Bağlanma ve destek vermek

Açılış sahnesi

Bir öğretmen, okul müdürüyle yaşadığı sert bir tartışmanın ardından eve geliyor. Eşine bir şey söylemiyor; ama mutfakta sessizce bulaşık yıkıyor, tabakları her zamankinden sert bırakıyor. Eşi bunu fark ediyor ama ne yapacağını bilemiyor. "Neyin var?" diyor. Öğretmen "Yok bir şey" diyor.

Bir saat sonra öğretmen dayanamayıp anlatmaya başlıyor. Eşi dinliyor; ama dinlerken bir yandan telefonuna bakıyor, bir yandan da hemen bir çözüm öneriyor: "Bence sen de müdüre şunu söylemeliydin." Öğretmen susuyor, kalkıp yatak odasına gidiyor. Eşi arkasından şaşkın: "Yardım etmeye çalışıyordum."

Bu akşamda iki ayrı aksama var. Biri destek isteyende: İhtiyacını doğrudan söyleyemiyor, sessizlik ve sert bırakılan tabaklarla anlatıyor. Öbürü destek verende: Dinliyor, ama tam olarak duymuyor; çözüm sunuyor, ama istenen o değil. Bu ders, bağlanma örüntülerinin destek isteme ve destek verme biçimlerini nasıl şekillendirdiğini ve iyi niyetli bir desteğin neden bazen işe yaramadığını ele alıyor.

Bu derste ne olacak

İlk olarak destek alışverişini iki tarafı olan bir süreç olarak tanımlayacağız: Bir yanda destek arayan, öbür yanda bakım veren. Ardından çiftlerde bir eşin bir sorunu öbürüne anlattığı anları gözlemleyen bir araştırmaya ve bağlanma örüntülerinin bu iki rolü nasıl etkilediğine bakacağız. Sonra bakım vermenin neden bazı insanlar için daha zor olduğunu, bu zorluğun arkasındaki güdüleri ve bilgileri inceleyen bir başka araştırmayı göreceğiz. Ardından şaşırtıcı bir bulguya geçeceğiz: Bazen en iyi destek, fark edilmeyen destek olabiliyor. Son olarak bağlanma örüntülerine göre desteğin nasıl ayarlanabileceğini konuşacağız.

Bu ders tek bir "doğru destek" biçimi önermiyor. Ölçülebilen, belirli destek davranışlarının desteği alan kişi üzerindeki etkisi; hangi desteğin kime iyi geldiği ise kişiden kişiye değişiyor.

Sıfır noktası

Bir önceki derste eşin iki işini, sığınaklığını ve üslüğünü konuşmuştuk. Ama bir sığınağın işlemesi için iki şey gerekiyor: Birinin sığınağa yönelmesi ve öbürünün onu karşılaması. Destek, iki kişinin birlikte yaptığı bir iş.

Bağlanma kuramına göre, bağlanma sisteminin bir karşılığı da var: Başkasının sıkıntısını fark edip ona yönelmeyi sağlayan bir bakım verme sistemi. Bir yetişkin ilişkisinde iki eş de hem bağlanma figürü hem bakım veren olabiliyor; çocuklukta tek yönlü akan bakımın yetişkinlikte iki yönlü hâle geldiği M04-D01'de konuşulmuştu.

Mekanizma

Bir sorunu anlatırken

Bir araştırma ekibi, destek alışverişini doğrudan gözlemlemek için çiftleri laboratuvara davet etti. Eşlerden biri kişisel bir sorununu öbürüne anlattı; konuşma video kaydına alındı.

Bu bulgunun iki yüzü, iki bağlanma boyutunun iki farklı role dokunduğunu gösteriyor. Kaçınma, kişinin destek isteme biçimini zorlaştırıyor; kaygı ise kişinin destek verme biçimini. M04-D05'te kaçınmacı kişilerin ihtiyaçlarını göstermekte zorlandığını görmüştük; burada kaygılı kişilerin de bakım verirken zorlanabildiği ortaya çıkıyor.

Bakım vermenin arkasında ne var?

Bir başka araştırma, bağlanma örüntülerinin bakım vermeyi neden etkilediği sorusuna cevap aradı: Bu etkiyi hangi kişisel ve ilişkisel etkenler taşıyor?

Bu bulgu, bakım vermenin yalnızca bir istek meselesi olmadığını gösteriyor. İyi bakım verebilmek için neyin destek olduğunu bilmek, eşin iyiliğini gerçekten gözetmek ve eşe güvenmek gerekiyor. Bencil güdüler, örneğin destek vermenin eşi borçlu bırakacağı ya da kişinin kendini iyi hissetmesini sağlayacağı düşüncesi, bakım vermenin niteliğini düşürebiliyor.

Görünmeyen destek

Desteğe dair belki en şaşırtıcı bulgu, en iyi desteğin bazen fark edilmeyen destek olduğu. Bolger ile Amarel bunu üç deneyle sınadı.

Bu bulgu ilk bakışta tuhaf görünebilir: Görünür bir destek neden zarar versin? Araştırmacılara göre cevap, desteğin taşıdığı örtük mesajda: Açıkça verilen bir destek, alıcıya "Bunu tek başına yapamazsın" mesajı da iletebiliyor. Destek, bu mesajı taşımadığında daha iyi işliyor.

Usta katmanı

Bağlanma örüntülerinin destek alışverişine etkisi, desteğin kişiye göre ayarlanmasını gerektirebiliyor. Kaygılı biri için açık bir güvence ve yakınlık iyi gelebilir; kaçınmacı biri içinse aynı yakınlık bir baskı gibi gelebilir ve ona pratik, daha az duygusal bir destek daha uygun olabilir. M04-D05'te kaçınmacı birine pratik yardımın bir kapı açabildiğini görmüştük.

Destek alışverişi, ilişkinin genel niteliğinden de etkileniyor. Collins ve Feeney'nin araştırmasında, katılımcıların etkileşime dair algıları ilişki niteliği ve bağlanma örüntüsüyle yanlıydı: Mutlu bir ilişkide aynı destek daha olumlu, mutsuz bir ilişkide daha olumsuz algılanabiliyor.

Bakım vermenin kişiyi tüketen bir yanı da olabilir. Bir eşin uzun süreli bir hastalığı ya da ağır bir sıkıntısı olduğunda, bakım veren eşin kendi ihtiyaçları kolayca görünmez hâle geliyor. İyi bir bakım veren olmak, kendi sınırlarını tanımayı ve gerektiğinde kendisi için de destek aramayı da içeriyor.

Kanıtın sınırı

Bu dersteki gözlem araştırmaları laboratuvarda, tek bir konuşma ya da tek bir stresli durum üzerinden yapıldı. Gerçek hayattaki uzun süreli stres, hastalık ya da kayıp dönemlerinde destek alışverişinin nasıl işlediği, bu kısa gözlemlerden doğrudan çıkarılamıyor.

Görünmez destek deneyleri, kadın katılımcıların tanımadık bir yaşıttan aldığı destekle yapıldı. Romantik bir eşten gelen desteğin, aynı biçimde görünmez kaldığında aynı etkiyi gösterip göstermediği ayrı bir soru. Üstelik görünmez desteğin uzun vadede bir bedeli olabilir: Desteği hiç fark etmeyen biri, eşinin ona ne kadar emek verdiğini de fark etmeyebilir.

Son olarak, bu araştırmalarda çiftler çoğunlukla flört aşamasındaydı ve çalışmalar Kuzey Amerika'da yürütüldü. Destek isteme ve verme biçimlerinin, yardım istemenin bir zayıflık mı yoksa doğal bir beklenti mi sayıldığına göre kültürden kültüre değişebileceği akılda tutulmalı.

Kendin dene

Aklında kalsın

Destek, iki kişinin birlikte yaptığı bir iş: Bir yanda destek arayan, öbür yanda bakım veren; iki rolün de bağlanma örüntülerinden etkilendiği görülüyor.

Gözlem araştırmalarında doğrudan destek arama daha yararlı bakım vermeye yol açtı; kaçınma etkisiz destek aramayla, kaygı ise yetersiz bakım vermeyle ilişkiliydi.

Bakım vermenin niteliğini destek bilgisi, eşin iyiliğini gözetme yönelimi, güven ve bencil güdüler etkiliyor; iyi niyet, neyin destek olduğunu bilmeden yetersiz kalabilir.

Deneylerde görünmez destek stresi azalttı, görünür destek ise bazen etkisiz kaldı ya da stresi artırdı; destek, alıcıya yetersizlik duygusu iletmediğinde daha iyi işliyor.

Destek kişiye göre ayarlanabilir; kaygılı biri için açık güvence, kaçınmacı biri için pratik yardım daha uygun olabilir ve bakım verenin de kendi bakımına ihtiyacı var.

Sonraki derse köprü

Bu derste destek alışverişinin öğrenilebileceğini, eşlerin birbirlerine nasıl daha iyi bakım verebileceğini gördük. Peki bu öğrenme, bağlanma örüntüsünün kendisini değiştirebilir mi? Güvensiz bir çocukluk geçirmiş biri, yetişkinlikte güvenli bir bağlanmayı sonradan kazanabilir mi? Bu sorunun araştırmalardaki cevabı, modülün sıradaki dersinin konusu: Bağlanma örüntüsü değişir mi.