Evliliğin ilk yılları

Açılış sahnesi

Evliliklerinin üçüncü kışında Fulya bir akşam bulaşık makinesini boşaltırken durdu ve Okan'a döndü: "Biz kötü müyüz?" Okan şaşırdı. Kavga etmiyorlardı. Faturalar ödeniyor, hafta sonları Okan'ın annesine gidiliyor, kimse kimseye bağırmıyordu. Fulya da bunu biliyordu. Onu rahatsız eden şey başkaydı: kapıdan çıkarken öpüşmeyi ne zaman bıraktıklarını hatırlayamıyordu. Okan'ın iş yerindeki bir sorunu ondan değil, kardeşinden duymuştu. Kendine sorduğu soru "beni seviyor mu" değil, "bana ne kadar dikkat ediyor" sorusuydu ve cevabından emin değildi.

Okan omuz silkti: "Herkes böyle olur, ilk heyecan geçer." Fulya bu cümlenin hem doğru hem eksik olduğunu sezdi. Belki gerçekten herkes böyleydi. Ama belki de bu sessiz azalma, ileride daha büyük bir şeyin habercisiydi. İkisi de o gece konuyu kapattı. Sorunun cevabı aslında araştırmacıların otuz yıldır yeni evlileri yıllarca izleyerek aradığı cevaptır.

Bu derste ne olacak

Bu derste evliliğin ilk yıllarında memnuniyetin nasıl seyrettiğine dair uzunlamasına bulguları göreceğiz. Önce "ortalama çift" eğrisinin neyi gösterip neyi gizlediğine bakacağız. Sonra aynı çiftleri yıllarca izleyen çalışmaların, evlilik mutluluğunun ünlü U biçimli eğrisini nasıl sorguladığını aktaracağız. Ardından iki rakip açıklamayı karşılaştıracağız: bozulma yavaş yavaş mı birikir, yoksa başlangıçta zaten görünür müdür? En sonda, her birinin hangi kanıta dayandığını yanına yazarak, erken uyarı işaretlerini bir araya getireceğiz.

Sıfır noktası

M01-D10, çiftlerin çoğunda memnuniyetin zamanla aşağı doğru kaydığını normatif düşüş adıyla tanıttı. Bu ders o ortalamanın içine giriyor. Ortalama bir çizgi, binlerce farklı evliliği tek bir çizgide toplar; içinde hiç düşmeyen evlilikler de, hızla çöken evlilikler de vardır. Bir eğilimin yaygın olması, her çiftin o eğilimi yaşadığı anlamına gelmez.

Mekanizma

Ortalama çizgi ve tek tek yollar

Yeni evlileri inceleyen araştırmacılar uzun süre tek bir soruyla ilgilendi: memnuniyet ortalamada ne kadar düşüyor? Daha yeni bir yaklaşım ise başka bir soru soruyor: düşüşü kimler yaşıyor, kimler yaşamıyor? Bu yaklaşım, benzer seyir izleyen eşleri gruplara ayırır.

Ortalama çizginin bir başka yanılgısı, mutluluğun ileriki yıllarda yeniden yükseldiği fikridir. Bu fikir çoğunlukla farklı evlilik sürelerindeki farklı çiftleri aynı anda karşılaştıran kesitsel verilerden doğmuştur.

Grup temelli çalışmaları bir araya getiren bir derleme, yörüngelerin yalnız düşüşten ibaret olmadığını, ama yükselişin de nadir olduğunu gösterdi.

Başlangıç farkı mı, birikim mi

İlk yılları anlatan iki rakip fikir var. Birincisine göre bozulma adım adım birikir: küçük sorunlar, tekrarlayan kırgınlıklar, eklenen stres. İkincisine göre ileride bozulacak evlilikler daha başta, ilk aylarda farklıdır; sonraki yıllar bu farkı yalnızca görünür kılar.

Kavga değil, sönme

Bozulmanın nasıl göründüğüne dair yaygın düşünce, kavganın giderek arttığıdır. Huston ve arkadaşlarının uzun izlemi, boşanmaya giden evlilikleri başka bir şeyin ayırdığını gösterdi.

Erken uyarı işaretleri: bir sentez

Aşağıdaki işaretlerin hiçbiri tek başına bir hüküm değildir. Her biri, belirli bir çalışmada grup düzeyinde bulunmuş bir ilişkidir.

Birinci işaret, evliliğin ilk aylarında görece düşük memnuniyettir. Lavner ve Bradbury'nin iki yörünge çalışması, düşüşün en çok bu çiftlerde toplandığını gösterdi. İkinci işaret, olumlu duyguların sönmesidir: sevgide, açık şefkatte ve eşin duyarlılığına inançta azalma, kararsızlıkta artış. Bu işaretin kaynağı Huston ve arkadaşlarının on üç yıllık izlemidir. Üçüncü işaret, evliliğin başında yoğun olumsuz duygu ifadesidir; aynı izlemde uzun vadeli sonucu öngören başlangıç farklarından biriydi. Dördüncü işaret, evliliğin hemen başında ölçülen saldırganlık, yüksek stres, belirli kişilik özellikleri ve iletişim davranışlarıdır; Lavner ve Bradbury'nin 2010 çalışmasında yörünge gruplarını bunlar ayırdı.

Beşinci işaret, memnuniyet puanının görmediği şeydir. M01-D03, ilk dört yıl boyunca yüksek memnuniyet bildirip sonradan boşanan çiftlerin, puanlarında değil, gözlenen olumsuz etkileşimlerinde ayrıştığını aktardı. Altıncı işaret, dış stresin eve taşınmasıdır: M08-D05 kötü günlerde artan olumsuz davranışı, M06-D10 ise stresli dönemlerde ilişkideki gündelik olaylara daha güçlü tepki verildiğini anlattı. Yedinci işaret, geleceğe dair aşırı iyimser bir tahmindir; M05-D12, en iyimser tahmini yapan kadınların memnuniyette en dik düşüşü yaşadığını gösterdi.

Usta katmanı

Bir çift terapisti ilk yıllardaki bir çifti dinlerken iki ayrı şeyi ayırt etmeye çalışır: memnuniyetin bugünkü düzeyini ve yönünü. Lavner ve Bradbury'nin çalışmaları bu iki bilginin farklı şeyler söylediğini gösteriyor. Görece düşük bir başlangıç, düşüşün olasılığını artırır; ama bir düşüşün nasıl göründüğü, Huston ve arkadaşlarına göre çoğu zaman kavgadan çok sevginin ve ilginin sönmesidir. Bu nedenle terapist yalnızca "ne kadar kavga ediyorsunuz" diye değil, "en son ne zaman birbirinize merakla baktınız" diye de sorar.

Erken uyarı işaretlerinden biri saldırganlık olduğu için bir ayrım şart. Eşlerden biri öbüründen korkuyorsa, ilk yılların bütün bu yörünge tartışması ikinci plana düşer; çünkü korkulan eşin seansta açtığı bir konu, eve dönüşte ona pahalıya patlayabilir. Bu durumda terapistin önceliği iletişimi geliştirmek değil, korunma imkânlarını konuşmaktır.

Kanıtın sınırı

Bu dersteki uzunlamasına çalışmalar ağırlıklı olarak ABD'deki yeni evli örneklemlerine dayanıyor. VanLaningham ve arkadaşlarının dönem etkisi bulgusu, evlilik mutluluğunun seyrinin yaşanılan on yıla göre bile değişebildiğini gösteriyor; bu da bulguları başka ülkelere ve kuşaklara genellemeyi zorlaştırıyor. Türkiye'deki yeni evlileri yıllarca izleyip yörünge grupları çıkaran bir veri seti, burada anılan kaynakların arasında bulunmuyor. Yörünge gruplarının sayısı ve biçimi kullanılan istatistiksel yönteme bağlı; Proulx ve arkadaşlarının derlemesi bu yöntemin sonuçlarının çalışmadan çalışmaya değiştiğini gösteriyor. Ayrıca bütün bu bulgular grup düzeyinde ilişkilerdir: tek bir çiftin geleceğini öngörmez. Erken uyarı işaretlerinin birlikte ne kadar güçlü bir öngörü sağladığı ise henüz bilinmiyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Evliliğin ilk yıllarına dair en sağlam bilgi, ortalama çizginin tek tek evlilikleri saklamasıdır: ortalama düşer, ama birçok çift yıllarca aynı yükseklikte kalır. Ünlü U eğrisi, aynı insanlar izlendiğinde ortadan kalkıyor. İleride zorlanacak evlilikler çoğu zaman en başta görece daha düşük bir yerden başlıyor; bu yüzden ilk ayların memnuniyeti küçümsenecek bir veri değil. Kötüleşme ise dışarıdan bakan birinin beklediği gibi her zaman gürültülü olmuyor; sevgi, ilgi ve eşe güven sessizce azalabiliyor. Erken uyarı işaretleri bir kehanet listesi değil, her biri belli bir çalışmaya bağlı dikkat noktalarıdır ve en çok birbirini doğruladıklarında anlam taşır.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki yörüngelerin çoğu, çiftlerin hayatına giren büyük olaylardan arındırılmış değildi. İlk yıllarda birçok çiftin hayatına bir bebek girer ve M01-D07 bu olaydan sonra ilişki niteliğinde ani bir kırılma görüldüğünü kısaca anmıştı. Sıradaki derste bu geçişi yakından inceleyeceğiz: ilk çocuk memnuniyeti ne kadar ve kimde etkiliyor, düşüşü yumuşatan etkenler neler, ve bu derste gördüğümüz başlangıç farkları o dönemde nasıl bir rol oynuyor. Ebeveynliğe geçiş.