Flört ve belirsizlik

Açılış sahnesi

Gece on bire çeyrek var. Asena, Bartu'nun mesajını yirmi dakika önce okudu; mesajın altında küçük bir "görüldü" işareti duruyor. Cevabı hazır, ama göndermiyor. Arkadaşı Eylül'ün öğüdü aklında: "Hemen cevap verme, çok istekli görünürsün. En az bir saat bekle."

Bir saat sonra Asena cevap veriyor. Bartu'nun cevabı ise ancak ertesi sabah geliyor. Asena bütün gece "acaba ondan çok mu bekledim, ilgisini mi kaybetti" diye düşünüyor. Bartu ise sabah kahvaltıda arkadaşına "Asena bir saat bekletti, galiba pek ilgilenmiyor, ben de biraz geri durayım dedim" diyor.

Asena ile Bartu bu ders için tasarlandı; ama o gece yaşadıkları, ilk aylarında pek çok ilişkinin içinden geçtiği bir döngü: İkisi de ilgilerini saklamaya çalışıyor, ikisi de öbürünün saklanmasını ilgisizlik olarak okuyor. Bu ders, flörtün ilk aylarındaki belirsizliği ve onu yönetmek için kullanılan stratejilerin gerçekten işe yarayıp yaramadığını ele alıyor.

Bu derste ne olacak

M02-D07'de aşamaları ailelerce belirlenen bir tanışma biçimini inceledik. Bu derste, iki kişinin kendi başına yol aldığı ilişkilerin en belirsiz evresine geçiyoruz: ilk haftalar ve aylar. Önce ilişkisel belirsizlik kavramını tanımlayacağız: Kişinin kendi duygularından, karşısındakinin duygularından ve ilişkinin kendisinden emin olamaması.

Sonra flörtün en bilinen stratejisine, "zor elde edilir görünmeye" bakacağız. Bu stratejinin ne zaman işe yaradığını ve ne zaman ters teptiğini gösteren deneyleri ve bu alandaki araştırmaları toplayan bir derlemeyi ele alacağız. M02-D04'te beğenildiğinden emin olmamanın kısa vadede çekimi artırabildiğini görmüştük; bu ders o bulgunun bedelini ve sınırlarını daha ayrıntılı tartışıyor.

Sıfır noktası

İlişkinin başında, iki kişi henüz neyin ne olduğunu bilmiyor: Bu bir flört mü, bir arkadaşlık mı? Karşımdaki benimle ne kadar ilgileniyor? Ben ne kadar ilgileniyorum? Bu ilişki nereye gidiyor? Bu sorular, ilişki araştırmacılarının ilişkisel belirsizlik dediği şeyin parçaları.

Mekanizma

Belirsizliğin üç kaynağı

İlişkisel belirsizlik tek bir şey değil. Birinci kaynak kişinin kendisi: "Ben bu kişiden gerçekten hoşlanıyor muyum, yoksa yalnızlıktan mı?" İkinci kaynak eş: "O beni ne kadar önemsiyor?" Üçüncü kaynak ilişkinin kendisi: "Biz neyiz, sevgili miyiz, flört mü ediyoruz, ne zaman bunu birilerine söyleyebiliriz?"

Zor elde edilir görünmek

Flörtün en eski öğütlerinden biri, ilgini fazla belli etmemek, mesajlara hemen cevap vermemek, kendini "zor elde edilir" göstermek. Araştırmacılar bu stratejiyi uzun süredir inceliyor ve bulgular, popüler inancın sandığı kadar net değil.

Bir araştırma grubu, bu stratejinin neden bazen işe yarayıp bazen yaramadığını açıklamak için iki şeyi birbirinden ayırdı: istemek ve hoşlanmak. İnsan birini isteyebilir, onu elde etmek için motive olabilir; ama ondan hoşlanmayabilir de.

Bu bulgu, açılıştaki Asena ile Bartu'nun hikâyesini açıklamaya yardım ediyor. Henüz Asena'ya bağlanmamış olan Bartu için, Asena'nın bir saatlik beklemesi ilgiyi artırmadı, aksine ilgisizlik olarak okundu. Zor elde edilir görünmek, ancak karşıdaki zaten ilgiliyse onun peşinden koşmasını sağlayabiliyor; ama o durumda bile, ondan hoşlanmasını azaltabiliyor.

Derlemenin söylediği

Bu alandaki araştırmaları bir araya getiren yakın tarihli bir derleme, tablonun karmaşık olduğunu doğruladı.

"Uygun düzey" ifadesi önemli. Hiç belirsizlik olmaması bazı insanlar için ilişkiyi heyecansız gösterebilir; ama fazla belirsizlik, özellikle belirsizliğe tahammülü düşük olanlar için ilgiyi yok edebilir. Hangi düzeyin "uygun" olduğu kişiden kişiye değişiyor ve bu, bir stratejiyi önceden kurgulamayı çok zorlaştırıyor.

Neden insanlar zor elde edilir görünür

Bir araştırma ekibi, insanların bu stratejiyi neden kullandığını da inceledi: dört farklı üniversitede yapılan çalışmalarda, kişilerin hangi davranışlarla "zor elde edilir" göründüğünü, bunu neden yaptığını ve eşinin ne kadar ulaşılabilir göründüğünün onlara ne kadar yatırım yapma isteğini etkilediğini sınadılar. Bu çalışmaların genel çerçevesi, flörtü bir tür arz ve talep ilişkisi gibi okuyan bir yaklaşım.

Usta katmanı

Zor elde edilir görünmek bir strateji olduğu kadar, bir bağlanma örüntüsünün ifadesi de olabiliyor. Kaçınmacı bağlanan biri ilgisini göstermekte zorlanırken, kaygılı bağlanan biri bu mesafeyi bir reddedilme işareti olarak okuyabilir. M04-D06'da kaygılı ve kaçınmacı örüntülerin birbirini nasıl beslediğini ayrıntılı ele alacağız; burada, flört stratejilerinin bu örüntülerle iç içe geçtiğini not etmek yeterli.

Kanıtın sınırı

Zor elde edilir görünmeye dair araştırmaların çoğu kısa laboratuvar deneylerine, hayali senaryolara ya da üniversite öğrencilerine dayanıyor. Gerçek flört ilişkilerinde, haftalar ve aylar boyunca bu stratejinin nasıl işlediğine dair uzunlamasına araştırmalar sınırlı. İstemek ile hoşlanmak arasındaki ayrım iki deneyde gösterildi; bulgunun farklı örneklemlerde tekrarlanması gerekiyor.

Bu alandaki derleme, bir meta-analiz değil; çalışmaları sistematik olarak birleştirip bir etki büyüklüğü hesaplamıyor. "Uygun düzey" gibi kavramların ne anlama geldiği ve nasıl ölçüleceği hâlâ belirsiz. Ayrıca araştırmalar büyük ölçüde karşı cinsten flörtlerle yapıldı; aynı cinsten flörtlerde ya da farklı kültürlerde bu stratejilerin nasıl işlediği yeterince bilinmiyor.

Son olarak, mesajlaşma ritmi gibi dijital flört davranışlarına dair araştırmalar çok yeni ve teknolojinin hızla değişmesi, bulguların geçerlilik süresini kısaltıyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

İlişkinin başında bir miktar belirsizlik olağan; ilişkisel belirsizlik kişinin kendisinden, eşinden ya da ilişkinin kendisinden kaynaklanabilir ve her kaynağın çözüm yolu farklıdır.

İlişkinin adı konmadığında, iki kişi aynı ilişkiyi iki farklı biçimde yaşayabilir; ilişkiyi tanımlama konuşması bu belirsizliği azaltmanın en doğrudan yolu.

Zor elde edilir görünmek, karşıdaki zaten ilgiliyse onun istemesini artırırken hoşlanmasını azaltabiliyor; henüz ilgi kurulmamışsa ikisini birden azaltabiliyor.

Bu alandaki araştırmalar, stratejinin etkisinin belirsizliğin düzeyine, karşıdakinin belirsizliğe tahammülüne ve iki tarafın bağlanma örüntülerine bağlı olduğunu gösteriyor; işe yarayacağı önceden kestirilemiyor.

Bilerek belirsizlik üretmek, karşıdakinin kaygısını kullanmak demek; masum görünen flört öğütleri bazen kontrol örüntülerine dönüşebiliyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste ilişkinin başındaki belirsizliğin nasıl yaşandığını gördük. Ama belirsizlik yalnızca karşıdakiyle ilgili değil; kendi kararlarımız da yanılgılara açık. Bir eşi seçerken ilk izlenimin her şeyi boyamasına, ilişkinin geleceği hakkında aşırı iyimser olmaya ya da kısa vadeli işaretlere fazla ağırlık vermeye yatkınız. Sıradaki konu, eş seçiminde sık düşülen bu yanılgılar: Seçim yaparken yanılgılar.