Ergen çocuklu ev

Açılış sahnesi

Cuma akşamı, saat on bire yaklaşıyor. On dört yaşındaki kızları kapıdan başını uzatıp cumartesi gecesi bir arkadaşında kalmak istediğini söylüyor. Erol "Olur, ailesini tanıyoruz" diyor. Hatice aynı anda "Olmaz" diyor. Kız ikisine birden bakıyor, "Siz önce kendi aranızda karar verin" deyip odasının kapısını kapatıyor.

Mutfakta sesler alçak ama sert. Hatice, Erol'un hep "iyi polis" olduğunu, yasakları hep kendisinin koymak zorunda kaldığını söylüyor. Erol, Hatice'nin kızı bir çocuk gibi tuttuğunu, onun da artık bir hayatı olduğunu söylüyor. Tartışma kızın telefonuna, okul notlarına, geçen ayki bir yalana uzanıyor. Bir noktada Hatice susuyor ve başka bir şey fark ediyor: Son üç aydır ikisi yalnızca bu konuyu konuşuyor. Kızları gece yarısına kadar uyanık, salon artık onun ve arkadaşlarının; yatak odasının kapısı kapalıyken bile bir şey konuşmaya çekiniyorlar.

Erol kırk yedi yaşında, iş yerinde terfi beklediği bir pozisyonu bir başkası aldı. Hatice kırk beşinde, son zamanlarda aynada kendine uzun uzun bakıyor ve "Ben ne zaman bu kadar sadece anne oldum?" diye düşünüyor. Bu düşünceyi Erol'a hiç söylemedi. O gece ikisi de yatağın iki ucunda, kızlarının odasından gelen müziği dinleyerek uykuya dalıyor. Sorun kızın gece nerede kalacağıydı; ama konuşulmayan şey çok daha büyüktü.

Bu derste ne olacak

Bir çocuğun ergenliğe girmesinin, onu büyüten iki yetişkinin birbirleriyle ilişkisine ne yaptığını konuşacağız. Ergenin kendisini yönetmenin yollarını değil, o dönemde çiftin arasında olup biteni ele alacağız; çocuğun gelişimi Ebeveynlik Akademisi'nin konusu. Önce ergenliğin evin duygusal havasını nasıl değiştirdiğine, sonra çocuk yetiştirme üzerine yaşanan anlaşmazlıkların evlilik memnuniyetiyle nasıl birlikte hareket ettiğine bakacağız. Ardından resmin unutulan tarafına geçeceğiz: Ergen büyürken ebeveynleri de orta yaşın kendi sorularıyla karşılaşıyor. Usta katmanında bir terapistin bu üç ipliği nasıl ayırdığını göreceğiz.

Sıfır noktası

M10-D03 ilk çocuğun gelişini, M10-D02 de evliliğin ilk yıllarındaki memnuniyet yörüngesini konuşmuştu; oradaki izleme bulgusu, uzun evliliklerde memnuniyetin hep aynı biçimde düşmediğini hatırlatıyordu. Ergen çocuklu ev o yörüngenin orta yerinde duruyor. Bebeklik yıllarının fiziksel yorgunluğu geride kalmış, ama yerine başka bir yük gelmiş: kararların sayısı artmış, çocuk artık itiraz ediyor, pazarlık ediyor, ebeveynlerden birini ötekine karşı kullanabiliyor.

Çiftin ilişkisi açısından bu dönemin özelliği, iki rolün sürekli iç içe geçmesi. Hatice ile Erol aynı anda hem birbirinin eşi hem de aynı çocuğun iki ebeveyni. Mutfaktaki kavga görünüşte bir ebeveynlik kararı; ama altında "Beni destekliyor musun?" sorusu yatıyor.

M10-D04'te bebekli evin diliyle tanımlanan eş ebeveynlik burada yeniden sahneye çıkıyor. Kısaca hatırlatmak gerekirse, iki yetişkinin çocuğu birlikte büyütürken birbirleriyle kurduğu ilişkiyi anlatıyor: ne ölçüde anlaştıkları, çocuğun yanında birbirlerini destekleyip desteklemedikleri ya da baltalayıp baltalamadıkları, işleri nasıl bölüştükleri. Ergenlik bu ortaklığı yeni sorularla sınıyor.

Mekanizma

Ergenlik evin havasını değiştiriyor

Çocuğun bedeninin değişmeye başlaması yalnızca onu değil, evi de etkiliyor. Bu bağlantıyı test etmenin bir yolu, aynı aileleri yıllarca izleyip çocukların ergenlik gelişimiyle ebeveynlerin evlilik niteliğini yan yana koymak.

Bu bulgunun iki inceliği var. Birincisi, düşen şey öncelikle kavga değil, sevgi ve memnuniyet. Ergenli evde çiftler birbirine daha çok bağırmaktan ziyade daha az sıcaklık gösteriyor olabilir. İkincisi, etki en çok ilk çocukta görünüyor. Yazarlar sonuçları aile alt sistemlerinin birbirine bağlılığına işaret eden bir tablo olarak yorumluyor.

Çocuk yetiştirme kavgası evliliğe sızıyor

Ergenlik, çiftin üzerinde anlaşması gereken kararların sayısını katlıyor: dönüş saati, telefon, para, arkadaşlar, ders. Bu kararlar üzerine yaşanan anlaşmazlığın evlilikle bağını doğrudan ölçen bir çalışma, aynı çiftleri dört yıl izledi.

Burada önemli olan, bağın iki yönde de çalışması. Çatışma azaldığında memnuniyet de toparlanıyor. Bu, ergenlik dönemindeki düşüşün kaçınılmaz bir kader olmadığını, en azından bir kısmının çiftin elindeki bir değişkene bağlı olduğunu düşündürüyor. M07-D03'ün çatışmanın yapısına dair söyledikleri burada işe yarıyor: Sorun anlaşmazlığın varlığı değil, nasıl yürütüldüğü.

Bu çatışmanın neden bu kadar yüklü olduğunu anlamak için ortak ebeveynliği daha geniş bir çerçeveye oturtmak gerekiyor.

Feinberg'in çerçevesinin çift için pratik değeri, kavgayı parçalara ayırması. "Kızı nasıl büyütüyoruz?" anlaşmazlığı bir şeydir; "Sen benim koyduğum kuralı çocuğun önünde deliyorsun" bir başka şey. İkincisi doğrudan çiftin birbirine güvenine dokunuyor.

Ebeveyn de orta yaşta

Ergenli evle ilgili konuşmalar genellikle çocuğa odaklanıyor. Oysa aynı yıllarda ebeveynler de kendi hayatlarının ortasında, kendi sorularıyla yüz yüze. Bir çalışma bu iki tarafı birlikte ele aldı.

Mutfaktaki gece buradan bakınca başka görünüyor. Hatice'nin "Ben ne zaman bu kadar sadece anne oldum?" sorusu kızının ergenliğiyle aynı anda geliyor, ama onun ergenliğinden doğmuyor. Steinberg ve Silverberg'in bulgusunda dikkat çeken nokta, çiftin memnuniyetini etkileyen şeyin yalnızca ergenle yaşanan kavga değil, ebeveynin kendi iç sorusu da olması.

Usta katmanı

Ergenli bir evden gelen çifti dinleyen terapistin ilk işi, masadaki kavgayı üç ipliğe ayırmak: ergenle ilgili gerçek bir karar anlaşmazlığı, eş ebeveynlikte birbirini destekleme ya da baltalama, ve eşlerden birinin ya da ikisinin kendi orta yaş sorusu. Çiftler genellikle hepsini tek bir cümleyle getiriyor: "Kızımız yüzünden sürekli kavga ediyoruz." Terapist bu cümleyi açarken çocuğu konunun merkezinden yavaşça çekiyor. Amaç çocuğu suçlamak ya da çocuk hakkında karar vermek değil; iki yetişkinin birbirine ne yaptığını görünür kılmak.

İkinci iş, Cui ve Donnellan'ın bulgusunun iki yönlülüğünü çifte geri vermek. Çatışma azaldığında memnuniyet de toparlanıyorsa, çiftin elinde bir kaldıraç var demektir. Ama bu kaldıraç "artık kavga etmeyin" demek değil; kararların ne zaman, nerede ve kimin önünde verileceğine dair bir anlaşma. Ergenle ilgili tartışma bir ebeveynin evdeki birini korkuttuğu bir noktaya varmışsa, terapist anlaşma aramadan önce o korkunun kaynağına bakar; çünkü taraflardan biri korkarak "evet" diyorsa varılan karar ortak bir karar sayılmaz.

Kanıtın sınırı

Bu derste dayandığımız izleme çalışmalarının üçü de evli, karı ve koca olarak tanımlanan çiftlerle yapıldı; aynı cinsiyetten ebeveynlere, evlat edinen ailelere ve tek ebeveynli ya da boşanmış ailelere genellemek temkin gerektiriyor. Whiteman ve arkadaşlarının örneklemi tek bir etnik grup ve sınıf aralığından, Steinberg ve Silverberg'in çalışması ise eski ve çoğunlukla kesitsel. Cui ve Donnellan'ın bulgusu yön sorusunu açık bırakıyor: Çocuk yetiştirme çatışmasının memnuniyeti mi düşürdüğü, düşen memnuniyetin mi çatışmayı büyüttüğü bilinmiyor. Feinberg'in çerçevesi sınanmış bir bulgu değil, bir harita. Kuşaklar arası yakınlığın ve ergenin özerkliğinin farklı biçimlerde kurulduğu ailelerde bu bağların aynı biçimde işleyip işlemediği ayrıca araştırılmalı. Ebeveynin kendi orta yaş sorusu ile ergenle yaşanan gerilimi aynı ailelerde uzun yıllar boyunca yan yana izleyen bir çalışma da elimizde yok.

Kendin dene

Aklında kalsın

Ergenlik çocuğun hayatında bir dönem, ama evin içindeki öteki ilişkileri de yeniden düzenliyor; ilk çocukta bu etki daha belirgin görünüyor. Çocuğu büyütmeye dair kavgalar ile evlilik memnuniyeti birlikte iniş çıkış yapıyor, bu yüzden kavganın nasıl yürütüldüğü değişebilir bir şey. Mutfaktaki anlaşmazlığın altında üç ayrı soru yatabilir: karar, destek ve ebeveynin kendi hayatı. Hangisinin konuşulduğunu bilmek, doğru soruyu sormanın ilk adımı.

Sonraki derse köprü

Bu derste çocuğun ergenliğinin çiftin arasında açtığı alanı konuştuk: sıkışan mahremiyet, çocuk üzerinden yürüyen anlaşmazlıklar, orta yaşın ebeveynlere sorduğu sorular. Usta katmanındaki son çift, kızları gittikten sonraki akşamı hayal etmekte zorlanıyordu. Yaygın inanç, çocukların evden çıktığı yılların çift için bir yalnızlık dönemi olduğunu söylüyor; araştırma bu varsayımı farklı yönlerden sınıyor. Ev sessizleştiğinde iki kişinin memnuniyeti düşüyor mu, yoksa beklenmedik bir yerden toparlanıyor mu? Çocuklar evden ayrılınca.