bir çift grubundan geldi: birlikte kalmayı seçenler, düşük gelirli olanlar, mahkemeye yansıyanlar, bir merkeze başvuranlar. Leman'ın sorusuna verilen cevap da bu gruplardan kimin kendisine benzediğine bağlı. Aynı mesele ilişki biliminin bütününde de var: araştırmalara hangi çiftler katılıyor, kimler hiç sayılmıyor ve bir laboratuvarda gözlenen çiftin bulgusu başka bir şehirdeki, başka bir hayattaki çifte ne kadar uyuyor? Sıradaki modül bu soruyla açılıyor ve örneklemin bir bulgunun sınırını nasıl çizdiğine bakıyor. İlişki biliminin örneklem sorunu.